--- title: "İdrar Sondası Nedir, Nasıl Takılır? Sonda Bakımı" description: "İdrar sondasının ne olduğunu, nasıl takılıp çıkarıldığını ve evde sonda bakımını yazımızda bulabilirsiniz." canonical: "https://lokmanhekim.com.tr/blog/idrar-sondasi/" language: "tr" date_published: "2026-10-31T06:30:00+00:00" date_modified: "2026-10-31T06:30:00+00:00" author: "Prof. Dr. İsmail NALBANT" author_url: "https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-ismail-nalbant/" medical_reviewer: "Prof. Dr. İsmail NALBANT" reviewer_url: "https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-ismail-nalbant/" hospital: "Lokman Hekim Etlik Hastanesi" medical_unit: "Üroloji (Bevliye)" --- # İdrar Sondası Nedir, Nasıl Takılır? Sondalı Hastanın Bakımı İdrar sondası (üriner kateter), mesanede biriken idrarı dışarıdaki bir torbaya boşaltan ince ve esnek bir tüptür. Sonda çoğunlukla idrar kanalından (üretra), bazı hastalarda ise karnın alt kısmında açılan küçük bir delikten mesaneye yerleştirilir. Sondayı, idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmak için hekim ya da hemşire steril koşullarda takar. İdrar sondası bir ameliyat ya da tetkik süresince kısa bir süre için takılabileceği gibi, idrarını boşaltamayan ya da yatağa bağımlı hastalarda haftalarca yerinde kalabilir. Sondanın uzun süre kaldığı durumlarda günlük bakımı evde hasta yakınları sürdürür. Doğru bakım, sondaya bağlı enfeksiyon ve tıkanma riskini önemli ölçüde azaltır. ![Evde sağlık hemşiresi, yatağında dinlenen yaşlı hastanın oğluna sonda bakımını anlatıyor](https://lokmanhekim.com.tr/wp-content/uploads/2026/10/idrar-sondasi-nedir.webp) ## Sonda Nedir? Sonda, vücuttaki bir boşluğa ya da kanala yerleştirilerek içerideki sıvıyı dışarı boşaltan veya ilaç ve besin vermeye yarayan ince, esnek bir tıbbi tüptür. Halk arasında sonda denince çoğunlukla idrar sondası anlaşılır. Burundan mideye uzanan beslenme sondası (nazogastrik sonda) gibi başka sondalar da bulunmaktadır. ## Sonda Çeşitleri İdrar sondaları, mesanede kalma süresine ve takıldığı yere göre farklı türlerde üretilir: - **Foley sonda:** Ucundaki küçük balon mesanede şişirilerek yerinde tutulan kalıcı sondadır. Ameliyat sonrasında ve uzun süreli kullanımda tercih edilir. - **Nelaton sonda:** Mesane boşaltıldıktan hemen sonra çıkarılan, tek kullanımlık geçici sondadır. Mesanesini kendisi boşaltamayan bazı kişilerde hekimin önerisiyle gün içinde birkaç kez uygulanır. - **Suprapubik sonda:** İdrar kanalı yerine karnın alt kısmında açılan küçük bir delikten mesaneye yerleştirilen sondadır. Uzun süre sonda kullanması gereken bazı hastalarda tercih edilir. - **Prezervatif sonda:** Erkeklerde penise dışarıdan, prezervatif gibi geçirilen ve idrarı torbaya aktaran sondadır. İdrar kanalına girmediği için idrar kaçırma sorunu olan erkeklerde kullanılır. Sondalar yapıldıkları malzemeye göre de ayrılır. Lateks sondalar kısa süreli kullanım için uygundur. Silikon sondalar ise dokuyu daha az tahriş ettiği için uzun süreli kullanımda tercih edilir. ## Sonda Neden Takılır? İdrar sondası, mesanedeki idrarın doğal yoldan boşaltılamadığı ya da idrar miktarının yakından izlenmesi gerektiği durumlarda takılır. Sonda takılmasını gerektiren başlıca durumlar şunlardır: - Prostat büyümesi ya da idrar kanalında daralma nedeniyle idrar yapamama (idrar retansiyonu) - Sinir hasarı ya da mesane kaslarının zayıflığı nedeniyle mesanenin boşaltılamaması - Bazı ameliyatların öncesi, sırası ve sonrası - Yoğun bakımdaki ve ağır hastalarda idrar miktarının ölçülmesi - Mesaneye ilaç verilmesi - Başka tedavilerin yetersiz kaldığı idrar kaçırma durumları Sonda yalnız gerektiğinde ve gerektiği süre kadar kullanılır. Sonda yerinde kaldıkça idrar yolu enfeksiyonu riski arttığı için hekim, sondanın ne zaman çıkarılacağını hastanın durumuna göre planlar. ## Sonda Nasıl Takılır? İdrar sondasını hekim ya da hemşire takar. İdrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmak için işlem steril eldiven, steril örtü ve steril malzemelerle yapılır. Sondanın takılacağı bölge önce temizlenir, sondanın ucuna kayganlaştırıcı ve gerekirse uyuşturucu etkili jel sürülür. Sonda idrar kanalından mesaneye doğru nazikçe ilerletilir. İdrar gelmeye başladığında kalıcı sondanın ucundaki balon steril sıvıyla şişirilir ve sonda yerine sabitlenir. Ardından sonda, mesane seviyesinin altında duracak şekilde idrar torbasına bağlanır. İşlem genellikle birkaç dakika sürer. Sonda takmak, idrar kanalının zedelenmesine ve enfeksiyona yol açabilecek tıbbi bir işlemdir. Bu nedenle eğitim almamış kişilerin evde sonda takmaya çalışmaması gerekir. Evde sonda takılması ya da değiştirilmesi gerekiyorsa bu işlemi evde sağlık hizmeti veren bir hemşire yapmalıdır. ## Kadınlarda ve Erkeklerde Sonda Takılması Sonda takma işleminin adımları kadınlarda ve erkeklerde aynıdır ancak anatomik farklar işlemi etkiler. Kadınlarda idrar kanalı kısadır ve idrar deliği vajina girişinin hemen üst kısmında yer alır. Bu nedenle kadınlarda sonda mesaneye kısa bir mesafede ulaşır. Erkeklerde ise sonda penisin ucundaki idrar deliğinden takılır. Erkeklerde idrar kanalı daha uzundur ve prostat bezinin içinden geçer. Prostatı büyümüş erkeklerde sondanın ilerletilmesi zorlaşabilir ve işlemin üroloji uzmanı tarafından yapılması gerekebilir. ## Sonda Takılması Acı Verir mi? Sonda takılırken kısa süreli bir rahatsızlık ya da yanma hissedilebilir. Uyuşturucu etkili kayganlaştırıcı jel bu rahatsızlığı azaltır. Uzun süre sonda kullanan kişilerin çoğu zamanla sondaya alışır. Sonda yerindeyken zaman zaman ani idrar yapma hissi ya da kasılma duyulabilir. Bu his, mesanenin sondaya tepki olarak kasılmasından kaynaklanır ve çoğunlukla kendiliğinden azalır. Şikâyet sık tekrarlıyor ya da ağrıya dönüşüyorsa hastayı takip eden hekime bilgi verilmesi önerilir. ## Sondalı Hastanın Evde Bakımı Sondalı hastanın evde bakımında aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir: - Sondaya ya da torbaya dokunmadan önce ve sonra eller sabunla yıkanmalıdır. - Sondanın girdiği bölge ve çevresi günde en az bir kez ılık su ve sabunla temizlenmelidir. Temizlik kadınlarda önden arkaya doğru yapılır. Bu bölgeye krem, pudra ya da sprey sürülmemelidir. - Sonda, vücuttan uzaklaşacak yönde ılık su ve sabunla silinmelidir. - İdrar torbası her zaman mesane seviyesinin altında tutulmalı ve yere değmemelidir. Torba mesaneden yukarı kaldırılırsa idrar geri akabilir. - Torba tamamen dolmadan boşaltılmalı, boşaltma musluğu temiz tutulmalıdır. - Sonda ile torba arasındaki bağlantı gereksiz yere açılmamalı, hortumun bükülüp katlanmamasına dikkat edilmelidir. - Gün içinde yeterli su içilmesi, idrarın akışını sürdürmeye ve sondanın tıkanmasını önlemeye yardımcı olur. Kalp ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması olan hastalarda içilecek su miktarını hekim belirler. - Kabızlık sondaya baskı yaparak idrar akışını bozabileceği için düzenli bağırsak alışkanlığının sürdürülmesine dikkat edilmelidir. Sondanın takılması, değiştirilmesi ve çıkarılması ise hemşire tarafından yapılır. Uzun süre yatağa bağımlı kalan hastalarda sonda bakımıyla birlikte deri bakımına da özen gösterilmesi, bası yarası gelişme riskini azaltır. ## Sonda Kaç Günde Bir Değiştirilir? Sondanın belirli ve sabit aralıklarla değiştirilmesi önerilmez. Değişim zamanını, sondanın türünü ve hastanın durumunu değerlendiren hekim ya da hemşire belirler. Uzun süreli kullanımda tercih edilen silikon sondalar, lateks sondalara göre daha uzun süre yerinde kalabilir. Sonda tıkanırsa, kenarından idrar sızdırırsa ya da enfeksiyon belirtileri görülürse süresi dolmadan değiştirilmelidir. Prezervatif sondalar ise her gün yenilenir. ## Sonda Nasıl Çıkarılır? Kalıcı sonda, mesanedeki balonu söndürülmeden çıkarılamaz. Balon söndürülmeden çekilen sonda idrar kanalına ciddi zarar verebileceği için sondayı hekim ya da hemşire çıkarır. Sonda çıkarıldıktan sonraki ilk idrarlarda hafif yanma ve sık idrara çıkma hissi olabilir. Bu şikâyetler genellikle kısa sürede geçer. Sonda çıkarıldıktan sonraki birkaç saat içinde idrar yapılamıyorsa ya da karnın alt kısmında şişlik ve ağrı oluşuyorsa hekime başvurulmalıdır. ## Sondalı Hastada Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı? Sondalı hastada aşağıdaki durumlar idrar yolu enfeksiyonuna ya da sondanın tıkanmasına işaret edebilir. Bu durumlarda hastayı takip eden hekime ya da evde sağlık ekibine başvurulmalıdır: - Ateş ya da titreme - Bel ya da yan ağrısı - Bulanık, kötü kokulu ya da rengi değişen idrar - İdrarda kan görülmesi - Sondanın girdiği yerde akıntı, kızarıklık ya da ağrı - Sondanın kenarından idrar sızması - Torbaya idrar gelmemesi ya da sondanın tıkanmış görünmesi - Yaşlı hastalarda alışılmadık halsizlik, uykuya eğilim ya da bilinç bulanıklığı Yüksek ateşe titreme, bilinç bulanıklığı ya da belirgin halsizlik eşlik ediyorsa beklemeden en yakın acil servise başvurulmalıdır. ## Lokman Hekim’de Evde Sonda Bakımı Lokman Hekim’in evde sağlık ekibi, Ankara’da idrar sondasının takılması, değiştirilmesi ve çıkarılması ile sondalı hastanın bakımı için hastanın evine gelir. Hizmet, [Lokman Hekim Etlik Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/etlik-hastanesi/) tarafından Ankara’nın tüm ilçelerinde, mesai saatleri içinde verilmektedir. Ayrıntılı bilgi [Ankara Evde Sağlık ve Bakım Hizmeti](https://lokmanhekim.com.tr/ankara-evde-saglik-hizmeti/) sayfamızda yer almaktadır. Prostat büyümesi ve idrar yapamama gibi sonda kullanımını gerektiren sorunların tanı ve tedavisi için ise [Üroloji](https://lokmanhekim.com.tr/tibbi-birim/uroloji-bevliye/) birimimize başvurabilirsiniz. İdrar yolu sağlığı ## Sondaya Bağlı Şikâyetleri İhmal Etmeyin Ateş, idrarda kan, sondanın tıkanması ya da kenarından idrar sızması gibi durumlarda değerlendirme için hekimle görüşebilirsiniz. [Üroloji (Bevliye)](https://lokmanhekim.com.tr/tibbi-birim/uroloji-bevliye/) ## Sıkça Sorulan Sorular Sondadan kan gelmesi normal mi? Sonda takıldıktan ya da değiştirildikten sonraki ilk gün idrarda hafif pembe bir renk görülebilir ve bu durum çoğunlukla kendiliğinden geçer. Sondanın yanlışlıkla çekilmesi, idrar kanalını tahriş etmesi ya da idrar yolu enfeksiyonu da kanamaya yol açabilir. Kanama sürüyorsa, idrarda pıhtı görülüyorsa ya da torbaya idrar gelmiyorsa hastayı takip eden hekime ya da evde sağlık ekibine başvurulmalıdır. Prostat hastasına sonda takılır mı? Evet, prostat büyümesi idrar yapamamaya yol açtığında mesaneyi boşaltmak için sonda takılabilir. Prostatın büyüklüğüne göre sondanın idrar kanalından ilerletilmesi zorlaşabilir. Bu durumda işlemi üroloji uzmanı yapar ve bazı hastalarda karından takılan suprapubik sonda tercih edilebilir. Sonda takılıyken büyük tuvalet yapılabilir mi? Evet, idrar sondası dışkılamaya engel değildir. Tuvalet sırasında sondanın çekilmemesine ve torbanın mesane seviyesinin altında kalmasına dikkat edilmelidir. Ardından bölge önden arkaya doğru ılık su ve sabunla temizlenir. Sonda uzun süre kalırsa ne olur? Sonda yerinde kaldığı süre uzadıkça idrar yolu enfeksiyonu riski artar. Uzun süreli kullanımda sondanın tıkanması, idrar kanalında tahriş ve mesanede taş oluşumu da görülebilir. Bu nedenle hekim, sondaya hâlâ ihtiyaç olup olmadığını düzenli aralıklarla değerlendirir. ## Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar Bu yazı; idrar sondası uygulamasına ve sondalı hastanın bakımına ilişkin kamu kurumlarının ve uluslararası sağlık kuruluşlarının resmî bilgileri incelenerek hazırlanmıştır. 1. [T.C. Sağlık Bakanlığı Aydın İl Sağlık Müdürlüğü — Üriner Kateter Takılması ve Çıkarılması](https://aydinesh.saglik.gov.tr/TR,111148/uriner-kateter-takilmasi-ve-cikarilmasi.html) 2. [NHS — Urinary catheters](https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/urinary-catheters/) 3. [MedlinePlus — Indwelling catheter care](https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000140.htm) Web sitesi içeriklerimiz [Yayın Danışma Kurulu](https://lokmanhekim.com.tr/yayin-kurulu/) tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir. ## İlgili Tıbbi Birim Hekimleri - [Prof. Dr. Abdurrahim İMAMOĞLU](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-abdurrahim-imamoglu/) — [Lokman Hekim Akay Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-akay-hastanesi/) - [Prof. Dr. Emre HURİ](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-emre-huri/) — [Lokman Hekim Akay Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-akay-hastanesi/) - [Prof. Dr. Ersin ÇİMENTEPE](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-ersin-cimentepe/) — [LHÜ Ankara Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-ankara-hastanesi/) - [Prof. Dr. Hasan Cem IRKILATA](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-hasan-cem-irkilata/) — [Lokman Hekim İstanbul Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-istanbul-hastanesi/) - [Prof. Dr. İsmail NALBANT](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-ismail-nalbant/) — [Lokman Hekim Etlik Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/etlik-hastanesi/) - [Prof. Dr. Kürşad ZENGİN](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/prof-dr-kursad-zengin/) — [Lokman Hekim Akay Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-akay-hastanesi/) - [Op. Dr. Emil CİVAZADE](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/op-dr-emil-civazade/) — [Lokman Hekim Van Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-van-hastanesi/) - [Op. Dr. Mustafa Kaan AKALIN](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/op-dr-mustafa-kaan-akalin/) — [Lokman Hekim İstanbul Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-istanbul-hastanesi/) - [Uzm. Dr. Metin TAŞ](https://lokmanhekim.com.tr/doktor/uzm-dr-metin-tas/) — [LHÜ Ankara Hastanesi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-ankara-hastanesi/), [Lokman Hekim Demet Tıp Merkezi](https://lokmanhekim.com.tr/hastane/lokman-hekim-demet-tip-merkezi/) Sağlık Rehberi ## İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar [Üroloji (Bevliye) birimi](https://lokmanhekim.com.tr/tibbi-birim/uroloji-bevliye/) ![Gece yatağının kenarında oturan kadın ve mesaneyi gösteren çizim](https://lokmanhekim.com.tr/wp-content/uploads/2026/10/asiri-aktif-mesane-1024x576.webp) Üroloji (Bevliye) ### [Aşırı Aktif Mesane Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi](https://lokmanhekim.com.tr/blog/asiri-aktif-mesane/) Aşırı aktif mesane (AAM), ani idrar yapma isteği, sık tuvalete çıkma ve bazı durumlarda idrar kaçırma ile kendini gösteren bir mesane kontrol sorunudur. Bu durumda mesane… 24 Ekim 20265 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [Prostat Hastalıkları ve Tedavisi](https://lokmanhekim.com.tr/blog/prostat-hastaliklari-ve-tedavisi/) Prostat alt idrar yollarında, mesanenin alt kısmında yerleşmiş bir bezdir. Yalnızca erkeklerde bulunur. Semende bulunan bir sıvı salgılar. Prostat, ejakülasyon sırasında semenin dışarı atılmasına yardımcı olan… 27 Kasım 20236 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [İdrar Yolu Enfeksiyonu Nedir?](https://lokmanhekim.com.tr/blog/idrar-yolu-enfeksiyonu-nedir/) Hem kadınlarda hem de erkeklerde sık görülen bir sağlık sorunudur. İdrar yollarında meydana gelen ve genellikle bakterilerin neden olduğu bir enfeksiyondur. En sık rastlanan etken Escherichia… 19 Ağustos 20255 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [Prostat Kanseri](https://lokmanhekim.com.tr/blog/prostat-kanseri/) Prostat; meni içeriğinin bir kısmını oluşturan ceviz şeklinde bez yapısında bir organdır. Mesaneden çıkan idrar kanalını (üretra) çepeçevre sarar. Prostat bezinin işlevlerini sürdürebilmesi için vücutta erkeklik hormonlarının… 24 Kasım 20238 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [HoLEP Nedir?](https://lokmanhekim.com.tr/blog/holep-nedir/) Holmium lazer ile prostatın enükleasyonu anlamına gelir. İyi huylu prostat büyümesi (Benign prostat hiperplazisi)’nin cerrahi tedavisinde kullanılan modern, endoskopik (kapalı) bir yöntemdir. Özellikle büyük prostat hacimlerinde… 29 Ağustos 20253 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [Prostat Kanseri Nedir? Belirtileri Nelerdir?](https://lokmanhekim.com.tr/blog/prostat-kanseri-nedir-belirtileri-nelerdir/) Prostat Kanseri Nedir? Prostat kanseri, erkeklerde prostat bezinde gelişen bir tür kanserdir. Prostat bezi, idrar yolunun hemen altında ve mesanenin önünde bulunan küçük, ceviz büyüklüğünde bir… 20 Eylül 20248 dk okuma ![Koltukta oturan ve alt karın bölgesini elleriyle tutan bir kadın, üzerinde mesane çizimi](https://lokmanhekim.com.tr/wp-content/uploads/2026/10/sistit-nedir-1024x576.webp) Üroloji (Bevliye) ### [Sistit Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi](https://lokmanhekim.com.tr/blog/sistit/) Sistit, mesanenin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan yaygın bir idrar yolu enfeksiyonudur ve halk arasında mesane enfeksiyonu olarak da bilinir. En sık belirtileri arasında idrar yaparken yanma, sık… 20 Ekim 20265 dk okuma Üroloji (Bevliye) ### [HoLEP Nedir? Prostat Büyümesinde Lazer Ameliyatı](https://lokmanhekim.com.tr/blog/holep/) İyi huylu prostat büyümesi, özellikle ileri yaşla birlikte erkeklerde sık görülen prostat hastalıkları arasında yer alır. Prostat dokusunun büyümesi idrar kanalına baskı yapabilir ve bu durum… 29 Ağustos 20258 dk okuma