TAVI (Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu), hastalıklı aort kapağının göğüs kafesi açılmadan, bir kateter aracılığıyla yerleştirilen biyolojik kapakla tedavi edilmesidir. En sık ileri derecede aort darlığında değerlendirilir. Kateter çoğunlukla kasıktaki atardamardan ilerletilir; yeni kapak, çıkarılmayan eski kapağın içine yerleştirilir ve açıldığı anda çalışmaya başlar.
TAVI için bazen “ameliyatsız kapak değişimi” ifadesi kullanılsa da bu tanım işlemin basit veya risksiz olduğu anlamına gelmez. TAVI, hastanede ve deneyimli bir kalp ekibi tarafından uygulanan girişimsel bir tedavidir. Hangi hastada TAVI’nin, hangi hastada cerrahi aort kapak değişiminin daha uygun olduğuna; yaş, genel sağlık durumu, damar ve kapak anatomisi, beklenen yaşam süresi ve kişinin tercihleri birlikte değerlendirilerek karar verilir.
TAVI, İngilizce Transcatheter Aortic Valve Implantation ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede “Transkateter Aort Kapak İmplantasyonu” olarak adlandırılır. Aynı işlem için özellikle ABD kaynaklarında TAVR (Transcatheter Aortic Valve Replacement) kısaltması da kullanılır. TAVI ve TAVR, günlük klinik kullanımda aynı tedaviyi ifade eder.
Aort kapağı, kalbin sol karıncığı ile vücudun ana atardamarı olan aort arasında bulunur. Kalp kasıldığında açılarak kanın aorta geçmesini sağlar; kalp gevşediğinde kapanarak kanın kalbe geri kaçmasını önler. TAVI sırasında mevcut kapak cerrahi olarak çıkarılmaz. Kateter üzerinde sıkıştırılmış halde bulunan yeni biyolojik kapak, hastalıklı kapağın içine yerleştirilir. Kapak açıldığında eski kapak dokusunu kenara iter ve kan akımını düzenlemeye başlar.
TAVI’nin en sık uygulanma nedeni ileri dereceli aort darlığıdır. Aort kapağının yaprakçıkları yaşa bağlı kireçlenme, doğuştan kapak yapısı farklılıkları veya daha seyrek başka nedenlerle kalınlaşıp sertleşebilir. Kapak yeterince açılamadığında kalp, kanı vücuda pompalayabilmek için daha fazla çalışır. Zaman içinde kalp kasında kalınlaşma, kalp fonksiyonlarında bozulma ve kalp yetersizliği gelişebilir.
Aort darlığı erken dönemde belirti vermeyebilir. Hastalık ilerlediğinde şu yakınmalar görülebilir:
Bu belirtiler yalnızca aort darlığına özgü değildir. Tanı; muayene, ekokardiyografi ve gerekli görülen diğer incelemelerle konur. Yeni başlayan şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya bayılma durumunda acil yardım alınmalıdır.
Aort darlığı, aort kapağıyla ilgili bir hastalıktır; aort damarının yırtılması gibi aort duvarını etkileyen hastalıklarla aynı durum değildir.
TAVI, ciddi aort darlığı bulunan ve kapak değişimine ihtiyaç duyduğu belirlenen uygun hastalarda uygulanabilir. İlk yıllarda çoğunlukla açık kalp ameliyatı yapılamayan veya cerrahi riski çok yüksek hastalarda kullanılan yöntem, güncel kanıtlar ve kılavuzlar doğrultusunda daha geniş hasta gruplarında değerlendirilebilmektedir. Bununla birlikte “aort darlığı olan herkes TAVI olabilir” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.
Tedavi kararı, girişimsel kardiyolog, kalp ve damar cerrahı, görüntüleme uzmanı ve gerektiğinde diğer branşlardan hekimlerin yer aldığı kalp ekibi tarafından verilir. Değerlendirme sırasında genellikle şu başlıklar ele alınır:
Bu değerlendirme için Kardiyoloji ve Kalp ve Damar Cerrahisi ekiplerinin birlikte çalışması önem taşır. Bazı hastalarda TAVI, bazılarında cerrahi kapak değişimi; bazı durumlarda ise düzenli takip veya başka bir yaklaşım daha uygun olabilir.
Tek başına yaş, TAVI kararı vermek için yeterli değildir. İleri yaşta TAVI daha sık gündeme gelebilse de biyolojik yaş, eşlik eden hastalıklar, damar ve kapak anatomisi, cerrahi risk ve yaşam beklentisi birlikte değerlendirilir. Daha genç hastalarda kapağın uzun dönem dayanıklılığı ve ilerideki olası kapak girişimleri özellikle önem kazanır.
İşlemin güvenli ve uygun şekilde planlanabilmesi için ayrıntılı bir değerlendirme yapılır. Her hastada aynı tetkiklerin uygulanması gerekmez; incelemeler kişinin sağlık durumuna göre düzenlenir.
Kullanılan ilaçların tamamı, özellikle kan sulandırıcılar, diyabet ilaçları ve takviyeler işlem öncesinde sağlık ekibiyle paylaşılmalıdır. İlaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemeli veya değiştirilmemelidir.
TAVI, kalp kateterizasyon laboratuvarında veya hibrit ameliyathanede, steril koşullarda gerçekleştirilir. İşlem basamakları hastanın anatomisine ve kullanılan kapak sistemine göre değişebilse de genel süreç şöyledir:
Transfemoral yaklaşım, yani kasık damarından giriş, en sık kullanılan yoldur. “Kesi yapılmaz” ifadesi her hasta için tam olarak doğru olmayabilir; damar girişinde küçük bir cilt açıklığı veya bazı alternatif erişim yollarında cerrahi kesi gerekebilir.
TAVI işlemi çoğu hastada yaklaşık bir ila iki saat içinde tamamlanabilir. Ancak hazırlık, anestezi, görüntüleme kontrolleri ve işlem sonrası gözlem dâhil edildiğinde hastanede geçirilen toplam süre daha uzundur. Damar yapısı, kapağın anatomisi, kullanılan erişim yolu ve işlem sırasında ek bir girişim gerekip gerekmemesi süreyi etkileyebilir.
TAVI’nin temel özelliği, kapağın göğüs kemiği açılmadan ve kalp-akciğer makinesine ihtiyaç duyulmadan yerleştirilebilmesidir. Uygun hastalarda sağlayabileceği olası avantajlar şunlardır:
Bu avantajlar her hastada aynı ölçüde görülmez. TAVI’nin daha az girişimsel olması, her zaman cerrahiden daha doğru seçim olduğu anlamına gelmez. Özellikle başka kalp ameliyatlarına da ihtiyaç duyan, anatomisi TAVI’ye uygun olmayan veya uzun dönem kapak planlaması farklı olan kişilerde açık cerrahi daha uygun olabilir.
| Değerlendirilen özellik | TAVI | Cerrahi aort kapak değişimi |
|---|---|---|
| Uygulama yolu | Kapak, kateter aracılığıyla yerleştirilir. | Hastalıklı kapak cerrahi olarak çıkarılır ve yeni kapak yerleştirilir. |
| Göğüs kemiği | Genellikle açılmaz. | Çoğu yöntemde açılır; seçilmiş hastalarda daha küçük cerrahi kesiler kullanılabilir. |
| Anestezi | Lokal anestezi-sedasyon veya genel anestezi uygulanabilir. | Genellikle genel anestezi uygulanır. |
| Kapak türü | Biyolojik kapak kullanılır. | Biyolojik veya mekanik kapak seçilebilir. |
| Hastanede kalış ve iyileşme | Uygun hastalarda daha kısa olabilir. | Genellikle daha uzun bir iyileşme dönemi gerektirir. |
| Ek cerrahi işlemler | Aynı seansta yapılabilecek işlemler sınırlıdır. | Gerekirse koroner baypas veya başka kapak işlemleri aynı ameliyatta yapılabilir. |
| Uzun dönem planlama | Kapağın dayanıklılığı, koroner erişim ve gelecekteki kapak işlemleri değerlendirilir. | Yaşa ve klinik duruma göre mekanik ya da biyolojik kapak seçenekleri planlanabilir. |
İki yöntem rakip işlemler gibi değil, aynı hastalık için farklı koşullarda seçilebilen tedavi seçenekleri olarak düşünülmelidir.
TAVI deneyimli merkezlerde yaygın olarak uygulanan bir yöntemdir; yine de her girişimsel işlem gibi komplikasyon riski taşır. Kişisel risk, işlem öncesindeki görüntüleme ve sağlık değerlendirmesiyle belirlenir.
Olası riskler arasında şunlar yer alabilir:
Riskin düzeyi; yaş, damar yapısı, böbrek fonksiyonları, kapaktaki kireçlenme, kalp ritmi, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan kapak sistemi gibi birçok etkene bağlıdır. Bu nedenle internet üzerindeki genel oranlar, kişinin kendi riskini göstermez.
İşlem sonrasında kalp ritmi, tansiyon, nörolojik durum, böbrek fonksiyonları ve damar giriş yeri yakından izlenir. Ekokardiyografiyle yeni kapağın çalışması kontrol edilebilir. Hastanede kalış süresi kişinin durumuna, kullanılan erişim yoluna ve komplikasyon gelişip gelişmediğine göre değişir; uygun hastalar birkaç gün içinde taburcu edilebilir.
Taburculukta verilen ilaç planına eksiksiz uyulmalıdır. TAVI sonrasında pıhtı ve kanama riski dengelenerek kişiye özel bir kan sulandırıcı tedavi düzenlenebilir. Başka bir nedenle kan sulandırıcı kullanan hastalarda plan farklı olabilir. İlaçlar hekim bilgisi dışında bırakılmamalıdır.
Kontrollerde şikâyetler, kalp ritmi ve kapak fonksiyonu değerlendirilir. Kontrol takvimi hastaneye, kapak tipine ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Uygun hastalarda kısa ve hafif tempolu yürüyüşlere taburculuktan sonra kademeli biçimde başlanabilir. Süre ve tempo, kişinin işlem öncesindeki hareket düzeyi ve iyileşme durumuna göre artırılır. Ağır kaldırma, yoğun egzersiz ve araç kullanmaya dönüş için sağlık ekibinin önerisi beklenmelidir.
Yürüyüş sırasında göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, baş dönmesi, bayılacak gibi olma, çarpıntı veya olağan dışı yorgunluk gelişirse aktivite durdurulmalı ve sağlık ekibiyle görüşülmelidir.
Giriş yerinde hafif morarma görülebilir. Giderek büyüyen şişlik, durmayan kanama, artan ağrı, kızarıklık, akıntı, ısı artışı veya bacakta soğukluk ve renk değişikliği gelişirse gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Aktif kanamada bölgeye temiz bir bezle bası uygulanmalı ve acil yardım istenmelidir.
Tek bir “TAVI diyeti” yoktur. Genel olarak sebze, meyve, tam tahıl, uygun protein kaynakları ve doymamış yağlardan zengin; aşırı tuz, işlenmiş gıda ve doymuş yağdan sınırlı bir beslenme düzeni kalp sağlığını destekler. Kalp yetersizliği, böbrek hastalığı, diyabet veya hipertansiyonu olan kişilerde tuz, sıvı ve besin planı kişiye özel düzenlenmelidir.
Yapay kalp kapağı bulunan kişilerde kapak enfeksiyonu ciddi bir durumdur. Düzenli ağız bakımı ve diş kontrolleri bu nedenle önem taşır. Diş tedavisi veya başka bir girişim öncesinde TAVI kapağı bulunduğu mutlaka belirtilmelidir. Koruyucu antibiyotik gerekip gerekmediğine hekim veya diş hekimi karar verir; kendi kendine antibiyotik kullanılmamalıdır.
Şiddetli göğüs ağrısı, ağır nefes darlığı, bayılma veya inme belirtisi düşündüren yüz-kol-bacak güçsüzlüğü ve konuşma bozukluğunda 112 aranmalıdır.
TAVI’de kullanılan kapaklar biyolojik dokudan üretilir. Kapağın ne kadar süre işlevini sürdüreceği; kapak modeli, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıklar ve zaman içindeki yapısal değişikliklere bağlıdır. Bu nedenle her hasta için geçerli kesin bir yıl vermek doğru değildir. Güncel çalışmalar, yeni nesil kapakların orta ve uzun dönem dayanıklılığı hakkında giderek daha fazla veri sağlasa da özellikle genç hastalarda yaşam boyu kapak planlaması önemini korur.
Düzenli klinik takip ve ekokardiyografi, kapakta daralma, kaçak veya yapısal bozulma olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur.
Biyolojik kapak zaman içinde yıpranabilir. Böyle bir durumda bazı hastalarda yeni bir transkateter kapağın mevcut biyolojik kapağın içine yerleştirildiği “kapak içinde kapak” işlemi değerlendirilebilir; bazılarında cerrahi gerekebilir. Seçim, mevcut kapak tipi ve boyutu, koroner damarların konumu, hastanın yaşı ve genel sağlık durumu gibi etkenlere bağlıdır. İlk TAVI kararı verilirken gelecekteki olası işlemlerin de planlanması bu nedenle önemlidir.
TAVI ve TAVR aynı işlem midir?
Evet. TAVI, “implantation”; TAVR ise “replacement” sözcüğünü kullanır. Her iki kısaltma da aort kapağının kateter yoluyla yerleştirilen biyolojik kapakla tedavi edilmesini ifade eder.
TAVI ameliyat mıdır?
TAVI, açık kalp ameliyatı değildir; ancak damar yoluyla kalbe ulaşılan girişimsel bir işlemdir. Hastanede, steril koşullarda ve uzman bir kalp ekibi tarafından uygulanır.
TAVI sırasında hasta uyutulur mu?
Her zaman genel anestezi gerekmez. Bazı hastalarda lokal anestezi ve sedasyon, bazı hastalarda ise genel anestezi tercih edilir. Karar, hastanın sağlık durumu ve işlemin planına göre verilir.
TAVI ağrılı bir işlem midir?
Anestezi ve ağrı kontrolü sayesinde işlem sırasında ağrının en aza indirilmesi amaçlanır. Sonrasında damar giriş yerinde hassasiyet veya morarma olabilir. Şiddetli ya da artan ağrı değerlendirilmelidir.
TAVI sonrası kalp pili gerekir mi?
Yeni kapak, kalbin elektriksel iletim sistemine yakın yerleştirildiği için bazı hastalarda ritim iletim bozukluğu gelişebilir ve kalıcı kalp pili gerekebilir. Bu risk, kapak tipi ve hastanın işlem öncesindeki ritim özellikleri gibi etkenlere bağlıdır.
TAVI sonrası kan sulandırıcı kullanılır mı?
Birçok hastada pıhtı ve kanama riski değerlendirilerek kan sulandırıcı tedavi planlanır. İlacın türü ve kullanım süresi; ritim bozukluğu, daha önce takılmış stent ve kanama riski gibi durumlara göre değişir.
TAVI aort kapak kaçağında uygulanır mı?
TAVI’nin en yerleşik kullanım alanı ciddi aort darlığıdır. Saf aort yetersizliğinde kapağın anatomisi ve kireçlenme durumu farklı olabilir. Seçilmiş hastalarda özel değerlendirme yapılabilse de yöntem her aort kapak kaçağı için standart bir seçenek değildir.
Daha önce biyolojik kapak takılan bir kişiye TAVI yapılabilir mi?
Bozulmuş cerrahi biyolojik kapağı bulunan bazı hastalarda “kapak içinde kapak” TAVI uygulanabilir. Uygunluk; eski kapağın tipi, boyutu, koroner damarların konumu ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.
TAVI sonrası MR çekilebilir mi?
Güncel TAVI kapaklarının çoğu belirli koşullar altında MR ile uyumludur. Yine de MR öncesinde kapak kartı, marka-model bilgisi ve işlem tarihi radyoloji ekibiyle paylaşılmalı; cihazın üretici koşulları doğrulanmalıdır.
TAVI sonrası normal yaşama ne zaman dönülür?
Günlük yaşama dönüş süresi kişiden kişiye değişir. Damar giriş yolu, genel sağlık durumu, işlem öncesi hareket kapasitesi ve komplikasyon gelişip gelişmemesi bu süreyi etkiler. Aktivite, sağlık ekibinin planına göre kademeli artırılmalıdır.
TAVI açık kalp ameliyatının yerine geçer mi?
TAVI, uygun hastalarda cerrahi aort kapak değişimine alternatif olabilir; fakat her hasta için cerrahinin yerini almaz. En doğru yöntem, kalp ekibinin ayrıntılı değerlendirmesi ve hasta ile ortak karar süreci sonunda belirlenir.
Bu yazı; TAVI için hasta seçimi, işlem süreci, olası riskler, iyileşme dönemi ve biyolojik kapağın dayanıklılığıyla ilgili güncel klinik kılavuzlar, hakemli yayınlar ve güvenilir sağlık kurumlarının hasta bilgilendirme kaynakları incelenerek hazırlanmıştır.
Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.
