Sanal Anjiyo (Koroner BT Anjiyografi)

Kalp damar hastalığı şüphesinde başvurulan sanal anjiyo, tanının netleştirilmesine ve uygun tedavinin planlanmasına yardımcı olur. Kardiyoloji uzmanı, hastanın şikâyetlerini, muayene bulgularını ve önceki tetkik sonuçlarını birlikte değerlendirerek bu incelemeye ihtiyaç olup olmadığına karar verir.

Sanal Anjiyo Nedir?

Sanal anjiyo, kalp kasına kan taşıyan koroner damarların yapısını görüntülemek için yapılan kontrastlı bir tomografi incelemesidir. Kol damarından verilen iyotlu kontrast madde kan dolaşımına katılarak kalp damarlarına ulaşır. Kontrast madde, kanın geçtiği damar boşluğunun BT görüntülerinde çevresindeki dokulardan daha parlak görünmesini sağlar. Bu sayede hekim, damarın iç yapısını ve daralmış bölgelerini bilgisayar ekranında inceler. Cihazın aldığı kesitler bilgisayarda işlenerek damarların farklı açılardan incelenmesini sağlar.

Halk arasında sanal anjiyo için “kalp tomografisi” ifadesi de kullanılır. Kalp tomografisi, kalbin ve kalp damarlarının yapısını incelemek için kullanılan BT tetkiklerinin genel adıdır. Koroner BT anjiyografi ise özellikle kalbi besleyen damarların incelendiği bir kalp tomografisi türüdür.

Sanal Anjiyo Neyi Gösterir?

Koroner BT anjiyografi, kalp damarlarında plak birikimi olup olmadığını ve bu birikimin damarda ne kadar daralmaya yol açtığını gösterir. Damar duvarında kolesterol, kalsiyum ve başka maddelerin birikmesiyle oluşan yapılar plak olarak adlandırılır. Plakların büyümesi, kanın damar içinden geçtiği alanı daraltabilir.

Sanal anjiyoda damar duvarı da görüntülendiği için, henüz belirgin daralmaya yol açmamış plaklar saptanabilir. Hekim, damarların açıklığıyla birlikte plakların yerini ve yaygınlığını inceler. Bu bilgiler, kalp damar hastalığının erken aşamalarda teşhis edilmesine yardımcı olur.

Darlık ve plak incelemesinin yanı sıra, koroner damarların çıkış yerleri ve kalbin çevresinde izledikleri yol da görüntülenir. Böylece damarların doğuştan gelen yapısal farklılıkları değerlendirilebilir.

Kimlere Koroner BT Anjiyografi Yapılır?

Sanal anjiyo, göğüs ağrısı veya eforla nefes darlığı gibi şikâyetlerin kalp damar hastalığıyla ilişkili olabileceği düşünülen hastalarda kullanılır. Önceki incelemelerin tanı için yeterli bilgi vermediği durumlarda, damarların görüntülenmesi şikâyetlerin nedenini belirlemeye yardımcı olabilir.

Kardiyoloji uzmanı, sanal anjiyoya ihtiyaç olup olmadığını belirlemek için şikâyetlerin ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığını, muayene bulgularını ve önceki test sonuçlarını değerlendirir. Diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, sigara kullanımı ve ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü de tetkik kararında dikkate alınır. Yine de bu risk faktörlerinden birinin veya birkaçının bulunması, tek başına sanal anjiyo yapılması gerektiğini göstermez.

İşlemde X ışınları kullanıldığı ve damar yoluyla kontrast madde verildiği için, hekim tetkikten elde edilecek bilginin tanıyı netleştirmeye veya tedaviyi değiştirmeye yardımcı olup olmayacağını değerlendirir. Sanal anjiyo kararı, beklenen bu yarar ile işleme bağlı riskler birlikte ele alınarak verilir. Bu nedenle şikâyeti olmayan kişilere yalnızca yaşları ya da risk faktörleri nedeniyle düzenli sanal anjiyo önerilmez.

Göğüste yeni başlayan baskı veya sıkışma hissi ya da şiddetli ağrı, kalp krizi belirtisi olabilir. Böyle bir durumda sanal anjiyo randevusunu beklemek yerine 112 aranmalıdır. Ağrıya nefes darlığı, soğuk terleme veya baygınlık hissi eşlik edebilir; bu belirtilerin bulunmaması acil yardım ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Sanal Anjiyo ile Klasik Anjiyo Arasındaki Fark Nedir?

Sanal anjiyoda kalp damarları dışarıdan BT cihazıyla görüntülenirken, klasik anjiyoda damar içinden ilerletilen bir kateter aracılığıyla incelenir. Bu uygulama farkı, klasik anjiyo sırasında gerekli ve uygun görülen hastalarda damar darlığının aynı seansta tedavi edilmesine de olanak tanır.

Klasik anjiyo yapılan her hastaya balon veya stent uygulanmaz. Hekim, darlığın yerini ve derecesini, hastanın şikâyetlerini ve kalp kasına yeterli kan ulaşıp ulaşmadığını değerlendirerek uygun tedaviye karar verir.

Her iki yöntemde de X ışınları ve kontrast madde kullanılır. Sanal anjiyo bazı hastalarda klasik anjiyoya gerek kalmadan yeterli bilgi sağlar; tedavi amacıyla damar içine müdahale edilmesi gereken hastalarda ise klasik anjiyo gerekebilir. Yöntem seçimini, hangi incelemenin hastanın durumunu açıklayacağı ve tedavi gerekip gerekmediği belirler.

Sanal Anjiyo Öncesi Nasıl Hazırlanılır?

Sanal anjiyo öncesinde hem görüntü kalitesini etkileyebilecek koşullar hem de işlem sırasında kullanılacak maddelerin hasta açısından taşıdığı riskler kontrol edilir. Kontrast maddeye karşı daha önce gelişen alerjik reaksiyonlar, böbrek işlevleri ve çekimde verilecek ilaçların düzenli kullanılan ilaçlarla etkileşimi bu hazırlığın temel konularıdır. Bu nedenle mevcut hastalıklar, kullanılan ilaçlar ve önceki görüntülemelerde yaşanan sorunlar, işlem öncesinde çekimi yapacak hekim veya sağlık ekibiyle paylaşılmalıdır.

Özellikle böbrek hastalığı, yakın zamanda gelişen böbrek sorunu, astım, gebelik veya gebelik olasılığı önceden bildirilmelidir. Daha önce kontrast madde verildikten sonra kaşıntı, ciltte döküntü, nefes darlığı ya da bayılma yaşanmışsa, nasıl bir reaksiyon geliştiği ve hangi tedavinin uygulandığı anlatılmalıdır. Bu bilgiler, yeni çekim öncesinde ek önlem gerekip gerekmediğini belirlemeye yardımcı olur.

Kontrast madde böbrekler yoluyla atıldığından, hekim böbrek işlevlerini değerlendirmek için kan testi isteyebilir. Randevuya gelirken önceki kalp tetkiklerinin rapor ve görüntüleri de getirilmelidir. Hekim, eski ve yeni bulguları karşılaştırarak zaman içinde değişiklik olup olmadığını değerlendirir ve bu bilgiden takip ile tedaviyi planlarken yararlanır.

Sanal Anjiyo Öncesi Aç Kalmak Gerekir mi?

Sanal anjiyo öncesinde belirli bir süre aç kalınması istenebilir; açlık süresi ve su içilip içilemeyeceği, çekimin yapılacağı birimin hazırlık talimatına göre belirlenir. İşlem öncesinde yemek, su tüketimi ve ilaç alımıyla ilgili talimatlar ayrı ayrı öğrenilmelidir. Yemek yenmemesinin istenmesi, suyun da mutlaka yasak olduğu anlamına gelmez.

Kafein kalp hızını artırabildiği için, çekim öncesinde çay, kahve ve enerji içeceklerine ara verilmesi istenebilir. Amaç, hızlı kalp atımına bağlı hareketin damar görüntülerini bulanıklaştırmasını önlemektir. Kafeinli içeceklerin ne kadar süre önce bırakılacağı çekim biriminden öğrenilmelidir.

Diyabeti olan veya belirli saatlerde ilaç kullanması gereken hastalar, işlem öncesindeki yemek ve ilaç düzenini çekimi yapacak hekim ya da sağlık ekibiyle birlikte planlamalıdır.

Sanal Anjiyo Öncesi İlaç Kullanımı Nasıl Düzenlenir?

Sanal anjiyo öncesinde düzenli kullanılan ilaçlara devam edilip edilmeyeceği, çekimi planlayan hekimle görüşülmelidir. Hekim önerisi olmadan ilaç bırakılmamalı veya doz değiştirilmemelidir.

Örneğin diyabet tedavisinde kullanılan metformine her hastada ara verilmesi gerekmez. Hekim, böbrek işlevlerini ve çekim protokolünü değerlendirerek ilacın kullanımını düzenler; ara verilmesini önerirse yeniden başlama zamanını da belirtir.

Sildenafil, tadalafil veya benzeri ilaçları kullanan hastalar, ilacın adını ve son alınma zamanını işlem öncesinde bildirmelidir. Bu ilaçlar, çekim sırasında verilebilen damar genişletici nitratlarla birlikte ciddi tansiyon düşüklüğüne yol açabilir. Hekim, son dozun üzerinden geçen süreye göre çekimde kullanılacak ilaçları yeniden düzenleyebilir veya tetkiki başka bir tarihe erteleyebilir. Hastanın düzenli tedavisine ara verilmesi gerekiyorsa, bu karar ilacı reçeteleyen hekimle görüşülerek alınmalıdır.

Koroner BT Anjiyografi Nasıl Çekilir?

Koroner BT anjiyografi, hasta tomografi cihazının çekim yatağına sırtüstü uzanmış durumdayken yapılır. Genellikle hastanın uyutulmasına gerek yoktur; hasta çekim boyunca sağlık ekibiyle iletişim kurar ve nefes tutma komutlarını uygular.

Çekim öncesi hazırlık ve görüntüleme sırasında şu işlemler yapılır:

1. Damar yolunun açılması ve EKG bağlantısı: Koldan damar yolu açılır. Kalbin elektriksel etkinliğini kaydeden EKG için göğse küçük elektrotlar yerleştirilir. Bu kayıt, cihazın görüntüleri kalp atımının uygun anında almasına yardımcı olur.
2. Nabız ve tansiyonun kontrolü: Kalp hızının yüksek olması damar görüntülerinde bulanıklığa neden olabileceğinden, gerekli hastalarda hekim kontrolünde nabız düşürücü ilaç kullanılır. Koroner damarları geçici olarak genişleterek görüntülenmelerini kolaylaştırmak için dil altı ilaç da verilebilir. İlaçların uygunluğunu ve dozunu hekim belirler.
3. Kontrast madde verilmesi ve çekim: Kontrast madde damar yolundan verildikten sonra BT görüntüleri alınır. Hastadan kısa süre nefesini tutması istenir; böylece göğüs kafesinin solunumla hareket etmesi ve buna bağlı görüntü bulanıklığı azaltılır.
4. Çekim sonrası kontrol ve gözlem: Ekip, damarların yeterli netlikte görüntülenip görüntülenmediğini kontrol eder. Hastanın genel durumu ve verilen ilaçların etkileri değerlendirilerek hastaneden ne zaman ayrılabileceği belirlenir.

Damar yolu açılırken kısa süreli iğne batması hissedilir. Kontrast madde verildiğinde vücutta sıcaklık hissi veya ağızda metalik tat oluşabilir. Bunlar genellikle kısa sürede geçen, kontrast uygulaması sırasında beklenebilen hislerdir. Kaşıntı, nefes alma güçlüğü ya da enjeksiyon yerinde belirgin ağrı ve şişlik ise çekim ekibine hemen bildirilmelidir.

Sanal Anjiyo Ne Kadar Sürer?

Sanal anjiyo çekimi kısa sürse de hazırlık ve gözlem nedeniyle hastanede daha uzun süre kalınabilir. Çekim öncesinde damar yolu açılır ve EKG bağlantısı yapılır. Nabzı düşürmek için ilaç verilmişse, görüntülemeye geçmeden önce ilacın etki etmesi beklenir. Çekim tamamlandığında ise hastanın durumuna ve verilen ilaçlara göre bir süre gözlem gerekebilir.

Bu nedenle randevu alınırken yalnız çekimin değil, hazırlık ve gözlem dâhil hastanede geçirilecek toplam sürenin öğrenilmesi gerekir.

Sanal Anjiyonun Riskleri Nelerdir?

Sanal anjiyonun başlıca riskleri, kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyonlar, özellikle böbrek hastalığı olan kişilerde böbrek işlevlerinin bozulması ve X ışınlarına maruz kalmanın olası etkileridir. Riskin düzeyi hastanın sağlık durumuna ve çekim koşullarına bağlı olduğundan, işlem öncesinde sağlık öyküsü alınır ve gerekli kontroller yapılır.

• Kontrast maddeye bağlı alerjik reaksiyonlar: İyotlu kontrast maddeye karşı gelişen reaksiyonlar kaşıntı ve ciltte döküntü şeklinde görülebilir; nadiren nefes darlığı ve tansiyon düşüklüğü gibi ciddi belirtilere yol açabilir. Daha önce böyle bir reaksiyon yaşanmışsa, yeni çekim öncesinde alınacak önlemler önceki reaksiyonun türüne ve ağırlığına göre planlanmalıdır.
• Böbreklerle ilgili riskler: Kontrast madde büyük ölçüde böbreklerden atılır. İleri böbrek hastalığı veya yeni gelişmiş böbrek hasarı bulunan kişilerde, böbrek işlevlerinin daha da bozulma olasılığı nedeniyle kontrast kullanımı ayrıca değerlendirilmelidir. Hekim, böbrekleri korumaya yönelik önlemler alabilir veya kalp damar hastalığını değerlendirmek için başka bir tetkik önerebilir.
• Radyasyon maruziyeti: BT cihazı görüntüleri X ışınlarıyla oluşturur. Alınan radyasyon dozu, kullanılan cihaza, çekim tekniğine ve hastanın özelliklerine göre değişir. Radyasyonun anne karnındaki bebek üzerindeki olası etkileri nedeniyle gebelik veya gebelik olasılığı çekim öncesinde bildirilmelidir. Hekim, bu durumda koroner BT’nin sağlayacağı yararı ve olası risklerini karşılaştırır; aynı soruya yanıt verebilecek radyasyon içermeyen bir kalp görüntüleme yönteminin uygunluğunu da değerlendirir.
• Çekimde kullanılan diğer ilaçlar: Nabız düşürücü ve damar genişletici ilaçlar tansiyon düşüklüğü veya baş dönmesine yol açabilir. Bu nedenle ilaç seçimi öncesinde nabız, tansiyon, mevcut hastalıklar ve düzenli kullanılan ilaçlar kontrol edilir.

Sanal Anjiyoda Damarlar Her Zaman Net Görüntülenir mi?

Hızlı veya düzensiz kalp atımı, çekim sırasında hareket edilmesi, nefes tutma güçlüğü ve yoğun damar kireçlenmesi kalp damarlarının net görüntülenmesini zorlaştırabilir. Görüntüler yeterince net değilse darlık bulunup bulunmadığını ve damarın ne kadar daraldığını güvenilir biçimde belirlemek güçleşir. Belirsiz kalan bulguların açıklığa kavuşturulması için hekim ek tetkik isteyebilir.

Koroner BT Anjiyografi Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?

Radyoloji uzmanı, çekimde elde edilen görüntülerde kalp damarlarını ayrıntılı olarak inceler. Saptadığı plakları, darlıkların yerini ve derecesini, varsa net görüntülenemeyen alanları raporda belirtir. Kardiyoloji uzmanı, rapordaki bulguları hastanın şikâyetleri ve diğer tetkik sonuçlarıyla birlikte değerlendirerek takip ve tedaviyi planlar.

Raporda darlık saptanması, mutlaka stent takılması gerektiğini göstermez. Darlığın kalp kasına giden kanı ne ölçüde etkilediğini belirlemek için ek test gerekebilir. Sonuçlara göre risk faktörlerinin kontrolü, ilaç tedavisi ve takip yeterli görülebileceği gibi klasik anjiyo da önerilebilir.

Koroner damarlarda önemli bir darlık görülmese de göğüs ağrısının başka bir kalp hastalığından kaynaklanma olasılığı vardır. Örneğin kalbin küçük damarlarıyla ilgili sorunlar, standart koroner BT incelemesinde belirgin bir darlık olarak görülmeyebilir. Şikâyetler devam ediyorsa nedenleri araştırılmalı; normal sonuç, gelecekte kalp krizi riskinin tamamen ortadan kalktığı şeklinde değerlendirilmemelidir.

Çekim kısa sürse de görüntülerin ayrıntılı incelenmesi ve raporun hazırlanması ayrıca zaman gerektirir. Sonucun ne zaman ve hangi yolla teslim edileceği, çekimin yapıldığı birimden öğrenilmelidir.

Kalsiyum Skoru ile Sanal Anjiyo Arasındaki Fark Nedir?

Kalsiyum skoru, kalp damarlarındaki kalsiyum içeren plakların miktarını ölçen ve genellikle kontrast madde verilmeden yapılan bir BT incelemesidir. Sanal anjiyoda ise kontrast madde yardımıyla hem damar içindeki darlıklar hem de kalsiyum içeren ve içermeyen plaklar görüntülenir.

Damar duvarındaki plakların tümü kalsiyum içermez; bazıları kolesterol ve diğer yumuşak bileşenlerden oluşur. Bu nedenle kalsiyum skorunun sıfır olması, damarlarda hiç plak bulunmadığını göstermez. Skor, kireçlenmiş plak miktarını ifade eder; damarın yüzde kaç daraldığını belirtmez.

Sanal Anjiyo Sonrası Nelere Dikkat Edilmeli?

Çekim ve gerekli gözlem tamamlandıktan sonra çoğu hasta aynı gün günlük yaşamına dönebilir. İşlem sonrasında yemek, sıvı tüketimi ve ilaç kullanımı konusunda hekim veya sağlık ekibinin verdiği talimatlara uyulmalıdır. Verilen ilaçlara bağlı baş dönmesi varsa araç kullanılmamalıdır.

İşlem sonrasında sıvı tüketimi, çekim ekibinin önerisine göre sürdürülmelidir. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması olan kişiler, kontrast maddeyi vücuttan atmak amacıyla normalden fazla su içmemelidir.

İşlem sonrasında gelişen belirtilerde başvuru yolu, belirtinin türüne göre farklıdır:

• Ciltte döküntü veya kaşıntı: Çekimi yapan birime ya da takip eden hekime bilgi verilmelidir.
• Damar yolu açılan kolda giderek artan ağrı, şişlik, uyuşma veya renk değişikliği: Damar dışına kontrast kaçağına bağlı bir sorun olabileceğinden gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
• Nefes alma güçlüğü, boğazda şişme veya bilinç kaybı: Acil yardım gerektirir; 112 aranmalıdır.

Sanal Anjiyo Nerede Yapılır?

Sanal anjiyo, koroner damarların görüntülenmesine uygun BT cihazı ve bu alanda çalışan radyoloji ekibi bulunan sağlık kuruluşlarında yapılır. Tetkikin gerekli olup olmadığına ve sonuçlara göre uygulanacak tedaviye kardiyoloji uzmanı karar verir.

Koroner BT anjiyografi, Lokman Hekim Sağlık Grubu’nun tüm hastanelerinde sunulmaktadır. Başvuru ve çekim öncesi hazırlık hakkında bilgi almak için işlem yapılacak hastanenin ilgili birimiyle iletişime geçilebilir.