Dang Humması Nedir? Belirtileri, Bulaşma Yolları ve Tedavisi

Dang humması (dengue), dang virüsünün neden olduğu bir enfeksiyondur. Virüsü taşıyan bir sivrisineğin ısırmasıyla insana bulaşabilir. Belirtiler genellikle ısırıktan 4–10 gün sonra başlar. Enfeksiyonların önemli bir bölümü belirti vermeden veya hafif belirtilerle geçirilir ve çoğu kişi bir ila iki hafta içinde iyileşir. Belirti gelişen kişilerde ateş ve vücut ağrıları sık görülür; şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma veya kanama ise hastalığın ağırlaştığını gösterebilir.

Dünya Sağlık Örgütü, dünya genelinde her yıl yaklaşık 100–400 milyon kişiye dang virüsünün bulaştığını tahmin ediyor. Hastalık en çok sivrisineklerin yıl boyunca üreyebildiği tropikal ve subtropikal bölgelerde, özellikle kentlerde ve çevresinde görülmektedir.

Dang Humması Nasıl Bulaşır?

Dang humması, insan–sivrisinek–insan zinciriyle yayılır. Virüsü taşıyan bir kişiyi ısıran sivrisinek enfekte olabilir; virüs çoğaldıktan sonra sonraki ısırıklarıyla başka kişilere de bulaştırabilir.

Dang hummasının bulaşmasında Aedes aegypti ve Aedes albopictus adlı iki sivrisinek türü rol oynar. Bunlardan Aedes aegypti başlıca taşıyıcıdır. Her iki tür de yalnız geceleri değil, gündüzleri de ısırır. Bu nedenle gün boyunca sivrisinek ısırıklarından korunmak gerekir.

Dang humması tokalaşma, sarılma, aynı ortamda bulunma, ortak eşya kullanma veya öksürme gibi günlük temaslarla doğrudan insandan insana bulaşmaz.

Nadir de olsa bazı vakalarda dang virüsünün gebelik veya doğum sırasında anneden bebeğe geçtiği bildirilmiştir. Kan ürünleri, organ nakli veya iğne yaralanması yoluyla bulaş ise çok seyrek görülür.

Dang Hummasının Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler genellikle virüsü taşıyan sivrisineğin ısırmasından 4–10 gün sonra ortaya çıkar ve çoğunlukla 2–7 gün sürer. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş
• Şiddetli baş ağrısı
• Gözlerin arkasında ağrı
• Kas, eklem ve kemik ağrıları
• Mide bulantısı veya kusma
• Ciltte kırmızı lekeler veya yaygın kızarıklık
• Lenf bezlerinde şişlik
• Belirgin yorgunluk ve halsizlik

Bu belirtiler grip, COVID-19, sıtma, chikungunya ve başka ateşli hastalıklarla karışabilir. Yalnız belirtilere bakılarak dang tanısı konulamaz.

Dang Humması Nasıl İlerler?

1. Ateşli dönem

Yüksek ateş, baş ve vücut ağrıları, mide bulantısı ve ciltte kırmızı lekeler genellikle bu dönemde görülür. Özellikle çocuklarda sık kusma, vücudun hızla sıvı kaybetmesine yol açabilir.

2. Kritik dönem

Kritik döneme giren bazı kişilerde damarların içindeki sıvı çevre dokulara sızabilir. Bu durum dolaşımı bozabilir; kanama veya organların çalışmasında bozulma gelişebilir. Kritik dönem çoğunlukla 24–48 saat sürer.

3. İyileşme dönemi

Genel durum ve iştah düzelmeye, idrar miktarı artmaya başlar. Hastaların çoğu bir ila iki hafta içinde iyileşir. Bazı hastalarda ise yorgunluk ve güçsüzlük daha uzun sürebilir.

Hastaların çoğu ateşli dönemin ardından doğrudan iyileşmeye geçer; kritik dönem yalnızca bazı kişilerde görülür.

Hangi Belirtiler Dang Hummasının Ağırlaştığını Gösterir?

Bazı kişilerde hastalık, ateş azalmaya başladıktan sonraki 24–48 saat içinde ağırlaşabilir. Aşağıdaki uyarı belirtilerinden biri görülürse vakit kaybetmeden en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

• Şiddetli karın ağrısı veya karında hassasiyet
• Sürekli kusma ya da sıvı alamama
• Burun veya diş eti kanaması
• Kusmukta ya da dışkıda kan
• Hızlı solunum veya nefes darlığı
• Belirgin huzursuzluk, uykuya eğilim veya genel durumda hızlı kötüleşme
• Aşırı susama, idrar miktarında azalma
• Soluk, soğuk veya nemli cilt ve belirgin güçsüzlük

Bebeklerde, gebelerde, ileri yaştaki veya kronik hastalığı olan kişilerde ve yeterli sıvı alamayanlarda genel durum, sıvı alımı ve idrar miktarı daha dikkatli takip edilmelidir.

Dang Humması Tanısı Nasıl Konur?

Tanıda belirtiler, muayene bulguları ve kişinin son haftalardaki seyahat öyküsü birlikte ele alınır. Hangi ülke ve şehirde bulunulduğu, dönüş tarihi, ateşin başladığı gün ve sivrisinek maruziyeti hekime bildirilmelidir.

Tanıyı doğrulamak için hekim, belirtilerin kaç gündür sürdüğüne bakarak uygun kan testini seçer. Hastalığın ilk günlerinde virüsün kanda bulunup bulunmadığını gösteren testlerden, ilerleyen günlerde ise vücudun ürettiği antikorları ölçen testlerden yararlanabilir.

Dang Tanısında Kullanılan Kan Testleri

• Moleküler test (PCR): Kan örneğinde dang virüsüne ait genetik materyalin bulunup bulunmadığını gösterir.
• NS1 antijen testi: Virüs çoğalırken kana geçen NS1 adlı proteini arar. Genellikle hastalığın ilk günlerinde kullanılır.
• Antikor testi: Antikorlar, bağışıklık sisteminin virüsü tanıyıp ona karşı ürettiği proteinlerdir. Bu test kandaki IgM ve IgG antikorlarını ölçer. Antikorların oluşması zaman aldığı için test, belirtiler başladıktan birkaç gün sonra daha yararlı olabilir.

Bu testlere ek olarak hekim gerekli görürse tam kan sayımı ve başka laboratuvar incelemeleri isteyebilir. Hekim bu sonuçları trombosit sayısındaki değişiklikleri, sıvı kaybını ve organların etkilenip etkilenmediğini izlemek için kullanır. Dang tanısı veya hastalığın ne kadar ağır seyrettiği tek bir kan sonucuna bakılarak belirlenemez.

Dang Humması Nasıl Tedavi Edilir?

Dang virüsünü doğrudan ortadan kaldıran özel bir antiviral ilaç yoktur. Hafif seyreden vakalarda yeterli sıvı alımı ve dinlenme önerilir. Ateş düşürücü ve ağrı kesici olarak hekim önerisiyle parasetamol kullanılabilir. Aspirin ve ibuprofen kanama riskini artırabileceği için kullanılmamalıdır.

Hastalığın ağırlaştığını gösteren uyarı belirtilerinden biri gelişirse acil servise başvurulmalıdır.

Şiddetli dang gelişen kişilerin hastanede tedavi edilmesi gerekebilir. Sağlık ekibi damar yoluyla sıvı desteği sağlayabilir; dolaşımı ve organların çalışmasını düzenli olarak kontrol eder.

Dang Humması Kaç Günde Geçer?

Ateş ve diğer belirgin şikâyetler çoğunlukla 2–7 gün sürer. Hastaların büyük bölümü bir ila iki hafta içinde iyileşir. Ancak yorgunluk ve güçsüzlük bazı kişilerde birkaç hafta daha devam edebilir.

Bazı kişilerde hastalık, ateş azalmaya başladıktan sonraki 24–48 saat içinde ağırlaşabilir. Bu nedenle ateş azalsa bile genel durum kötüleşiyorsa acil servise başvurulmalıdır.

Dang Hummasından Nasıl Korunulur?

Dang hummasından korunmak için sivrisinek ısırıkları önlenmeli ve sivrisineklerin çoğalabileceği alanlar azaltılmalıdır. Sivrisinekler gündüzleri de ısırabildiği için önlemler gün boyunca sürdürülmelidir.

Sivrisinek ısırıklarından korunmak için:

• Sivrisinek kovucu ürünler yaşa ve kullanım alanına uygun biçimde, etiket talimatlarına göre kullanılmalıdır.
• Uzun kollu üstler, uzun paçalı ve mümkünse açık renkli kıyafetler tercih edilmelidir.
• Pencere ve kapılarda sineklik kullanılmalı; uyurken yatağın etrafını kapatan bir sivrisinek ağından yararlanılmalıdır.

Sivrisinekler yumurtalarını su tutan kaplara bırakabildiği için küçük su birikintileri bile çoğalmalarına uygun ortam oluşturabilir. Üreme alanlarını azaltmak için:

• Saksı altlarında, kovalarda, kullanılmayan lastiklerde, açıkta bırakılan oyuncaklarda ve diğer kaplarda su birikmesine izin verilmemelidir.
• Su depolanan kaplar sıkıca kapatılmalı; boşaltılabilen kaplar düzenli aralıklarla boşaltılıp temizlenmelidir.

Dang humması geçiren kişi, sivrisineklerin virüsü alıp başkalarına taşımasını önlemek için hastalığın ilk günlerinde sivrisinek ısırıklarından korunmalıdır.

Seyahat öncesinde gidilecek ülkenin güncel salgın ve seyahat sağlığı bilgileri kontrol edilmelidir.

Dang Humması Aşısı Var mı?

Dang hummasına karşı aşı bulunmaktadır; ancak herkese önerilmemektedir. Aşıdan sağlanacak yarar kişinin yaşına, daha önce dang humması geçirip geçirmediğine ve yaşadığı ya da seyahat edeceği bölgedeki bulaş riskine göre değişiklik gösterebilir. Daha önce dang humması geçirmemiş kişilerde aşının DENV-3 ve DENV-4 virüs tiplerine karşı ne ölçüde koruma sağladığı ve olası riskleri henüz tam olarak bilinmemektedir.

Bu belirsizlikler nedeniyle Dünya Sağlık Örgütü, TAK-003 aşısını düşük veya orta riskli bölgelerde rutin kullanım için değil, dang hummasının yoğun görüldüğü bölgelerde 6–16 yaş arasındaki çocuklar için önermektedir.

Dang hummasının yaygın olmadığı bir ülkede yaşayan ancak daha önce seyahat sırasında dang geçiren kişiler için aşı, riskli bir bölgeye yeniden seyahat edecekleri zaman değerlendirilebilir; ancak gebelere, emzirenlere ve bağışıklık sistemi belirgin biçimde baskılanmış kişilere uygulanmamalıdır. Aşının uygulanabildiği yaş grubu ve kullanım koşulları ülkeden ülkeye değişebilir. Bu nedenle seyahat öncesinde güncel resmî bilgiler kontrol edilmeli ve aşı kararı seyahat sağlığı veya enfeksiyon hastalıkları hekimiyle birlikte verilmelidir.

Aşı yapılsa bile sivrisineklerden korunma önlemleri sürdürülmelidir.

Türkiye’de Dang Humması İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

Dang humması Türkiye’de yaygın görülen bir enfeksiyon değildir. Bununla birlikte hastalığın görüldüğü bir ülkede enfekte olan kişilerde belirtiler Türkiye’ye döndükten sonra başlayabilir. Riskli bir bölgeden döndükten sonraki iki hafta içinde ateş, baş ağrısı, gözlerin arkasında ağrı, kas ve eklemlerde ağrı ya da ciltte kırmızı lekeler gelişirse bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Seyahat edilen ülke, seyahat tarihleri ve olası sivrisinek ısırıkları hekime mutlaka bildirilmelidir. Bu bilgiler, dang humması olasılığının değerlendirilmesine ve doğru testlerin seçilmesine yardımcı olur.

Salgınların görüldüğü ülkeler ve bulaşın yoğunluğu zaman içinde değişebilir. Seyahat öncesinde Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı sayfasındaki ülkeye özel güncel bilgiler kontrol edilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Dang hummasının görüldüğü bir bölgeye seyahatten sonra ateşle birlikte baş ağrısı, gözlerin arkasında ağrı, kas ve eklem ağrıları, mide bulantısı, kusma veya ciltte kırmızı lekeler gelişirse aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Bu durumda Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji uzmanına başvurulabilir. Hasta veya yakını, gidilen yerleri ve seyahat tarihlerini hekime söylemelidir.

Şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, kanama, hızlı solunum, bilinçte değişiklik, soğuk ve soluk cilt veya belirgin güçsüzlük görülürse vakit kaybetmeden en yakın acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.