Sıtma Nedir?

Sıtma Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından “bazı sivrisinek türleri tarafından insanlara bulaştırılan, yaşamı tehdit eden bir hastalık” olarak tanımlanmaktadır.

Parazitlerle enfekte olmuş sivrisineklerin sokması sonucu bulaşır ve tedavi edilmezse ciddi hastalıklara ve ölüme neden olabilir.

Sıtma, geçmişte ülkemizde yaygın görülen bir hastalıkken, yürütülen başarılı çalışmalar sonucunda yerli sıtma bulaşı sona erdirilmiş olup, halen yalnızca yurt dışı kaynaklı vakalar tespit edilmektedir.

Sıtma, sıcak ve nemli tropikal bölgelerde en yaygındır. Bundan dolayı, yurt dışına sık seyahat eden kişilerin daha çok dikkat etmesi ve şüpheli durumlarda hemen bir sağlık uzmanına başvurması gerekmektedir.

Sıtma Neden Olur?

Sıtma, bazı sivrisinek türlerinin insanları ısırmasıyla bulaşan, ölümle sonuçlanabilen hastalıktır. Plasmodium olarak bilinen bir parazitten kaynaklanır; özellikle P. falciparum, P. malariae, P. ovale, P. vivax ve P. knowlesi türleri, genellikle enfekte bir sivrisineğin ısırığıyla yayılır. Her sivrisinek ısırığı sıtmaya neden olmaz. Bazı sivrisinekler yüksek oranda enfekte olabilir ve bu da hastalığı bulaştırma olasılıklarını artırır.

Çoğunlukla tropikal ülkelerde görülür. Bebekler, 5 yaş altı çocuklar, hamileler, HIV veya AIDS'li kişiler enfeksiyon riski altındadır. 

Dünya Sıtma Raporu'na göre, 2024 yılında 282 milyon sıtma vakası görülmüştür. 2023 yılına kıyasla yaklaşık 9 milyon vaka (%3) artmıştır. 2024'te sıtmadan kaynaklanan tahmini ölüm 610.000 olarak tahmin ediliyor.

Sıtma Belirtileri Nelerdir?

Sıtmanın belirtileri genellikle enfekte bir sivrisinek tarafından ısırıldıktan sonra 10-15 gün içinde başlar.

• Aşırı yorgunluk ve bitkinlik 
• Bilinç kaybı
• Çoklu nöbetler
• Nefes almada zorluk
• Koyu renkli veya kanlı idrar
• Sarılık (gözlerin ve cildin sararması) 
• Anormal kanama

Sıtma Nöbeti Nedir?

Sıtma nöbeti, enfekte olmuş bireyde görülen titreme, yüksek ateş ve terlemeden oluşan sıtma belirtisidir. 48-72 sürebilen bu nöbetlere baş ağrısı, yorgunluk ve kas ağrıları da eşlik edebilir.

Sıtma Türleri Nelerdir?

P. falciparum: Şiddetli, bazen de ölümcül olabilir. Kuluçka süresi yaklaşık 7-14 gündür, ancak daha uzun olabilir. Tekrarlamaz.

P. vivax: Ağır seyretmez. Kuluçka süresi yaklaşık 12-17 gündür. Tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilir.

P. ovale: Ağır seyretmez. Kuluçka süresi yaklaşık 15-18 gündür. Tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilir.

P. malariae: Ağır seyretmez. Kuluçka süresi yaklaşık 18-40 gündür. Tedavi edilmezse yıllarca şikayetlere neden olabilir.

P. knowlesi: Şiddetli, bazen de ölümcül olabilir. Kuluçka süresi yaklaşık 9-12 gündür. Tekrarlamaz.

Sıtma Nasıl Teşhis Edilir?

İlgili uzman hekim şikayetlerinizi değerlendirdikten sonra sıtma olabileceğinizi düşünürse, tanı yöntemlerinden uygun olanı kullanacaktır.

Tanıda kullanılan temel yöntemler şu şekildedir:

• Klinik tanı yöntemi
• Mikroskobik tanı yöntemi
• Antijen testi
• Moleküler tanı yöntemi
• Seroloji
• İlaç direnci testi

Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından hem riskli bölgelere seyahat öncesi hem de sonrası için detaylı bilgi, test ve ilaç servisi sunulur.

Sıtma Nasıl Tedavi Edilir?

Sıtmaya neden olan parazitin türüne ve kişinin hastalığı ne kadar şiddetli geçirdiğine göre tedavi şekli belirlenmektedir. Sıtma ilaçları damar yoluyla veya ağızdan uygulanabilir. Tedavi mutlaka uzman gözetiminde yapılmalıdır.

Sıtma Nasıl Önlenir?

Seyahat etmeden en az 15 gün önce Seyahat Sağlığı Merkezlerine başvurularak gidilecek ülkedeki sıtma riski hakkında bilgi alınabilir ve koruyucu ilaç temin edilebilir. Koruyucu ilaçlar Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı Merkezlerinden ücretsiz temin edilebilir.

Seyahat esnasında korunmak için:

• Kapalı ve açık renkli kıyafetler tercih edilmeli
• Konaklamak için kapalı veya kapı ve pencerelerinde sineklik olan yerler tercih edilmelidir. Mümkünse cibinlik kullanılmalıdır.
• Gebe ve emziren kadınlar, repellentler (sivrisinek kovucular) kullanmalıdır.
• Yetişkinler repellenti kendi ellerine sıktıktan sonra ellerini sürerek çocuklara uygulamalıdır. 2 aydan küçük çocuklarda repellent kullanılmamalıdır.
• Sıtmadan koruyucu ilaçlar uzman hekim gözetiminde kullanılmalıdır.

Seyahat dönüşü; baş ağrısı, halsizlik, yorgunluk, abdominal rahatsızlık, kas ve eklem ağrısı şikayetleri olması durumunda koruyucu ilaç kullanılmış olsa dahi en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulması son derece önemlidir.

 Sıtma Hangi Bölgelerde Daha Çok Görülür?

Sıtmanın ılıman, tropikal bölgelerde görülme olasılığı daha yüksektir. Sıtma ve enfeksiyon riskinin en yüksek olduğu yerler şunlardır:

• Sahra altı Afrika
• Hint Yarımadası
• Güney Pasifik Adaları (Solomon Adaları, Papua Yeni Gine)
• Haiti (Karayipler)

Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.