Ortopedik Onkoloji ve Tümör Protezleri

Ortopedik onkoloji ve tümör protezleri, kemik ve yumuşak doku tümörlerinin tanı ve tedavisiyle, tümör çıkarıldıktan sonra uzvun yeniden yapılandırılmasıyla ilgilenir. Tümör protezi, kanseri tedavi eden bir cihaz değildir; cerrahın tümörlü kemiği güvenli sınırla çıkarmasının ardından oluşan büyük kemik ve eklem kaybını tamamlar. Böylece kanser kontrolünden ödün vermeden uzvun ve eklemin işlevini mümkün olduğunca korumak amaçlanır. Her kitle kanser değildir, her kemik tümörü ameliyat gerektirmez ve her tümör ameliyatında protez kullanılmaz. Tedavi; patoloji sonucu, tümörün yeri ve yayılımı, kemoterapi veya radyoterapi gereksinimi ve güvenli cerrahi sınırın sağlanıp sağlanamayacağı birlikte değerlendirilerek planlanır.

Ortopedik Onkoloji Nedir?

Ortopedik onkoloji; kemiklerden, kaslardan, bağ dokusundan veya eklem çevresindeki yumuşak dokulardan kaynaklanan iyi huylu, bölgesel olarak saldırgan ve kötü huylu tümörlerle ilgilenir. Başka bir organdaki kanserin kemiğe yayılması ve tümör nedeniyle gelişen patolojik kırıklar da bu alanın kapsamındadır.

Tedavi yalnız ortopedik cerrahiden oluşmaz. Ortopedi ve Travmatoloji, Tıbbi Onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji, Patoloji, plastik ve rekonstrüktif cerrahi ile rehabilitasyon ekipleri tanı ve tedavi sırasını birlikte belirler.

Kemik ve Yumuşak Doku Tümörlerinde Hangi Belirtiler Görülebilir?

Kemik veya yumuşak doku tümörleri; giderek büyüyen kitle, dinlenmeyle geçmeyen veya gece artan ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ya da kemikte zayıflamaya bağlı kırıkla ortaya çıkabilir. Tümörün zayıflattığı kemikte, normalde kırığa yol açmayacak küçük bir zorlanmayla oluşan kırığa patolojik kırık denir. Bazı tümörler ise başka bir nedenle çekilen röntgen veya MR sırasında tesadüfen bulunur.

Bu belirtiler tek başına kanser anlamına gelmez. Enfeksiyonlar, travma ve başka kas-iskelet sistemi sorunları benzer bulgular oluşturabilir. Buna karşılık hızla büyüyen, derinde yerleşen, ağrıya veya işlev kaybına yol açan kitleler gecikmeden değerlendirilmelidir. Tümör şüphesi bulunan kemikte ani ve şiddetli ağrı, şekil bozukluğu veya üzerine basamama patolojik kırığı düşündürebilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Biyopsi Neden Tedaviyi Yapacak Ekiple Birlikte Planlanmalıdır?

Biyopsi, kitleden alınan doku örneğinin mikroskop altında incelenerek tanının belirlenmesini sağlar. Ancak iğnenin veya cerrahi kesinin geçtiği yol, tümör hücreleriyle temas etmiş kabul edilebilir. Bu yolun daha sonra tümörle birlikte çıkarılabilecek bir yerde bulunması gerekir.

Bu nedenle biyopsi öncesinde röntgen ve MR gibi görüntülemeler tamamlanır; örneğin nereden, hangi yöntemle ve hangi doğrultuda alınacağı ortopedik onkoloji, radyoloji ve patoloji ekipleri tarafından planlanır. Plansız biyopsi veya tümör olduğu bilinmeden yapılan çıkarma işlemi, sonraki ameliyatta daha fazla dokunun alınmasına ve uzvu koruma seçeneklerinin daralmasına yol açabilir.

Tanı ve Evreleme Sürecinde Hangi İncelemeler Yapılır?

Röntgen kemikteki yapısal değişikliği gösterir. MR, tümörün kemik iliği, kaslar, damarlar ve sinirlerle ilişkisini ayrıntılı biçimde değerlendirir. Bilgisayarlı tomografi kemik yapısını ve bazı anatomik bölgeleri daha net gösterebilir. Tümörün türüne göre PET-BT veya kemik sintigrafisi de istenebilir.

Kötü huylu kemik ve yumuşak doku tümörleri en sık akciğere yayılabildiği için göğüs bilgisayarlı tomografisi evreleme ve takipte önemli bir yer tutar. Kan testleri, biyopsi ve patoloji sonucu tamamlandıktan sonra tümörün türü, derecesi ve yayılımı belirlenir; tedavi sırası konseyde kararlaştırılır.

Her Tümör Aynı Şekilde mi Tedavi Edilir?

Hayır. İyi huylu ve belirti vermeyen bazı kemik tümörleri yalnız görüntülemeyle izlenebilir. Kemiği zayıflatan, büyüyen veya tekrarlama riski bulunan iyi huylu tümörlerde tümör dokusunun kemik içinden kazınarak çıkarılması (küretaj), kemik dolgusu ya da daha geniş cerrahi gerekebilir. Kötü huylu tümörlerde ise tedavi tümörün biyolojik özelliklerine göre planlanır.

Geniş Rezeksiyon ve Uzuv Koruyucu Cerrahi Nedir?

Geniş rezeksiyon, tümörün çevresinde mikroskobik hastalık kalma riskini azaltacak bir sağlıklı doku sınırıyla birlikte çıkarılmasıdır. Ameliyatta tümörün yanı sıra biyopsi yolu da çıkarılır. Cerrah mümkün olduğunca kasları, tendonları, sinirleri ve damarları korur; ancak güvenli cerrahi sınır bu yapılardan birinin alınmasını gerektirebilir.

Uzuv koruyucu cerrahi, tümörün çıkarılmasından sonra kolun veya bacağın işlevini sürdürebilecek biçimde yeniden yapılandırılmasıdır. Rekonstrüksiyonda tümör protezi, kişinin kendi kemiği, donör kemik, kemik-protez birleşimi veya farklı biyolojik ve mekanik yöntemler kullanılabilir. Seçim tümörün yeri, çıkarılan kemik miktarı, yaş, beklenen işlev ve sonraki tedavilere göre yapılır.

Uzuv Her Zaman Korunabilir mi?

Hayır. Uzvu korumak önemli bir amaçtır; ancak ilk hedef tümörün güvenli biçimde çıkarılmasıdır. Tümör ana damar ve sinirleri yaygın biçimde tutuyorsa, kontrol edilemeyen enfeksiyon varsa, güvenli cerrahi sınır sağlanamıyorsa veya korunacak uzvun işlevsiz kalması bekleniyorsa kolun ya da bacağın tümünün veya bir bölümünün çıkarılması anlamına gelen amputasyon daha güvenli ve işlevsel bir seçenek olabilir.

Amputasyon tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez. Bazı durumlarda tümörü tamamen çıkarmak, iyileşme sürecini kısaltmak veya protez uzuvla daha öngörülebilir bir hareket kapasitesi sağlamak için tercih edilir. Karar kişi ve ailesiyle, cerrahi ve rehabilitasyon seçenekleri birlikte konuşularak verilir.

Tümör Protezi Nedir?

Tümör protezi; geniş rezeksiyonla çıkarılan uzun kemik ve gerektiğinde eklem bölümünün yerini alan, vücut içine yerleştirilen modüler bir endoprotezdir. Megaprotez veya tümör rezeksiyon protezi olarak da adlandırılabilir. Standart diz veya kalça protezi yalnız aşınmış eklem yüzeylerini değiştirirken tümör protezi, çok daha uzun bir kemik bölümünü ve bazen eklemin tamamını yeniden oluşturur.

Modüler sistemlerde gövde, eklem ve kemiğe tutunan parçalar çıkarılan dokunun uzunluğuna göre birleştirilebilir. Bazı karmaşık anatomik bölgelerde kişiye özel implant, kemik grefti veya farklı rekonstrüksiyon yöntemleri gerekebilir. Tümör protezi kanseri yok etmez; tümör güvenli sınırla çıkarıldıktan sonra oluşan yapısal kaybı tamamlar.

Tümör Protezi Hangi Bölgelere Uygulanabilir?

Tümör protezleri en sık uzun kemiklerin ekleme yakın bölümlerinde kullanılır:

• Diz çevresi: Uyluk kemiğinin diz tarafı veya kaval kemiğinin dize yakın bölümü çıkarıldığında diz eklemini de içeren protez kullanılabilir.
• Kalça çevresi: Uyluk kemiğinin kalçaya yakın bölümündeki büyük kayıplar protezle tamamlanabilir.
• Omuz çevresi: Üst kol kemiğinin omuza yakın bölümü çıkarıldığında omuz eklemini de içeren rekonstrüksiyon yapılabilir.
• Dirsek çevresi: Üst kol veya ön kol kemiklerinin dirseğe yakın kayıplarında eklemi yeniden oluşturan protezler kullanılabilir.
• Total kemik ve karmaşık bölgeler: Seçilmiş durumlarda uyluk veya üst kol kemiğinin tamamı, pelvis ya da farklı anatomik bölgeler için daha kapsamlı rekonstrüksiyon gerekebilir.

Çocuklarda Uzayabilen Tümör Protezi Nedir?

Büyüme çağındaki bir çocukta uzun kemiğin büyüme bölgesi çıkarıldığında kol veya bacak uzunluk farkı gelişebilir. Uzayabilen protezler, büyüme devam ederken protezin belirli aralıklarla uzatılmasına olanak tanıyan sistemlerdir. Uygunluk; çocuğun yaşı, kalan büyüme potansiyeli, tümörün yeri, kemoterapi planı ve beklenen işlev birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Bu sistemler uzunluk farkını azaltmayı amaçlar; tekrar ameliyat, mekanik sorun, enfeksiyon veya ileride protez değişimi gereksinimini ortadan kaldırmaz. Çocuğun büyümesi tamamlanana kadar düzenli ölçüm ve görüntüleme gerekir.

Tümör Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

1. Tedavi sırası belirlenir: Patoloji sonucu ve evreleme tamamlanır; gerekiyorsa kemoterapi veya radyoterapinin ameliyatla sırası konseyde planlanır.
2. Cerrahi sınır planlanır: MR ve diğer görüntüler üzerinden çıkarılacak kemik, eklem ve yumuşak doku bölümleri belirlenir.
3. Tümör geniş sınırla çıkarılır: Tümörlü kemik ve biyopsi yolu tek parça hâlinde çıkarılmaya çalışılır; damar, sinir ve kaslar onkolojik güvenlik izin verdiği ölçüde korunur.
4. Uzuv yeniden yapılandırılır: Defekt modüler tümör protezi veya planlanan başka rekonstrüksiyon yöntemiyle tamamlanır. Kas ve tendonlar proteze veya çevre dokulara yeniden tutturulur.
5. Patoloji cerrahi sınırı inceler: Çıkarılan dokunun türü, tedaviye verdiği yanıt ve cerrahi sınırlar değerlendirilir; sonraki onkolojik tedavi buna göre düzenlenir.

Tümör Protezi Ameliyatının Olası Riskleri Nelerdir?

Tümör protezi ameliyatı standart eklem protezinden daha geniş bir cerrahidir. Kanama, kan nakli gereksinimi, yara iyileşmesinde gecikme, enfeksiyon, damar veya sinir yaralanması, pıhtı oluşması ve akciğere pıhtı atması erken dönemde görülebilecek sorunlar arasındadır. Kemoterapi, radyoterapi, geniş yumuşak doku kaybı ve bağışıklık sistemini etkileyen durumlar yara ve enfeksiyon riskini artırabilir.

Uzun dönemde enfeksiyon olmadan protezin gevşemesi (aseptik gevşeme), protezin aşınması veya kırılması; protez çevresinde kemik kırığı, eklemde çıkık, tendon ve kas bağlantılarında yetersizlik, eklem sertliği, kol ya da bacak uzunluk farkı ve tümörün aynı bölgede tekrarlaması görülebilir. Bu sorunlar revizyon ameliyatı, protez değişimi veya seyrek olarak amputasyon gerektirebilir.

Tümör Protezinin Ömrü Ne Kadardır?

Tümör protezi için herkes adına geçerli sabit bir kullanım süresi yoktur. Protezin uygulandığı bölge, çıkarılan kemik miktarı, kişinin yaşı ve hareket düzeyi, vücut ağırlığı, kasların durumu, kemoterapi veya radyoterapi, enfeksiyon ve mekanik yük protezin dayanıklılığını etkiler.

Protez sorunsuz çalışsa bile düzenli kontrol gerekir. Gevşeme, aşınma veya küçük mekanik değişiklikler belirti oluşmadan görüntülemelerde saptanabilir. Revizyon gereksinimi tümörün tekrarlamasından bağımsız olarak da gelişebilir.

Ameliyat Sonrası Rehabilitasyon Nasıl İlerler?

Rehabilitasyon ameliyatın yapıldığı bölgeye, kas ve tendonların nasıl onarıldığına, yara iyileşmesine ve kişinin aldığı kanser tedavilerine göre planlanır. İlk dönemde ağrı ve ödem kontrolü, solunum ve dolaşım egzersizleri, güvenli yatak içi hareketler ve kas aktivasyonu üzerinde çalışılır.

Üzerine basma veya kolu kullanma zamanı herkes için aynı değildir. Cerrah ve Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon ekibi, protezin yerini ve yumuşak doku onarımını dikkate alarak aşamalı bir program oluşturur. Erken ve kişiye uygun egzersiz yürüme, denge ve günlük hareketlerin yeniden kazanılmasına katkı sağlayabilir.

Tedavi Sonrası Takip Nasıl Yapılır?

Takipte iki ayrı konu izlenir: tümörün yeniden ortaya çıkması ve rekonstrüksiyonun durumu. Muayene ile ameliyat bölgesinin röntgen veya MR kontrolleri lokal nüksü ve protezi değerlendirmek için kullanılır. Akciğerler kemik ve yumuşak doku sarkomlarının sık yayılım alanı olduğu için göğüs görüntülemesi de tümör tipine göre belirlenen aralıklarla sürdürülür.

Kontrol sıklığı tümörün türü, derecesi, ilk tanıdaki yayılım, cerrahi sınırlar ve ameliyattan sonra geçen süreye göre belirlenir. Takip yalnız protez ağrıdığında yapılan bir kontrol değildir; belirti vermeyen nüks veya mekanik sorunları erken saptamayı da amaçlar.

Ameliyattan Sonra Hangi Durumlarda Tıbbi Yardım Alınmalıdır?

Yüksek ateş, ameliyat yerinde giderek artan kızarıklık veya akıntı, açılma, kontrol edilemeyen ağrı, kol ya da bacakta ani şişme, yeni uyuşma veya güç kaybı, protez çevresinde ani ses ve şekil değişikliği, üzerine basamama, nefes darlığı veya göğüs ağrısı gelişirse gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.

Akay Hastanesi’nde Ortopedik Onkoloji ve Tümör Protezleri

Lokman Hekim Akay Hastanesi’nde kemik ve eklem tümörlerinin cerrahi tedavisinde diz, kalça, omuz ve dirsek eklemlerinin yeniden yapılandırılması için tümör rezeksiyon protezleri kullanılabilmektedir. Büyük kemik veya eklem bölümünün çıkarıldığı seçilmiş durumlarda daha kapsamlı tümör protezi rekonstrüksiyonları da değerlendirilir.

İlk değerlendirmeye gelirken önceki röntgen, MR, bilgisayarlı tomografi ve PET-BT görüntülerinin bulunduğu CD veya dijital kayıtlar; patoloji ve biyopsi raporları; ameliyat notları; kemoterapi veya radyoterapi bilgileri ve kullanılan ilaçların güncel listesi getirilmelidir. Henüz biyopsi yapılmadıysa işlem ortopedik onkoloji ekibiyle planlanmalıdır.

Bir işlemin hastanede uygulanabiliyor olması, SGK’nin işlemi her hasta ve her durumda karşılayacağı anlamına gelmez. Güncel kapsam; tanıya, kullanılacak proteze, işlemin tıbbi gerekliliğine ve SGK’nin ödeme koşullarına göre değerlendirilir.

Ortopedik onkoloji ve tümör protezleri hakkında bilgi almak veya Ortopedi ve Travmatoloji randevusu oluşturmak için sayfadaki formu doldurabilir ya da 444 9 911 numaralı çağrı merkezimizi arayabilirsiniz.