Robotik ortopedi cerrahisi, özellikle diz ve kalça protezi ameliyatlarında robot destekli sistemlerin kullanıldığı ortopedik cerrahi uygulamaların genel adıdır. Bu uygulamalarda robotik sistem ameliyatı kendi başına yapmaz; ameliyat planının hazırlanmasına yardımcı olur ve protezin nereye, hangi açıyla yerleştirileceğine ilişkin ölçümleri cerraha gösterir. Cerrah, bu ölçümlerden yararlanarak protezin konumunu kontrol eder ve gerekli gördüğü takdirde ameliyat planını güncelleyebilir. Kişinin robot destekli ameliyat için uygun olup olmadığı ise muayene, görüntüleme sonuçları ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Robotik protez cerrahisinde hastanın eklem ve kemik yapısına göre hazırlanan ameliyat planı, protezin boyutunu, yerleştirileceği konumu ve açıyı kapsar. Planlama yöntemi kullanılan robotik sisteme göre değişir. Bazı sistemler ameliyattan önce çekilen bilgisayarlı tomografi (BT) veya özel röntgenlerden yararlanırken bazıları gerekli ölçümleri ameliyat sırasında alır.
Ameliyat sırasında cerrah, eklemin durumunu robotik sistemin sunduğu bilgilerle birlikte değerlendirir ve gerekli gördüğü takdirde ameliyat planını güncelleyebilir. Kemik yüzeylerini hazırlayan ve protezi yerleştiren cerrahtır. Robotik sistem ise bu aşamalarda cerrahın planı uygulamasına yardımcı olur.
Bazı sistemlerde protez için hazırlanacak kemik bölgesinin sınırları önceden belirlenir. Cerrahi alet bu sınırların dışına yaklaştığında robotik sistem aletin hareketini kısıtlayabilir. Bu özellik, cerrahın protez için belirlenen bölgede çalışmasına yardımcı olur; gereğinden fazla kemik dokusu çıkarılması veya çevredeki dokuların zarar görmesi olasılığını azaltmayı amaçlar.
Robot destekli ortopedi sistemleri başlıca total diz, kısmi diz ve total kalça protezi ameliyatlarında kullanılabilir. Ancak her robotik sistem bu ameliyatların tamamında kullanılamaz ve her protez modeliyle uyumlu olmayabilir. Hangi sistemin kullanılacağı, hastanın ihtiyaçları ve sistemin teknik özellikleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Total diz protezi, diz ekleminin hasarlı yüzeylerinin protez parçalarıyla değiştirilmesidir. Kıkırdak kaybının dizin birden fazla bölümünü etkilediği ve ağrı ya da hareket kısıtlılığının günlük yaşamı belirgin biçimde zorlaştırdığı durumlarda değerlendirilebilir. Robotik sistem, protez parçalarının nereye ve hangi açıyla yerleştirileceği konusunda hazırlanan planın ameliyat sırasında uygulanmasına yardımcı olur.
Kıkırdak kaybı dizin yalnızca bir bölümüyle sınırlıysa eklemin tamamı yerine sadece hasarlı bölüme protez uygulanabilir. Kısmi diz protezi olarak adlandırılan bu yönteme karar verilirken hasarın yaygınlığı, bağların durumu ve dizin diğer bölümlerinde belirgin hasar olup olmadığı incelenir. Robotik sistem, protez uygulanacak bölümün hazırlanmasına ve protezin planlanan konuma yerleştirilmesine yardımcı olur.
Total kalça protezi ameliyatında, kalça ekleminin hasarlı yüzeyleri protez parçalarıyla değiştirilir. İleri kıkırdak kaybı veya eklemdeki yapısal bozulma ağrıya ve hareket kısıtlılığına yol açtığında bu işlem cerrahi bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Robotik sistem, protez parçalarının nereye ve hangi açıyla yerleştirileceğinin planlanmasına ve bacak uzunluğuyla ilgili ölçümlerin ameliyat sırasında kontrol edilmesine yardımcı olur.
Muayene ve görüntüleme sonuçlarına göre protez ameliyatının hasta için gerekli ve uygun olup olmadığı değerlendirilir. Ameliyat uygun görülürse robot destekli veya geleneksel yöntem seçimi, hastanın tıbbi durumu ve tercihleri ile cerrahın değerlendirmesi birlikte dikkate alınarak yapılır.
Robot destekli cerrahi ile geleneksel (konvansiyonel) cerrahi arasındaki temel fark, ameliyatı kimin yaptığı değil, cerrahi planın nasıl ölçüldüğü ve uygulandığıdır. Her iki yöntemde de ameliyatı cerrah yapar. Robot destekli yöntemde cerrah, dijital planlama ve ameliyat sırasında alınan ölçümlerden ek yardım alır.
| Değerlendirme alanı | Robot destekli cerrahi | Geleneksel cerrahi |
|---|---|---|
| Planlama | Protezin boyutu, yerleştirileceği konum ve açı dijital olarak planlanır. | Protezin boyutu, konumu ve açısı röntgenler, anatomik ölçümler ve standart planlama araçlarıyla belirlenir. |
| Ameliyat öncesi görüntüleme | Kullanılan sisteme göre ameliyattan önce BT veya özel röntgenler çekilebilir. Bazı sistemler gerekli ölçümleri ameliyat sırasında alır. | Planlama için genellikle standart diz veya kalça röntgenleri kullanılır. |
| Ameliyat sırasında yönlendirme | Cerrah, robotik sistemin sunduğu anlık ölçümlerden yararlanarak protezin konumunu ve açısını kontrol eder. | Cerrah, kemik yapısını inceleyerek ve mekanik kılavuzlardan yararlanarak protezin konumunu ve açısını kontrol eder. |
| Kullanılabilecek protezler | Her robotik sistem her protez modeliyle çalışmaz. Bu nedenle kullanılabilecek protezler, sistemin desteklediği modellerle sınırlı olabilir. | Protez seçimi, robotik sistemin desteklediği modellerle sınırlı değildir. |
| Ameliyat süresi | Robotik sistemin hazırlanması ve gerekli ölçümlerin alınması ameliyat süresini uzatabilir. | Robotik sisteme özgü kurulum gerekmez; toplam ameliyat süresi işlemin kapsamına göre değişir. |
| Teknik sisteme bağlılık | Teknik bir sorun yaşanırsa ameliyata geleneksel yöntemle devam edilmesi gerekebilir. | Ameliyatın uygulanması robotik cihaz veya yazılıma bağlı değildir. |
| Ağrı ve iyileşme | Mevcut araştırmalarda ağrı ve iyileşme açısından iki yöntemden birinin her hasta için daha iyi olduğunu gösteren net bir sonuç yoktur. Her iki yöntemde de iyileşme süreci ameliyatın kapsamına, hastanın genel durumuna ve rehabilitasyon sürecine göre değişebilir. | |
Robotik ortopedi cerrahisinde kullanılan sistemlerin tamamı aynı şekilde çalışmaz. Kullanılan cihaza göre protezin boyutu, konumu ve açısı ameliyattan önce çekilen BT veya özel röntgenler üzerinden planlanabilir ya da gerekli ölçümler ameliyat sırasında alınabilir. Cerrah, protezi yerleştirirken bu bilgilerden yararlanır; protezin konumunu ve açısını kontrol ederek gerektiğinde ayarlama yapar. Bazı robotik sistemlerde, protezin yerleştirileceği kemik bölgesinin sınırları ameliyat planında belirlenir. Cerrahi alet bu sınırların dışına yaklaştığında sistem, aletin hareketini kısıtlayabilir. Bu özellik, cerrahın yalnızca protez için hazırlanması gereken kemik bölgesinde çalışmasına yardımcı olur; gereğinden fazla kemik dokusu çıkarılması veya çevredeki dokuların zarar görmesi olasılığını azaltmayı amaçlar.
Protezin daha hassas yerleştirilmesi önemli bir teknik avantaj olabilir. Ancak bu, her hastanın daha az ağrı yaşayacağı, daha hızlı iyileşeceği veya protezin daha uzun süre dayanacağı anlamına gelmez. Komplikasyon riski ve uzun dönem sonuçlar açısından robotik yöntemin geleneksel cerrahiye üstünlüğü henüz net değildir.
Robotik protez cerrahisi, diz veya kalça protezi ameliyatı gerekli ve uygun bulunan hastalar için bir seçenek olabilir. Protez ameliyatına ihtiyaç olup olmadığı, Ortopedi ve Travmatoloji uzmanının muayenesi ve görüntüleme sonuçlarına göre belirlenir. Protez ameliyatı genellikle aşağıdaki durumlarda gündeme gelir:
Bu durumlar tek başına ameliyat kararı için yeterli değildir. Robot destekli yöntemin hasta için uygun olup olmadığı belirlenirken eklemdeki hasarın yaygınlığı, kemik ve bağların durumu, daha önce geçirilen ameliyatlar, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıklar ve anesteziye uygunluk birlikte değerlendirilir.
Robotik sistemin kullanılması, diz veya kalça protezi ameliyatının bilinen risklerini ortadan kaldırmaz. Enfeksiyon, kanama, kan pıhtısı, sinir veya damar yaralanması, eklem sertliği, devam eden ağrı, protezin gevşemesi ve yeniden ameliyat gereksinimi robot destekli ameliyatlarda da görülebilir.
Kalça protezi ameliyatında bunlara ek olarak, eklemi oluşturan küresel protez başının yuvasından çıkması riski vardır. Bu durum kalça protezi çıkığı olarak adlandırılır.
Robotik sisteme bağlı ek hazırlıklar ve teknik sınırlamalar kullanılan cihaza göre değişir.
Robot destekli protez ameliyatından sonra iyileşme süreci yalnızca robotik sistemin kullanılmasına bağlı değildir. Ameliyatın türü ve kapsamı, hastanın genel sağlık durumu, kas gücü, ağrı kontrolü ve rehabilitasyon programı bu süreci etkiler. Ayağa kalkma ve yürüme, hastanın durumuna göre ameliyattan sonraki erken dönemde başlatılır; ancak hastanede ne kadar kalınacağı ve günlük yaşama ne zaman dönüleceği kişiden kişiye değişir.
Ameliyattan sonra güvenli hareket, pıhtı oluşumunun önlenmesi, yara bakımı ve kişiye uygun egzersiz programı önemlidir. Ağrı giderek artarsa, ateş gelişirse, yara yerinde akıntı veya belirgin kızarıklık görülürse ya da bacakta yeni bir şişlik oluşursa gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı gelişirse vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Robotik ortopedi ameliyatını robot mu yapar?
Hayır. Ameliyatı ortopedi ve travmatoloji uzmanı gerçekleştirir. Robotik sistem, protezin nereye ve hangi açıyla yerleştirileceğini planlamada ve ameliyat sırasında protezin konumunu kontrol etmede cerraha yardımcı olur. Tüm kararlar ve sistemin kontrolü cerraha aittir.
Her diz veya kalça protezi robotik yöntemle yapılabilir mi?
Hayır. Önce diz veya kalça protezi ameliyatının hasta için gerekli ve uygun olup olmadığı belirlenir. Bu değerlendirme sonucunda ameliyat uygun bulunursa robotik yöntemin kullanılıp kullanılamayacağına karar verilir. Bu kararda eklemdeki hasarın türü, kemik yapısı, daha önce geçirilen ameliyatlar ve robotik sistemin kullanılacak protez modeliyle uyumu dikkate alınır.
Robotik protez ameliyatından önce bilgisayarlı tomografi çekilmesi gerekir mi?
Hayır, her robotik protez ameliyatından önce BT çekilmesi gerekmez. Hangi görüntülemenin kullanılacağı robotik sistemin çalışma biçimine göre belirlenir. Bazı sistemlerde BT veya özel röntgenler kullanılırken bazıları gerekli ölçümleri ameliyat sırasında alır.
Robotik protez cerrahisi geleneksel cerrahiden daha mı başarılıdır?
Hayır. Mevcut araştırmalarda robotik protez cerrahisinin geleneksel cerrahiden genel olarak daha başarılı olduğuna dair net bir sonuç yoktur. Robotik yöntem, protezin planlanan konuma ve açıya daha hassas yerleştirilmesine yardımcı olabilir. Ancak bu teknik farkın hastaya daha az ağrı, daha hızlı iyileşme veya daha uzun protez ömrü olarak yansıyıp yansımadığı henüz net değildir.
Robotik cerrahide kişiye özel protez mi kullanılır?
Hayır. Hastaya göre hazırlanan şey protezin kendisi değil, ameliyat planıdır. Çoğu robotik sistemde hazır protez modelleri arasından hastaya uygun boyut seçilir; protezin nereye ve hangi açıyla yerleştirileceği kemik ve eklem yapısına göre planlanır.
Robotik kalça protezi ameliyatı bacak uzunluklarını eşitler mi?
Robotik sistem, ameliyat sırasında bacak uzunluğundaki değişimi takip etmede cerraha yardımcı olabilir. Ancak anatomik farklılıklar ve protezin güvenli biçimde yerleştirilmesi nedeniyle iki bacağın tamamen eşit olacağı garanti edilemez.
Robotik protez ameliyatından sonra iyileşme daha hızlı mı olur?
Robotik sistemin kullanılması tek başına daha hızlı iyileşmeyi garanti etmez. İyileşme süresi yapılan protez ameliyatının türüne ve kapsamına, hastanın genel sağlık durumuna, kas gücüne, olası komplikasyonlara ve rehabilitasyon programına göre değişir.
Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.
Gn. Dr. Tevfik Sağlam Cad. No:119 Etlik / Keçiören / Ankara / TÜRKİYE
444 9 911
