D Vitamini (25-OH Vitamin D) Testi

D vitamini düzeyini öğrenmek için yapılan kan tahlili, kandaki 25-hidroksi vitamin D (25-OH D) miktarını ölçer. Bu değer, vücudun hem güneşle ürettiği hem de besinlerle ve takviyelerle aldığı D vitaminini birlikte gösterdiği için D vitamini durumunu değerlendirmede temel ölçü olarak kullanılır.

D vitamini eksikliği ülkemizde sık görülür ve çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle sonuç, kişinin yaşına, kemik sağlığına ve risk durumuna göre değerlendirilir; takviyenin gerekip gerekmediğine ve dozuna hekim karar verir.

D Vitamini Nedir?

D vitamini, kalsiyum ve fosforun bağırsaklardan emilmesini sağlayarak kemiklerin ve dişlerin sağlıklı kalmasına yardımcı olan, yağda çözünen bir vitamindir. Diğer vitaminlerden farklı olarak vücut D vitaminini güneş ışığı yardımıyla ciltte kendisi üretebilir.

Ciltte üretilen ya da besinlerle alınan D vitamini önce karaciğerde 25-hidroksi vitamin D’ye dönüştürülür. Bu biçim kanda uzun süre kaldığı için D vitamini deposunu gösterir ve tahlilde ölçülen değer budur. Böbreklerde ise vücudun kullandığı etkin biçime dönüşür.

D Vitamini Testi Neden İstenir?

D vitamini testi, eksiklik açısından risk taşıyan ya da eksikliği düşündüren şikâyetleri olan kişilerde istenir. Sağlıklı ve risk taşımayan yetişkinlerde rutin olarak D vitamini ölçülmesi çoğu kılavuzda önerilmez; test, sonucunun tedaviyi değiştireceği durumlarda anlamlıdır.

Hekim aşağıdaki durumlarda D vitamini testi isteyebilir:

• Kemik erimesi (osteoporoz), sık kırık ya da kemik ağrısı
• Kaslarda güçsüzlük ve ağrı
• Güneş ışığından az yararlanmak, kapalı giyinmek ya da çoğunlukla kapalı ortamda çalışmak
• Çölyak, Crohn hastalığı ya da obezite cerrahisi gibi emilimi etkileyen durumlar
• Kronik böbrek ve karaciğer hastalıkları
• Kalsiyum ya da parathormon değerlerinin anormal çıkması
• D vitamini tedavisinin etkisinin izlenmesi

D Vitamini Testi Nasıl Yapılır?

D vitamini testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır. Test için genellikle aç kalmak gerekmez; tahlil başka testlerle birlikte istendiyse hekiminizin önerdiği açlık süresine uyulmalıdır.

D vitamini düzeyi mevsime göre değişir; güneşli aylardan sonra yükselir, kış sonunda en düşük düzeyine iner. Takviye kullanılıyorsa bunun hekime bildirilmesi, sonucun doğru yorumlanmasını sağlar. Saç, cilt ve tırnak için kullanılan yüksek doz biyotin (B7 vitamini) bazı testleri yanıltabileceği için kullanılıyorsa hekime bildirilmelidir.

D vitamini sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

D Vitamini Kaç Olmalı?

Yetişkin kadın ve erkeklerde kandaki 25-hidroksi vitamin D düzeyinin 30–100 ng/mL arasında olması yeterli kabul edilir. 20 ng/mL’nin altındaki değerler eksiklik, 20–29 ng/mL arası ise yetersizlik olarak değerlendirilir.

Bu sınıflama Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği’nin kemik hastalıkları kılavuzunda da kullanılmaktadır. Bazı uluslararası kurumlar ise sağlıklı kişilerde 20 ng/mL’yi yeterli kabul eder; bu nedenle takviye kararı yalnız sayıya göre değil, kişinin risk durumuna göre verilir. 150 ng/mL’nin üzerindeki değerlerde D vitamini zehirlenmesi riski ortaya çıkar.

D vitamini sonucunuzu aşağıdaki araçla yorumlayabilirsiniz.

D Vitamini Eksikliği Ne Anlama Gelir?

D vitamini eksikliği, vücudun kalsiyumu yeterince emip kemiklerde kullanamadığını gösterir. Eksiklik uzun sürdüğünde yetişkinlerde kemiklerin yumuşamasına (osteomalazi) ve kemik erimesinin hızlanmasına, çocuklarda ise raşitizme yol açabilir.

D vitamini eksikliği çoğu zaman belirti vermez; eksiklik belirginleştiğinde ise şu şikâyetler görülebilir:

• Kemik ve kas ağrıları, özellikle sırt ve bacaklarda
• Kas güçsüzlüğü, merdiven çıkmakta ya da oturduğu yerden kalkmakta zorlanma
• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Kolay kırılan kemikler

Eksikliğin en sık nedeni güneş ışığından yeterince yararlanılamamasıdır. Kapalı giyinmek, güneş kremi kullanmak, kış aylarında güneşin az olması, koyu ten rengi ve ileri yaş ciltte D vitamini üretimini azaltır. Kilo fazlalığında ise D vitamini yağ dokusunda tutulduğu için kandaki düzeyi düşük kalabilir. D vitamini besinlerde sınırlı miktarda bulunur; yağlı balıklar ve yumurta sarısı başlıca kaynaklardır.

Tedavide D3 vitamini takviyesi kullanılır; dozu ve süresi eksikliğin derecesine, yaşa ve eşlik eden hastalıklara göre hekim tarafından belirlenir. Takviyenin yemekle, özellikle yağ içeren bir öğünle alınması emilimini kolaylaştırır. Tedavinin ardından D vitamini düzeyi genellikle birkaç ay sonra yeniden kontrol edilir.

D Vitamini Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

D vitamini yüksekliği neredeyse her zaman uzun süre yüksek dozda takviye kullanılmasına bağlıdır; güneşte kalmak ya da besinler D vitaminini zararlı düzeye çıkarmaz. Çok yüksek D vitamini, bağırsaklardan fazla kalsiyum emilmesine ve kandaki kalsiyumun yükselmesine yol açar.

Kalsiyum yüksekliği bulantı, kusma, iştahsızlık, kabızlık, aşırı susama, sık idrara çıkma ve böbrek taşına neden olabilir. D vitamini düzeyi yüksek çıkan kişilerin takviyeyi hekime danışarak düzenlemesi ve kalsiyum düzeyinin kontrol edilmesi gerekir.

D Vitamini Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

D vitamini düşük ya da yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Kemik erimesi, kalsiyum ya da parathormon bozukluğu eşlik ediyorsa endokrinoloji, çocuklarda ise çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanının görüşü alınır.

Yüksek doz D vitamini kullanan bir kişide şiddetli kusma, belirgin halsizlik, bilinç bulanıklığı ya da kalp çarpıntısı kalsiyumun tehlikeli düzeyde yükseldiğini gösterebilir. Bu belirtiler varsa gecikmeden acil servise başvurulmalıdır.