Alzheimer Testi: Evde Hafıza Kontrolü
Bu sayfada on kısa soruyla hafızanızda ve günlük işlerinizde son dönemde bir değişiklik olup olmadığına bakabilir, Hafızanın İzinde oyununu deneyebilir ve Alzheimer tanısının nasıl konduğunu okuyabilirsiniz. Kontrol ve oyun puan vermemekte, hekim tanısı yerine geçmemektedir.
Alzheimer tanısı, çevrim içi bir test sonucuna göre değil; hekim tarafından yürütülen klinik değerlendirmeyle konur. Hekim bu süreçte kişinin yaşadığı değişiklikleri ve bunların günlük yaşama etkisini inceler; muayene ve bilişsel testlerin yanı sıra gerekli gördüğü kan incelemeleri ya da görüntüleme yöntemlerinden yararlanabilir. Çevrim içi bir uygulamadan alınan sonuç bu klinik sürecin yerini tutmaz ve tek başına Alzheimer tanısı anlamına gelmez.
On soru · Yaklaşık iki dakika
Evde Hafıza
Kontrolü
Sorular, son bir iki yıl içinde hafızanızda ve günlük işlerinizde eskisine göre bir değişiklik olup olmadığını anlamanıza yardımcı olur. Kontrolü bir yakınınız için de yapabilirsiniz.
- Puanlama yok
- Kişisel veri toplanmaz
- Tanı amacı taşımaz
Sorular şu alanlardaki değişiklikleri kapsar
- Yakın zamandaki bilgileri unutma
- Plan gerektiren işlerde zorlanma
- Alışılmış işlerde güçlük
- Zamanı ya da yeri karıştırma
- Okuma ve uzaklık algısında zorluk
- Kelime bulmada ya da sohbeti takip etmede zorlanma
- Eşyaların yerini hatırlayamama
- Para kararlarında ve kişisel bakımda değişiklik
- Uğraşlardan ve sosyal ortamlardan uzaklaşma
- Ruh hâlinde ve kişilikte değişiklik
- Yakın zamanda öğrendiğiniz bilgileri, yaptığınız konuşmaları ya da randevularınızı eskisine göre daha sık unutuyor musunuz?
- Fatura ödemek, bir yemek tarifini uygulamak ya da harcamalarınızı takip etmek gibi plan gerektiren işlerde zorlanıyor musunuz?
- Yıllardır yaptığınız işlerde, örneğin bildiğiniz bir yolu bulmakta ya da her gün kullandığınız bir cihazı çalıştırmakta güçlük çektiğiniz oluyor mu?
- Günü, ayı ya da mevsimi karıştırdığınız veya bir an nerede olduğunuzu ya da oraya nasıl geldiğinizi hatırlayamadığınız oluyor mu?
- Okurken satırları takip etmekte, uzaklıkları algılamakta ya da araç kullanmakta eskisine göre zorlanıyor musunuz?
- Konuşurken aradığınız kelimeyi bulmakta ya da bir sohbeti takip etmekte daha sık zorlanıyor musunuz?
- Eşyalarınızı alışılmadık yerlere koyup nereye bıraktığınızı bir türlü hatırlayamadığınız oluyor mu?
- Yakınlarınız, para konusunda eskisine göre dikkatsiz kararlar verdiğinizi ya da kişisel bakımınıza daha az özen gösterdiğinizi fark ediyor mu?
- Eskiden keyif aldığınız uğraşlardan, işinizden ya da sosyal ortamlardan uzaklaştığınızı fark ediyor musunuz?
- Yakınlarınız sizde huzursuzluk, kuşkuculuk ya da çabuk öfkelenme gibi yeni değişiklikler fark ediyor mu?
Evde Hafıza Kontrolü
Eskisine göre bir değişiklik var mı?
Son bir iki yılda böyle bir değişiklik fark ettiyseniz Evet'i seçebilirsiniz. Yanıtlarınız puanlanmamakta ve hiçbir yere gönderilmemektedir.
Ara sıra bir ismi ya da bir eşyanın yerini unutup sonra hatırlamak, ilerleyen yaşlarla birlikte görülebilen normal bir durumdur. Unutkanlık ileride günlük işlerinizi zorlaştırmaya başlarsa bir nöroloji uzmanına danışabilirsiniz.
İşaretlediğiniz değişiklikler son dönemde başladıysa ya da giderek artıyorsa bir nöroloji uzmanına başvurmanız önerilmektedir. Unutkanlığa Alzheimer hastalığı dışında tiroid hastalıkları, B12 vitamini eksikliği, uyku sorunları ya da kullanılan bazı ilaçlar da yol açabilir. Muayene ve gerekli tetkiklerle unutkanlığın nedeni belirlendikten sonra nöroloji uzmanınız size uygun tedaviyi önerebilir.
Fark ettiğiniz değişiklikler
Nöroloji randevusu almanız hâlinde bu listeyi yanınızda götürebilirsiniz. Değişikliklerin ne zaman başladığını da not etmeniz, hekiminizin tanı ve tedavi sürecini kolaylaştırır.
Alzheimer değerlendirmesinde kullanılan testler
Alzheimer değerlendirmesinde tek bir test sonucu belirleyici olmaz. Görüşme ve muayeneyle başlayan süreçte hafıza, dikkat, dil, yönelim ve problem çözme gibi bilişsel işlevler incelenir. Bulgulara göre kan incelemeleri, beyin görüntüleme yöntemleri veya hastalıkla ilişkili biyolojik değişimleri gösteren testler değerlendirmeye eklenebilir.
Sağlık öyküsü ve günlük yaşamdaki değişiklikler
Değerlendirme, belirtilerin ne zaman başladığını ve zaman içinde nasıl değiştiğini anlamakla başlar. Hekim; kullanılan ilaçlar, önceki hastalıklar, uyku ve ruh hâliyle ilgili sorunlar ile günlük işlerin ne ölçüde sürdürülebildiği hakkında sorular sorar. Görüşmede verilen yanıtlar, değişikliğin hangi alanlarda ortaya çıktığını ve günlük yaşamı nasıl etkilediğini anlamaya yardımcı olur. Kişinin onayıyla, bu değişiklikleri yakından gözlemleyen bir aile üyesi veya arkadaşın aktardıkları da değerlendirmeye katılabilir.
Unutkanlık testi: Bilişsel ve nöropsikolojik değerlendirme
Unutkanlık testi, bellek ve diğer bilişsel işlevleri değerlendiren farklı testler için kullanılan genel bir ifadedir. Bu testlerde bellek, dikkat, dil, zaman ve yer bilgisi ile basit problem çözme becerileri incelenebilir. Hekim bu süreçte Mini-Mental Durum Değerlendirmesi gibi standart testlerden ve bilişsel işlevleri değerlendirmek için kullanılan saat çizme ya da sözel akıcılık görevlerinden yararlanabilir. Sonuçlar, kişinin eğitim düzeyinden ve ana dilinden de etkilenebildiği için bu özellikler dikkate alınarak yorumlanır.
Kısa testler yeterli bilgi vermediğinde nöropsikolojik değerlendirme yapılabilir. Daha uzun ve kapsamlı testlerden oluşan bu değerlendirme, kişinin hafıza, dikkat, dil ve planlama gibi alanlarda hangi görevlerde zorlandığını ayrıntılı biçimde ortaya koyar.
Muayene ve gerektiğinde ek incelemeler
Nörolojik muayenede konuşma, hareket, denge, refleks ve duyu işlevleri incelenir. Standart kan testleri unutkanlığa yol açabilecek başka sağlık sorunlarının araştırılmasına yardımcı olabilirken, MR veya BT gibi beyin görüntüleme yöntemleri inme, kitle, travma ya da beyinde sıvı birikmesi gibi farklı nedenleri değerlendirmek için kullanılabilir.
Belirtiler ve muayene bulguları gerektirdiğinde hekim, beyinde Alzheimer ile ilişkili protein birikimini gösteren testler de isteyebilir. Bu amaçla PET görüntülemesinden, beyin-omurilik sıvısının incelenmesinden ya da bu proteinleri kanda ölçen tahlillerden yararlanılabilir. Sonuçlar sağlık öyküsü, günlük yaşamdaki değişiklikler, bilişsel testler, muayene ve diğer incelemelerle birlikte hekiminiz tarafından değerlendirilir.
Evde Alzheimer testi yapılabilir mi?
Evde veya internetten yapılan testler Alzheimer tanısı koymak için yeterli değildir. Kısa soru formları ya da hafıza görevleri bazı değişiklikleri fark etmeye yardımcı olabilir; ancak tek başına güvenilir bir sonuç sunmak için yeterli değildir. Bu testler, mevcut bilişsel sorunları gözden kaçırabileceği gibi herhangi bir sorun olmadığı hâlde endişeye de yol açabilir. Uykusuzluk, stres, ruh hâli, kullanılan ilaçlar ve testin yapıldığı ortam sonucu etkileyebildiği için bu araçlar hekim değerlendirmesinin yerine geçmemektedir.
Test sonucunuz olağan görünse bile günlük yaşamınızı etkileyen değişiklikler sürüyorsa bir nöroloji uzmanına başvurmanız önerilmektedir. Randevu öncesinde fark ettiğiniz değişiklikleri ne zaman başladıkları ve hangi işleri zorlaştırdıklarıyla birlikte not edebilir, varsa kullandığınız ilaçların listesini ve bir yakınınızın gözlemlerini de yanınızda bulundurabilirsiniz. Bu bilgiler, hekiminizin değişikliklerin nasıl ilerlediğini ve olası nedenlerini daha doğru değerlendirmesine imkân vererek muayene sürecini kolaylaştırır.
Hafızanın İzinde, görsel ayrıntıları fark etmeye ve kısa süre sonra hatırlamaya dayalı bir hafıza oyunudur.
Bir sahne · Birkaç ayrıntı · Kısa bir mola
Hafızanın
İzinde
Bu kısa hafıza oyununda önce gündelik bir sahneye bakacak, ardından üç soruyu yanıtlayacaksınız.
- Puanlama yok
- Kişisel veri toplanmaz
- Tanı amacı taşımaz
1 · Gözlemle
Sahnedeki ayrıntılara bakın.
Nesnelerin renklerini ve nerede durduklarını aklınızda tutmaya çalışın. Hazır olduğunuzda sorulara geçebilirsiniz.
2 · Hatırla
Üç kısa soru
Yanıtlarınız puanlanmayacak. Son sorudan sonra sahneyi yeniden göreceksiniz.
Masanın üzerindeki fincan hangi renkti?
Doğru yanıtlar
Sahnede neler vardı?
Sorulardaki ayrıntılar sahne üzerinde numaralarla işaretlenmiştir.
- 1Fincan hardal sarısıydı.
- 2Bitkinin saksısı kiremit rengindeydi.
- 3Saat yaklaşık 10.10’u gösteriyordu.
3 · Öğren
Unutkanlık hakkında üç kısa bilgi
Her unutkanlık Alzheimer hastalığı anlamına gelmez.
Zaman zaman bir ismi, randevuyu veya bir eşyanın yerini unutabiliriz. Tek başına böyle bir an, Alzheimer hastalığına işaret etmez.
Yeni başlayan veya giderek artan unutkanlık günlük yaşamı etkileyebilir.
Randevuları takip etmek, alışılmış yerlerde yönünüzü bulmak, para işlerini yürütmek veya ilaç saatlerini hatırlamak eskisine göre zorlaşabilir.
Alzheimer tanısı yalnızca hafıza sorularıyla konmaz.
Hekim, kişinin sağlık öyküsünü, günlük yaşamındaki değişiklikleri ve muayene bulgularını birlikte değerlendirir; gerekli gördüğünde ek incelemelerden yararlanabilir.
Son bölüm
Hatırlamak kadar fark etmek de değerlidir.
Son dönemde unutkanlığın günlük işlerinizi zorlaştırdığını fark ediyorsanız nedeninin araştırılması için bir nöroloji uzmanına başvurabilirsiniz.
Hangi değişikliklerde nöroloji randevusu ertelenmemeli?
Her unutkanlık Alzheimer hastalığı anlamına gelmez. Asıl dikkat edilmesi gereken, eskisine göre yeni başlayan veya giderek artan değişikliklerin günlük yaşamı zorlaştırmasıdır. Aşağıdaki durumlardan biri fark edildiğinde nöroloji randevusunun ertelenmemesi önerilmektedir:
- Yakın zamanda konuşulanları veya yaşananları sık sık unutmak ve aynı soruları tekrarlamak
- Randevu, ilaç saati, ödeme veya yemek hazırlama gibi alışılmış işleri takip etmekte zorlanmak
- İyi bilinen bir yerde yönünü bulmakta güçlük çekmek
- Konuşmayı sürdürürken kelime bulmakta ya da söylenenleri takip etmekte belirgin zorlanmak
- Planlama, karar verme veya para yönetimi gibi işlerde eskisine göre belirgin değişiklik yaşamak
- Kişilikte, davranışlarda veya günlük alışkanlıklarda açıklanamayan yeni değişiklikler fark etmek
Bu bulgulardan biri tek başına Alzheimer tanısı anlamına gelmez. Benzer değişiklikler başka sağlık sorunları veya ilaç etkileriyle de görülebilir. Hekim değerlendirmesinin amacı, değişikliğin nedenini araştırmak ve gerekiyorsa uygun inceleme planını oluşturmaktır.
Ani başlayan değişikliklerde randevu beklemeyin
Aşağıdaki değişikliklerden biri birden ortaya çıktıysa inme gibi acil bir durumun belirtisi olabileceği için vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır:
- Bilinç bulanıklığı ya da zamanı, yeri veya yakınlarını karıştırma
- Yüz, kol ya da bacakta güçsüzlük veya uyuşma
- Konuşma güçlüğü
- Görme değişikliği
- Denge kaybı
- Nedeni bilinmeyen şiddetli baş ağrısı
Sıkça Sorulan Sorular
Alzheimer değerlendirmesinde kullanılan F harfi görevi nedir?
Kişiden belirli bir süre içinde F harfiyle başlayan olabildiğince çok kelime söylemesi istenir. Bu sözel akıcılık görevi sırasında hekim, kişinin kelimelere erişme, konuşmayı sürdürme ve belirli bir kurala göre zihinsel arama yapma becerilerini gözlemler. Uygulama ve puanlama kullanılan değerlendirme aracına göre değişebilir. F harfi görevi tek başına Alzheimer testi değildir; sonuç diğer bilişsel görevler ve klinik bulgularla birlikte yorumlanır.
Alzheimer kan testiyle anlaşılır mı?
Kan testleri Alzheimer tanısını tek başına koymaz. Bazı kan testlerinden, unutkanlığa yol açabilecek başka sağlık sorunlarını araştırmak için yararlanılabilir. Alzheimer ile ilişkili proteinleri ölçen daha yeni biyobelirteç testleri ise belirtileri olan kişilerde hekim değerlendirmesine ek bilgi sağlayabilir. Hekim, sonucu sağlık öyküsü, bilişsel değerlendirme ve gerektiğinde görüntüleme bulgularıyla birlikte yorumlar.
Alzheimer testi için hangi doktora gidilir?
Yeni başlayan, artan veya günlük yaşamı etkileyen unutkanlık için nöroloji bölümüne başvurabilirsiniz. Nöroloji uzmanı ilk değerlendirmeyi yapar ve gerektiğinde nöropsikoloji, psikiyatri ya da geriatri (yaşlı sağlığı) uzmanlarından görüş isteyebilir.
Alzheimer değerlendirmesi ne kadar sürer?
Alzheimer değerlendirmesinin herkese uyan kesin bir süresi yoktur. Kısa bilişsel taramalar birkaç dakika içinde tamamlanabilir; ayrıntılı nöropsikolojik değerlendirme daha uzun sürebilir. Görüntüleme veya laboratuvar incelemesi gerektiğinde tanı süreci birden fazla randevuya yayılabilir.
Sonraki adım
Unutkanlık yeni başladıysa, giderek artıyorsa veya günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa bir nöroloji uzmanıyla görüşerek nedenini araştırabilirsiniz.
Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar
Bu yazı; Alzheimer tanısında kullanılan klinik değerlendirmeler, bilişsel testler, görüntüleme yöntemleri, biyobelirteçler ve acil nörolojik belirtilerle ilgili güncel uzmanlık kuruluşu ve kamu sağlığı kaynakları incelenerek hazırlanmıştır.
- Türk Nöroloji Derneği – Alzheimer Hastalığı
- ABD Ulusal Yaşlanma Enstitüsü (NIA) – Alzheimer Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?
- Alzheimer Derneği (Alzheimer's Association) – Alzheimer Hastalığı Tanısında Kullanılan Tıbbi Testler
- Alzheimer Derneği (Alzheimer's Association) – Bilişsel Değerlendirme Araçları
- RadiologyInfo.org – Beyin Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
- RadiologyInfo.org – Baş Bilgisayarlı Tomografisi (BT)
- RadiologyInfo.org – Pozitron Emisyon Tomografisi (PET/BT)
- ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) – İnme Belirtileri
