Sinüzit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Sinüzit Nedir?

Sinüsler, alın ve yanaklar başta olmak üzere burun çevresindeki kemiklerin içinde bulunan hava dolu boşluklardır. Küçük kanallarla burun boşluğuna bağlanan sinüsler, bu kanallar sayesinde havalanır.

Sinüslerin iç yüzeyini kaplayan mukoza tabakası, mukus adı verilen burun salgısını üretir. Burun içinin nemli kalmasına ve solunan havadaki tozların tutulmasına yardımcı olan mukus, sinüslerden bu kanallar aracılığıyla buruna taşınır.

Sinüzitte mukoza iltihaplanıp şiştiğinde kanallar daralır; sinüslerin havalanması ve mukusun buruna akışı zorlaşır. Dışarı taşınamayan mukus sinüslerde birikmeye başlar. Burun içini kaplayan dokular da çoğunlukla bu iltihaplanmadan etkilendiği için hastalık, tıpta rinosinüzit olarak da adlandırılır.

Sinüzit Türleri Nelerdir?

Sinüzit, belirtilerin süresine ve hastalığın tekrarlama sıklığına göre dört grupta sınıflandırılır:

Akut Sinüzit

Belirtilerin 4 hafta veya daha kısa sürdüğü sinüzit türüdür. Genellikle soğuk algınlığı gibi viral üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra gelişir.

Subakut Sinüzit

Belirtilerin 4 haftadan uzun, 12 haftadan kısa sürdüğü sinüzit türüdür.

Kronik Sinüzit

Sinüslerdeki iltihaplanmanın ve buna bağlı belirtilerin 12 hafta veya daha uzun süre devam ettiği sinüzit türüdür.

Tekrarlayan Akut Sinüzit

Akut sinüzitin bir yıl içinde dört veya daha fazla kez tekrarlaması, tekrarlayan akut sinüzit olarak adlandırılır. Ataklar arasındaki dönemlerde sinüzit belirtileri tamamen düzelir.

Hangi Sinüsler Etkilenir?

Sinüzit, bir veya birden fazla sinüs grubunu etkileyebilir. Burun çevresindeki sinüsler, bulundukları yere göre dört gruba ayrılır:

• Maksiller sinüsler: Burnun her iki yanında, yanak kemiklerinin içinde bulunur.
• Etmoidal sinüsler: Gözler arasında, burun kökünün iki yanında yer alır.
• Frontal sinüsler: Alın bölgesinde, gözlerin üzerinde bulunur.
• Sfenoid sinüsler: Burnun arkasında, kafatasının daha derin bölümünde yer alır.

Sinüzit Neden Olur?

Enfeksiyonlar

Akut sinüzit çoğunlukla virüslerin neden olduğu üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra gelişir. Viral enfeksiyon sinüslerin boşalmasını zorlaştırdığında, içeride biriken mukusta bakteriler de çoğalarak bakteriyel sinüzite neden olabilir. Mantarların neden olduğu sinüzit ise daha nadir görülür.

Alerjik Reaksiyonlar

Polen, ev tozu akarları, küf veya hayvan kaynaklı alerjenlere bağlı gelişen alerjik rinitte burun içindeki dokular şişer. Sinüslerin buruna açılan kanallarını da etkileyen bu şişlik, mukusun boşalmasını zorlaştırarak sinüzit riskini artırabilir.

Yapısal Bozukluklar

Burun içini ikiye ayıran bölmenin eğri olması (septum eğriliği) veya burun içinde gelişen iyi huylu doku oluşumları (polipler), sinüslerin buruna açılan kanallarını daraltabilir. Bu tür yapısal sorunlar, mukusun boşalmasını ve sinüslerin havalanmasını zorlaştırır.

Bağışıklık Sistemi ve Kronik Hastalıklar

Bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıklar veya tedaviler sinüzit gelişme riskini artırabilir.

Diş Kaynaklı Sinüzit

Üst çene dişlerinde gelişen bazı enfeksiyonlar maksiller sinüslere yayılabilir ve sinüzite neden olabilir.

Çevresel Faktörler

Sigara içmek veya sigara dumanına maruz kalmak, sinüzit gelişme riskini artırır. Hava kirliliği ve kuru ortam havası ise burun içindeki dokuları tahriş ederek mevcut şikâyetleri ağırlaştırabilir.

Sinüzit Belirtileri Nelerdir?

Sinüzit belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı
• Yoğun burun akıntısı
• Geniz akıntısı
• Yüz bölgesinde ağrı veya basınç hissi
• Koku veya tat alma duyusunda azalma
• Baş ağrısı
• Öksürük
• Üst dişlerde ağrı
• Ateş
• Halsizlik

Kronik Sinüzit Belirtileri

Kronik sinüzitte belirtiler 12 hafta veya daha uzun süre devam edebilir. Görülebilen belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı
• Burun veya geniz akıntısı
• Koku alma duyusunda azalma
• Yüzde dolgunluk veya basınç hissi
• Baş ağrısı
• Halsizlik

Çocuklarda Sinüzit Belirtileri

Çocuklarda sinüzit şu belirtilerle kendini gösterebilir:

• Uzun süren öksürük
• Ağızdan nefes alma
• Uyku problemleri
• Uzun süreli burun akıntısı
• İştahsızlık

Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalıdır?

Sinüzit belirtileri 10 günden uzun sürmesine rağmen düzelmiyorsa veya iyileşmenin ardından yeniden kötüleşiyorsa hekime başvurulmalıdır. Ateşin 3–4 günden uzun sürmesi ve sık tekrarlayan sinüzit atakları da tıbbi değerlendirme gerektirir.

Yüksek ateş, şiddetli yüz ağrısı veya şikâyetlerde hızlı kötüleşme varsa aynı gün tıbbi değerlendirme yapılmalı; göz çevresinde ya da alın bölgesinde belirgin şişlik, görmede azalma veya çift görme, şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı veya boyun tutukluğu gelişirse gecikmeden acil servise başvurulmalıdır.

Sinüzit Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı süreci, hekim tarafından yapılan fiziki muayene ile başlar.

Hasta Öyküsü ve Muayene

Doktor, şikâyetlerin ne zamandır sürdüğünü, şiddetini ve zaman içinde nasıl değiştiğini, daha önce geçirilen sinüzit atakları ve alerji öyküsüyle birlikte değerlendirir. Muayenede burun içini inceleyerek tıkanıklık ve iltihaplanma bulgularına bakar; yüz bölgesinde hassasiyet olup olmadığını kontrol eder.

Nazal Endoskopi

Burun içinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğinde nazal endoskopiden yararlanılabilir. Hekim, ucunda ışık ve kamera bulunan ince bir cihazı burun deliğinden ilerleterek burun içini ve sinüslerin buruna açıldığı bölgeleri görüntüler. Bu incelemede şişlik, polip ve iltihaplı akıntı gibi bulgular değerlendirilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Bilgisayarlı tomografi, sinüslerdeki sıvı birikiminin, mukoza kalınlaşmasının ve yapısal sorunların ayrıntılı olarak görülmesini sağlar. Hekim, özellikle kronik sinüzitte, ameliyat planlamasında veya enfeksiyonun çevre dokulara yayıldığından şüphelenildiğinde tomografi isteyebilir.

Akut sinüzitte çoğu zaman hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları tanı için yeterlidir; bu nedenle her hastada tomografi çekilmesine gerek duyulmaz.

Laboratuvar Testleri

Kan testleri her sinüzit vakasında gerekli değildir. Uzun süren veya sık tekrarlayan sinüzitte hekim, bağışıklık sistemini etkileyen bir sorun olup olmadığını araştırmak için kan testleri isteyebilir.

Tedaviye rağmen düzelmeyen bazı durumlarda ise enfeksiyona neden olan mikroorganizmayı belirlemek için burun veya sinüslerden alınan örnekte kültür incelemesi yapılabilir.

Sinüzit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi yaklaşımı; sinüzitin tipi, süresi, şiddeti ve hastanın genel sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Antibiyotikler

Sinüzitte antibiyotik tedavisinin amacı, bakterilerin neden olduğu enfeksiyonu kontrol altına almaktır. Her sinüzit bakteriyel enfeksiyondan kaynaklanmadığı için antibiyotik tedavisi her hastada gerekli değildir. Hekim, şikâyetlerin süresini ve şiddetini muayene bulgularıyla birlikte değerlendirerek antibiyotik gerekip gerekmediğine, hangi ilacın ne kadar süre kullanılacağına karar verir.

Burun Açıcı İlaçlar (Dekonjestanlar)

Dekonjestan içeren burun spreyleri ve damlalar, burun içindeki damarları daraltarak şişliği azaltır ve tıkanıklığın kısa süreli hafiflemesine yardımcı olur. Önerilenden uzun süre kullanıldıklarında tam tersi şekilde burun tıkanıklığının artmasına sebep olabildikleri için kullanım süresi hekim veya eczacının önerisine göre sınırlandırılmalıdır.

Çocuklarda, gebelikte veya yüksek tansiyon gibi hastalıkların varlığında bu ürünler hekime danışılmadan kullanılmamalıdır.

Alerji İlaçları (Antihistaminikler)

Antihistaminikler, sinüzite alerjik rinitin eşlik ettiği durumlarda alerjiye bağlı şikâyetleri azaltmak için kullanılabilir. Bu ilaçlar, vücudun alerjenlere karşı verdiği bağışıklık yanıtı sırasında salgılanan histamin adlı maddenin etkisini engelleyerek hapşırma, burun akıntısı ve kaşıntıyı hafifletir. Alerjiyle ilişkili olmayan sinüzitte rutin olarak kullanılmaz.

Kortikosteroid İçeren Burun Spreyleri

Kortikosteroid içeren burun spreyleri, burun ve sinüslerdeki iltihaplanmayı azaltarak mukozadaki şişliğin ve burun tıkanıklığının hafiflemesine yardımcı olur. Etkileri hemen başlamayabileceği için bu spreyler, hekimin kullanılan ilaca ve şikâyetlerin seyrine göre belirlediği süre boyunca düzenli kullanılmalıdır.

Ağrı Kesici ve Ateş Düşürücüler

Ağrı kesici ve ateş düşürücü ilaçlar, sinüzite bağlı baş ve yüz ağrısını hafifletmek ve ateşi düşürmek için kullanılabilir. İlaç ve doz seçilirken kişinin yaşı, mevcut hastalıkları ve kullandığı diğer ilaçlar dikkate alınmalıdır.

Destekleyici Uygulamalar

Sinüzit şikâyetlerini hafifletmek için şu destekleyici uygulamalardan yararlanılabilir:

• Yeterli sıvı tüketimi: Gün boyunca yeterli miktarda sıvı almak, mukusun daha kolay atılmasına yardımcı olabilir.
• Tuzlu suyla burun temizliği: Tuzlu suyla burun yıkama, biriken mukusun temizlenmesine yardımcı olabilir. Yıkama için steril veya distile su kullanılmalı; musluk suyu kullanılacaksa önce kaynatılıp soğutulmalıdır.
• Ortamın nemlendirilmesi: Kuru havanın nemlendirilmesi burun içindeki kuruluğu azaltabilir. Nemlendirici kullanılıyorsa cihaz, su haznesinde bakteri ve küf üremesini önlemek için düzenli temizlenmeli; ortam aşırı nemlendirilmemelidir.
• Sigara dumanından uzak durulması: Sigara içilmemeli ve sigara dumanının bulunduğu ortamlardan uzak durulmalıdır.

Cerrahi Tedavi

İlaç tedavisine rağmen şikâyetlerin devam ettiği kronik sinüzitte veya enfeksiyonun göz çevresi gibi komşu bölgelere yayıldığı bazı durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisinde (FESS) cerrah, burun deliklerinden girerek endoskop yardımıyla daralmış sinüs kanallarını genişletir ve varsa tıkanıklığa yol açan polipleri çıkarır. Amaç, sinüslerin havalanmasını ve mukusun buruna boşalmasını kolaylaştırmaktır.

Sinüzit Tedavi Edilmezse Ne Olabilir?

Akut sinüzit vakalarının çoğu kendiliğinden düzelir. Enfeksiyonun sinüslerin dışına yayıldığı nadir durumlarda ise şu komplikasyonlar gelişebilir:

• Göz çevresi enfeksiyonları
• Kemik dokusuna yayılan enfeksiyonlar
• Menenjit
• Beyin apsesi

Sinüzit şikâyetleri düzelmiyor veya giderek şiddetleniyorsa hekime başvurulmalıdır.

Sinüzitten Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

Sinüzit riskini azaltmaya yardımcı olabilecek önlemler şunlardır:

• Eller düzenli yıkanmalı ve soğuk algınlığı gibi üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren kişilerle yakın temastan kaçınılmalıdır.
• Sigara içilmemeli ve sigara dumanına maruz kalınan ortamlardan uzak durulmalıdır.
• Alerjiye neden olduğu bilinen maddelerle temas azaltılmalı ve alerji tedavisi hekimin önerdiği şekilde sürdürülmelidir.
• Yaşam alanları düzenli havalandırılmalı, aşırı nem ve küf oluşumu önlenmelidir.

Düzenli uyku, dengeli beslenme, yeterli sıvı tüketimi ve düzenli fiziksel aktivite, genel sağlığın korunmasını destekleyen alışkanlıklar olarak sürdürülmelidir.

Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.