Ferritin, vücuttaki demiri depolayan bir proteindir ve kandaki düzeyi demir depolarının ne kadar dolu olduğunu gösterir. Yetişkinlerde normal değer erkeklerde yaklaşık 30–400 ng/mL, kadınlarda 13–150 ng/mL arasındadır. Düşük ferritin çoğu zaman demir eksikliğinin ilk işaretidir; yüksek ferritin ise iltihap, karaciğer hastalığı ya da demir birikimiyle ilişkili olabilir.
Halsizlik, saç dökülmesi ya da çabuk yorulma gibi şikâyetlerle başvuran kişilerde hekimin en sık istediği tahlillerden biri ferritindir. Ferritin testi, demir eksikliğini kansızlık gelişmeden önce gösterebildiği için hemogramla birlikte değerlendirilir ve tedavi kararında yol gösterir.
Ferritin değerinin düşük çıkması çoğu zaman demir depolarının boşaldığını gösterir. Yüksek değer ise her zaman demir fazlalığı anlamına gelmez; vücuttaki iltihap da ferritini yükseltebildiği için sonuç diğer tahlillerle birlikte yorumlanır.
Ferritin Nedir?
Ferritin, demiri hücrelerin içinde güvenli biçimde saklayan ve gerektiğinde kana bırakan bir depo proteinidir. Vücuttaki demirin önemli bir bölümü karaciğer, dalak ve kemik iliğinde ferritine bağlı olarak tutulur. Kemik iliği yeni kan hücreleri üretirken ihtiyaç duyduğu demiri bu depolardan alır.
Kanda ölçülen ferritin miktarı, depolardaki demirle orantılıdır. Bu nedenle ferritin testi, demir depolarını değerlendirmede en güvenilir kan testi kabul edilir. Demir eksikliği araştırılırken hekim ferritinin yanında serum demiri ve demir bağlama kapasitesine de bakabilir.
Ferritin Testi Neden İstenir?
Ferritin testi en sık demir eksikliğinden şüphelenildiğinde istenir. Demir depoları azalmaya başladığında kan değerleri bir süre normal kalabilir; kansızlık ortaya çıkmadan önce düşen ilk değer ferritindir. Bu yüzden hemogram sonucu normal olsa bile şikâyetleri süren kişilerde ferritine bakılabilir.
Hekim aşağıdaki şikâyet ve durumlarda ferritin testi isteyebilir:
Halsizlik, çabuk yorulma ve dikkat dağınıklığı
Saç dökülmesi ve tırnakların kolay kırılması
Ciltte solukluk, eforla nefes darlığı ve çarpıntı
Bacaklarda özellikle akşamları artan huzursuzluk hissi
Hemogramda hemoglobin ya da MCV değerinin düşük çıkması
Gebelik planı, gebelik dönemi ve uzun ya da yoğun adet kanamaları
Demir tedavisinin etkisinin izlenmesi
Ferritin yalnız eksiklikte değil, vücutta demir birikiminden şüphelenildiğinde de istenir. Ailesinde hemokromatoz bulunan ya da karaciğer değerleri yüksek çıkan kişilerde ferritin, transferrin satürasyonuyla birlikte değerlendirilir.
Ferritin Testi Nasıl Yapılır?
Ferritin testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır ve kan alma işlemi birkaç dakika sürer. Ferritin için aç kalmak her zaman zorunlu değildir; serum demiri gibi testlerle birlikte istendiğinde kanın sabah saatlerinde ve aç karnına verilmesi önerilir. Laboratuvarlarımızın test rehberine göre demir değerleri gün içinde belirgin biçimde değiştiği için sabah alınan örnek daha güvenilir sonuç verir.
Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur:
Demir ilacı ya da demir içeren bir vitamin kullanıyorsanız bunu hekiminize bildirmeniz gerekir. Kan alımından kısa süre önce alınan demir takviyesi serum demiri sonucunu yükseltebilir.
Yakın zamanda geçirilen ateşli bir hastalık ferritini geçici olarak yükseltebilir. Bu durumda hekiminiz testin iyileştikten sonra tekrarlanmasını önerebilir.
Düzenli kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.
Ferritin sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.
Ferritin Kaç Olmalı?
Yetişkinlerde ferritinin normal değeri erkeklerde yaklaşık 30–400 ng/mL, kadınlarda 13–150 ng/mL arasındadır. Kadınlarda adet kanamaları nedeniyle demir depoları daha düşük düzeyde seyreder; menopozdan sonra değerler erkeklerinkine yaklaşır.
Grup
Ferritin referans aralığı
Yetişkin erkek
30–400 ng/mL
Yetişkin kadın
13–150 ng/mL
Referans aralıkları, kullanılan cihaza ve yönteme göre laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterir. Bu nedenle sonucunuzu raporunuzda yazan aralıkla karşılaştırmanız gerekir. Dünya Sağlık Örgütü, yetişkinlerde 15 ng/mL’nin altındaki ferritini demir depolarının tükendiğinin göstergesi olarak kabul eder; çocuklarda ve gebelerde ise farklı sınırlar kullanılır.
Ferritin sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz.
—
Sonucunuzu girdiğinizde değeriniz bu ölçekte gösterilir.
Değerlendirme
—
Referans aralığı
—
Başvurulacak bölüm
—
Girdiğiniz değerler yalnız tarayıcınızda işlenir; hiçbir yere gönderilmez ve kaydedilmez.
Ferritin Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?
Ferritin düşüklüğü, vücuttaki demir depolarının azaldığını gösterir ve demir eksikliğinin en erken işaretidir. Depolar boşaldıkça kemik iliği yeterli hemoglobin üretemez ve zamanla demir eksikliği anemisi gelişir.
Ferritinin düşmesine yol açan başlıca nedenler şunlardır:
Kan kaybı: Uzun ya da yoğun adet kanamaları, mide ve bağırsaklardan fark edilmeyen kanamalar ve sık kan bağışı depoları azaltır.
Artan ihtiyaç: Gebelik, emzirme ve çocuklukta hızlı büyüme dönemlerinde vücudun demire ihtiyacı artar.
Yetersiz alım: Kırmızı et, sakatat ve baklagiller gibi demirden zengin besinlerin az tüketilmesi depoların dolmasını zorlaştırır.
Emilim sorunları: Çölyak hastalığı, mide ameliyatları ve mide asidini azaltan ilaçların uzun süre kullanılması demirin bağırsaklardan emilimini azaltır.
Ferritin düşüklüğünün nedenini bulmak, tedavinin kendisi kadar önemlidir. Özellikle erkeklerde ve menopoz sonrasındaki kadınlarda açıklanamayan demir eksikliği, mide ve bağırsaklardan kan kaybı açısından araştırılmalıdır. Demir eksikliğinin belirtileri ve tedavisi demir eksikliği yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Tedavide genellikle ağızdan demir ilacı kullanılır; ilacın dozunu ve süresini hekim belirler. Ağızdan alınan demire yanıt vermeyen, ilacı tolere edemeyen ya da demir emilimi bozuk olan hastalarda damardan demir tedavisi uygulanabilir. Demir takviyesi hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır, çünkü gereksiz kullanım mide şikâyetlerine yol açabilir ve uzun dönemde vücutta demir birikimine neden olabilir.
Ferritin Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
Ferritin yüksekliği vücutta demir birikimini gösterebilir ancak çoğu zaman iltihaplı bir durumun ya da karaciğer hastalığının işaretidir. Ferritin, iltihap sırasında üretimi artan proteinlerden biri olduğu için demir depoları normal olsa bile yükselebilir.
Ferritin yüksekliğinin sık görülen nedenleri şunlardır:
Enfeksiyonlar, romatizmal hastalıklar ve diğer iltihaplı durumlar
Karaciğer yağlanması, hepatit ve diğer karaciğer hastalıkları
Düzenli alkol kullanımı
Kilo fazlalığı, insülin direnci ve diyabet
Gereğinden uzun ya da yüksek dozda demir takviyesi kullanılması
Hemokromatoz gibi vücutta demir birikimine yol açan kalıtsal hastalıklar
Hekim, yüksek ferritinin nedenini ayırt etmek için CRP, karaciğer testleri ve transferrin satürasyonuna bakar. Transferrin satürasyonu da yüksekse vücutta gerçek bir demir birikimi olabileceği düşünülür ve genetik test istenebilir. Ferritinin çok yüksek bulunması, nedeninin gecikmeden araştırılması gereken bir durumdur.
Ferritin Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?
Ferritin sonucu düşük ya da yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurulabilir. İç hastalıkları uzmanı sonucu şikâyetlerinizle, hemogram ve diğer demir testleriyle birlikte değerlendirir; nedene göre sizi ilgili bölüme yönlendirir.
Mide ve bağırsaklardan kan kaybı düşünüldüğünde gastroenteroloji, yoğun adet kanamalarında kadın hastalıkları ve doğum, demir birikimi ya da açıklanamayan kan değeri değişikliklerinde hematoloji uzmanının görüşü alınır.
Dışkının siyah ya da kanlı gelmesi, kan kusma, bayılma hissi, eforla belirgin nefes darlığı ve göğüs ağrısı ise aynı gün değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Bu belirtiler varsa acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
İç Hastalıkları
Demir Eksikliği Belirtilerini İhmal Etmeyin
Ferritin sonucunuzun şikâyetleriniz ve diğer tahlillerinizle birlikte değerlendirilmesi için iç hastalıkları uzmanından randevu alabilirsiniz.
Ferritin için tek başına “tehlikeli” kabul edilen kesin bir sınır yoktur; değer, nedeni ve eşlik eden bulgularla birlikte anlam kazanır. Yetişkinlerde 15 ng/mL’nin altındaki ferritin demir depolarının tükendiğini gösterir. 1.000 ng/mL’nin üzerindeki değerler ise karaciğer hastalığı, ciddi bir iltihap ya da demir birikimi açısından gecikmeden araştırılmalıdır.
Hamilelikte Ferritin Kaç Olmalı?
Gebelikte demir ihtiyacı arttığı için ferritin genellikle düşer ve 30 ng/mL’nin altındaki değerler çoğu kılavuzda demir eksikliği olarak kabul edilir. Gebelikte demir takviyesinin dozu ve zamanı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından tahlil sonuçlarına göre belirlenir.
Ferritin Nasıl Yükseltilir?
Ferritin, demir depolarını boşaltan neden giderildiğinde ve hekimin önerdiği demir tedavisi düzenli kullanıldığında yükselir; depolar belirgin biçimde boşalmışsa yalnız beslenmeyle yükseltmek çoğu zaman yeterli olmaz. Kırmızı et, tavuk, balık ve baklagiller gibi demirden zengin besinler tedaviyi destekler ve bu besinlerin C vitamini içeren yiyeceklerle birlikte tüketilmesi demir emilimini artırır. Çay ve kahve ise emilimi azalttığı için öğünlerle birlikte değil, araya zaman bırakılarak içilmelidir.
Demir Normal, Ferritin Düşükse Ne Anlama Gelir?
Serum demiri normal, ferritin düşükse demir depoları azalmaya başlamış ancak kandaki demir henüz düşmemiş olabilir; bu tablo çoğu zaman demir eksikliğinin erken dönemini gösterir. Serum demiri gün içinde ve yemeklere göre değiştiği için depoların durumunu ferritin daha doğru yansıtır. Hekim bu durumda ferritin düşüklüğünün nedenini araştırır ve gerekiyorsa demir tedavisi başlatır.
Ferritin Düşüklüğü Ne Kadar Sürede Düzelir?
Ağızdan demir tedavisiyle hemoglobin birkaç hafta içinde yükselmeye başlar ancak depoların dolması daha uzun sürer. Bu nedenle hekim, kan değerleri düzeldikten sonra da tedaviye bir süre devam edilmesini ve ferritinin yeniden kontrol edilmesini önerebilir; tedavi çoğu zaman üç ay kadar sürer.
Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar
Bu yazı; ferritin testi ve demir metabolizması hakkında güvenilir kurum kaynakları ve klinik kılavuzlar incelenerek hazırlanmıştır.
