Hemoglobin (HGB) Testi

Halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi ya da ciltte solukluk gibi şikâyetlerle başvuran kişilerde hekimin ilk baktığı değerlerden biri hemoglobindir. Hemogram raporunda HGB ya da Hb kısaltmasıyla yazılan bu değer, kanın vücuda ne kadar oksijen taşıyabildiğini gösterir.

Hemoglobinin düşük çıkması kansızlık (anemi) anlamına gelir ve nedeninin araştırılması gerekir. Yüksek hemoglobin ise daha seyrek görülür; çoğu zaman sigara kullanımı ya da sıvı kaybı gibi kemik iliği dışındaki nedenlere bağlıdır, bazen de kemik iliğinin fazla kan hücresi üretmesinden kaynaklanır.

Hemoglobin (HGB) Nedir?

Hemoglobin, alyuvarların (kırmızı kan hücreleri) içinde bulunan ve oksijeni akciğerlerden bütün dokulara taşıyan, demir içeren bir proteindir. Dokulara oksijeni bırakan hemoglobin, dönüşte karbondioksidin bir bölümünü akciğerlere geri taşır. Kana kırmızı rengini de hemoglobinin yapısındaki demir verir.

Kemik iliği hemoglobini üretirken demire, B12 vitaminine ve folik aside ihtiyaç duyar. Bu yapı taşlarından biri eksik kaldığında ya da kan kaybıyla alyuvarlar azaldığında hemoglobin düşer. Hemoglobin miktarı, hemogram (tam kan sayımı) testinin bir parçası olarak ölçülür ve raporda alyuvarlarla ilgili diğer değerlerle birlikte yer alır.

Adı benzediği için hemoglobin testiyle sık karıştırılan glike hemoglobin (HbA1c) ise hemogramın bir parçası değildir. Bu test, hemoglobine bağlanan şeker oranını ölçerek son 2–3 ayın ortalama kan şekerini gösterir ve ayrıntılı olarak HbA1c testi sayfamızda ele alınmaktadır.

Hemoglobin Testi Neden İstenir?

Hemoglobin testi en sık kansızlıktan şüphelenildiğinde istenir. Bunun yanında rutin sağlık kontrollerinde ve ameliyat öncesi değerlendirmede de hemogramın bir parçası olarak ölçülür.

Hekim aşağıdaki şikâyet ve durumlarda hemoglobin değerine bakabilir:

• Halsizlik, çabuk yorulma ve dikkat dağınıklığı
• Baş dönmesi, eforla nefes darlığı ve çarpıntı
• Ciltte, dudaklarda ve göz kapaklarının içinde solukluk
• Uzun ya da yoğun adet kanamaları ve gebelik dönemi
• Dışkıda kan görülmesi ya da mide ve bağırsaklardan kan kaybı şüphesi
• Böbrek hastalığı gibi kansızlığa yol açabilen kronik hastalıkların takibi
• Ailede Akdeniz anemisi (talasemi) ya da başka bir kalıtsal kan hastalığı bulunması
• Kansızlık tedavisinin etkisinin izlenmesi

Hemoglobin yüksekliğinden şüphelenildiğinde de aynı test istenir. Hemoglobin arttıkça kan koyulaşır ve damarlarda daha yavaş akar; sürekli baş ağrısı, yüzde kızarıklık ve sıcak suyla yıkandıktan sonra artan kaşıntı bu durumu düşündüren şikâyetler arasında yer almaktadır.

Hemoglobin Testi Nasıl Yapılır?

Hemoglobin, koldaki bir toplardamardan mor kapaklı tüpe alınan kan örneğinde hemogram cihazıyla ölçülür ve kan alma işlemi birkaç dakika sürer. Hemogram için genellikle aç kalmak gerekmez; tahlil başka testlerle birlikte istendiyse hekiminizin önerdiği açlık süresine uyulmalıdır.

Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur:

• Kan vermeden önceki gün yeterli sıvı alınması önerilir. Vücudun susuz kalması kanı koyulaştırdığı için hemoglobin olduğundan yüksek ölçülebilir.
• Demir ilacı, vitamin ya da testosteron gibi bir hormon kullanıyorsanız bunu hekiminize bildirmeniz gerekir. Demir tedavisi düşük hemoglobini yükseltirken testosteron kullanımı hemoglobini referans aralığının üzerine çıkarabilir.
• Düzenli kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.

Hemogram sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

Hemoglobin Kaç Olmalı?

Yetişkinlerde hemoglobinin normal değeri erkeklerde yaklaşık 13,5–17,5 g/dL, kadınlarda 12,0–15,5 g/dL arasındadır. Erkeklerde testosteron hormonu kan yapımını desteklediği için değerler kadınlara göre daha yüksek seyreder.

Referans aralıkları, kullanılan cihaza ve yönteme göre laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterir. Bu nedenle sonucunuzu raporunuzda yazan aralıkla karşılaştırmanız gerekir. Dünya Sağlık Örgütü, erkeklerde 13 g/dL’nin, gebe olmayan kadınlarda 12 g/dL’nin ve gebelerde 11 g/dL’nin altındaki hemoglobini kansızlık olarak kabul eder; gebeliğin ikinci üç aylık döneminde bu sınır 10,5 g/dL’dir. Çocuklarda ise yaşa göre farklı sınırlar kullanılır.

Laboratuvarlarımızda 6,5 g/dL’nin altındaki ve 20 g/dL’nin üzerindeki hemoglobin kritik kabul edilir. Bu düzeydeki bir sonuç ağır bir kansızlığı ya da kanın belirgin biçimde koyulaştığını gösterdiği için aynı gün değerlendirilmelidir; nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma hissi varsa gecikmeden acil servise başvurulmalıdır.

Hemoglobin sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz.

Hemoglobin Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

Hemoglobin düşüklüğü, kanın dokulara yeterince oksijen taşıyamadığını gösterir ve tıpta anemi (kansızlık) olarak adlandırılır. Hafif kansızlık uzun süre fark edilmeyebilir. Hemoglobin düştükçe halsizlik, baş dönmesi, eforla nefes darlığı ve çarpıntı belirginleşir.

Hemoglobinin düşmesine yol açan başlıca nedenler şunlardır:

• Demir eksikliği: Kansızlığın en sık nedenidir ve çoğu zaman yoğun adet kanamaları, gebelik ya da fark edilmeyen kan kayıplarıyla ilişkilidir.
• Vitamin eksiklikleri: B12 vitamini ve folik asit eksikliğinde kemik iliği sağlıklı alyuvar üretemez.
• Kan kaybı: Yaralanma, ameliyat ya da mide ve bağırsak kanamaları hemoglobini kısa sürede düşürebilir.
• Kronik hastalıklar: Böbrek hastalıkları, romatizmal hastalıklar ve uzun süren enfeksiyonlar kan yapımını yavaşlatır.
• Kalıtsal kan hastalıkları: Akdeniz anemisi taşıyıcılığı ve orak hücre anemisi hemoglobinin yapısını ya da miktarını etkiler.
• Kemik iliği hastalıkları: Lösemi gibi hastalıklar ve kemoterapi kan hücrelerinin üretimini azaltabilir.

Kansızlığın nedenini ayırt ederken hekim hemogramdaki MCV değerine bakar. Alyuvarların küçük olduğu kansızlık çoğu zaman demir eksikliğini ya da Akdeniz anemisi taşıyıcılığını düşündürürken büyük alyuvarlar B12 vitamini ve folik asit eksikliğinde görülür. Bu ayrım için ferritin, B12 vitamini ve folik asit testleri de istenebilir. Demir eksikliğinin belirtileri ve tedavisi demir eksikliği yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Tedavi kansızlığın nedenine göre planlanır; ilacın türünü, dozunu ve süresini hekim belirler. Neden bulunmadan başlanan bir tedavi, kan kaybı gibi önemli bir sorunun gözden kaçmasına yol açabilir. Bu nedenle demir ilacı ya da vitamin takviyesi hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır. Özellikle erkeklerde ve menopoz sonrasındaki kadınlarda açıklanamayan kansızlık, mide ve bağırsaklardan kan kaybı açısından araştırılmalıdır.

Hemoglobin Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Hemoglobin yüksekliği, kanın koyulaşarak damarlarda daha yavaş akmasına yol açabilir ve damar içinde pıhtı oluşumuna zemin hazırlayabilir. Yükseklik, kemik iliğinin fazla alyuvar üretmesinden ya da sıvı kaybı nedeniyle kanın sıvı kısmının azalmasından kaynaklanabildiği için hekim önce bu iki durumu birbirinden ayırt eder.

Hemoglobin yüksekliğinin sık görülen nedenleri şunlardır:

• Sigara kullanımı
• İshal, kusma, yoğun terleme ya da yetersiz sıvı alımına bağlı susuz kalma
• Yüksek rakımlı bölgelerde yaşama
• Uyku apnesi ve KOAH gibi kronik akciğer hastalıkları
• Testosteron ve anabolik steroid kullanımı
• Böbrek tümörleri gibi, böbreğin ürettiği ve kemik iliğini kan yapımına uyaran hormonu (eritropoietin) artıran hastalıklar
• Polisitemia vera gibi kemik iliğinin fazla alyuvar ürettiği hastalıklar

Sigaraya ya da susuz kalmaya bağlı hafif yükseklik çoğu zaman sigaranın bırakılması ya da yeterli sıvı alınmasıyla düzelir ve hekim testi bir süre sonra tekrarlayabilir. Yüksekliğin ilaçtan kaynaklanabildiği testosteron tedavisi alan kişilerde ise hemoglobin düzenli aralıklarla kontrol edilir. Belirgin bir neden bulunamazsa ya da beyaz kan hücresi ve trombosit sayıları da yüksekse kemik iliği hastalıkları açısından ileri tetkik yapılır. Tedavi, yüksekliğe yol açan nedene göre hekim tarafından planlanır.

Hemoglobin Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

Hemoglobin sonucu düşük ya da yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurulabilir. İç hastalıkları uzmanı sonucu şikâyetlerinizle ve hemogramdaki diğer değerlerle birlikte değerlendirir; nedene göre sizi ilgili bölüme yönlendirir.

Mide ve bağırsaklardan kan kaybı düşünüldüğünde gastroenteroloji, yoğun adet kanamalarında ve gebelikte kadın hastalıkları ve doğum, kalıtsal kan hastalıklarında, kemik iliği hastalıklarında ve nedeni açıklanamayan yüksekliklerde hematoloji uzmanının görüşü alınır. Çocuklarda ilk değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılır.

Dışkının siyah ya da kanlı gelmesi, kan kusma, bayılma, göğüs ağrısı ve dinlenirken bile geçmeyen nefes darlığı ise aynı gün değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Hemoglobini yüksek olan bir kişide bacakta ani şişlik ve ağrı, konuşma bozukluğu ya da yüzde ve kolda güç kaybı da aynı aciliyeti taşır. Bu belirtiler varsa acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.