HbA1c (Şekerli Hemoglobin) Testi

Diyabetin tanısında ve takibinde en sık başvurulan tahlillerden biri HbA1c testidir. Açlık kan şekeri o anki durumu gösterirken HbA1c, son 2–3 ayın ortalama kan şekerini yansıttığı için kan şekeri kontrolü hakkında daha kalıcı bir bilgi verir.

HbA1c, halk arasında “3 aylık şeker” ya da “şekerli hemoglobin” olarak da bilinir; tahlil raporlarında ise glike hemoglobin ya da glikohemoglobin adıyla yazılabilir. Test için aç kalmak gerekmemesi, onu hem tanıda hem de düzenli takipte kullanışlı kılar.

HbA1c Nedir?

HbA1c, kandaki şekerin alyuvarlardaki hemoglobin proteinine bağlanmasıyla oluşan bir hemoglobin türüdür. Kan şekeri ne kadar yüksekse hemoglobine bağlanan şeker de o kadar artar. Alyuvarlar yaklaşık 120 gün yaşadığı için HbA1c, ölçümden önceki 2–3 ayın ortalama kan şekerini gösterir.

HbA1c sonucu genellikle yüzde (%) olarak verilir. Bazı laboratuvarlar sonucu uluslararası birim olan mmol/mol ile de raporlar; iki birim aynı değeri farklı biçimde ifade eder.

HbA1c Testi Neden İstenir?

HbA1c testi, diyabet ve prediyabet tanısı koymak ve diyabeti olan kişilerde kan şekeri kontrolünü izlemek için istenir. Diyabet uzun süre belirti vermeden ilerleyebildiği için risk taşıyan kişilerde düzenli ölçüm, hastalığı erken dönemde fark etmeyi sağlar.

Hekim aşağıdaki durumlarda HbA1c testi isteyebilir:

• Sık idrara çıkma, aşırı susama, açıklanamayan kilo kaybı ve yorgunluk
• Kilo fazlalığı, hareketsiz yaşam ve ailede diyabet öyküsü
• Gebelikte şeker yüksekliği geçirmiş olmak
• Yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve polikistik over sendromu
• Düzenli sağlık kontrolleri, özellikle 35 yaşından sonra
• Diyabeti olan kişilerde tedavinin etkisinin izlenmesi

Diyabeti olan kişilerde HbA1c, kan şekeri hedefe ulaşmışsa yılda iki kez, tedavi değiştiğinde ya da hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir ölçülür.

HbA1c Testi Nasıl Yapılır?

HbA1c testi, koldaki bir toplardamardan mor kapaklı tüpe alınan kan örneğiyle yapılır. Sonuç birkaç aylık ortalamayı yansıttığı ve yenilen yemekten etkilenmediği için aç kalmak gerekmez; kan günün herhangi bir saatinde verilebilir. Tahlil açlık kan şekeri gibi başka testlerle birlikte istendiyse hekiminizin önerdiği açlık süresine uyulmalıdır.

Bazı durumlar HbA1c sonucunu olduğundan düşük ya da yüksek gösterebilir:

• Demir eksikliği anemisi HbA1c’yi yükseltebilir.
• Yakın zamanda geçirilen kan kaybı, kan nakli ve alyuvarların hızlı yıkıldığı kansızlık türleri HbA1c’yi düşürebilir.
• Akdeniz anemisi taşıyıcılığı gibi hemoglobin farklılıkları sonucu etkileyebilir.
• Gebelikte ve ileri böbrek hastalığında HbA1c’nin güvenilirliği azalır.

Bu durumlarda hekim açlık kan şekeri ya da şeker yükleme testi gibi farklı testlere başvurabilir. HbA1c sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar; Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

HbA1c (3 Aylık Şeker) Kaç Olmalı?

Diyabeti olmayan yetişkinlerde HbA1c’nin %5,7’nin altında olması normal kabul edilir. %5,7–6,4 arası prediyabet, %6,5 ve üzeri ise diyabet aralığıdır.

Diyabet tanısı tek bir HbA1c sonucuyla konmaz. Belirti yoksa hekim sonucu tekrar ölçümle ya da açlık kan şekeri gibi ikinci bir testle doğrular. Diyabeti olan kişilerin çoğunda hedef HbA1c %7’nin altıdır ancak bu hedef yaşa, eşlik eden hastalıklara ve kan şekeri düşmesi riskine göre hekim tarafından kişiye özel belirlenir.

HbA1c değeri, son 2–3 ayın ortalama kan şekeriyle şu şekilde ilişkilidir:

HbA1c sonucunuzu aşağıdaki araçla yorumlayabilirsiniz.

HbA1c Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

HbA1c yüksekliği, son birkaç ayda kan şekerinin normalin üzerinde seyrettiğini gösterir. Diyabeti olmayan bir kişide prediyabet ya da diyabet aralığındaki bir değer, kan şekerini düzenleyen sistemin bozulmaya başladığına işaret eder. Diyabeti olan bir kişide ise hedefin üzerindeki değer, tedavinin yeniden düzenlenmesi gerektiğini düşündürür.

Prediyabet, doğru adımlar atıldığında geri döndürülebilen bir dönemdir. Vücut ağırlığının yüzde 5–7’si kadar kilo verilmesi, şekerli ve unlu gıdaların azaltılması ve haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş, diyabete ilerleme riskini önemli ölçüde azaltır.

Kan şekerinin uzun süre yüksek kalması gözlerde, böbreklerde, sinirlerde ve damarlarda hasara yol açabilir. Bu nedenle diyabet aralığında sonuç alan kişilerde hekim tanıyı doğrular, beslenme ve hareket planıyla birlikte gerekiyorsa ilaç tedavisi başlatır ve göz, böbrek ve ayak kontrollerini planlar.

HbA1c Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

Diyabeti olmayan kişilerde HbA1c’nin referans aralığının alt sınırına yakın olması genellikle bir sorun göstermez. Diyabet tedavisi gören kişilerde ise çok düşük bir HbA1c, kan şekerinin sık sık fazla düştüğüne işaret edebilir ve ilaç dozunun gözden geçirilmesini gerektirebilir.

Kan kaybı, alyuvarların hızlı yıkıldığı kansızlıklar ve yakın zamanda yapılan kan nakli de HbA1c’yi olduğundan düşük gösterebilir. Bu durumlarda hekim kan şekeri kontrolünü başka testlerle değerlendirir.

HbA1c Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

HbA1c sonucu prediyabet ya da diyabet aralığında çıktığında iç hastalıkları ya da endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanına başvurulabilir. Diyabet tanısı konan kişilerin takibinde beslenme planı için diyetisyen, ayaklarda yara ya da his kaybı gibi sorunlarda diyabetik ayak ve yara polikliniği desteği alınır.

Kan şekeri çok yüksek olan bir kişide aşırı susama, sık idrara çıkma, bulantı, kusma, nefeste meyve kokusu, hızlı nefes alma ve bilinç bulanıklığı tehlikeli bir tabloya işaret edebilir. Bu belirtiler varsa gecikmeden acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.