Grip Aşısı Nedir? Ne Zaman Yapılır, Yan Etkileri Nelerdir?

Grip Aşısı Nedir?

Grip, influenza virüslerinin neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur ve çoğunlukla ani başlayan ateş, kas ağrısı ve halsizlikle kendini gösterir. Grip belirtileri ve tedavisi hakkında ayrıntılı bilgi için grip yazımızı inceleyebilirsiniz.

Grip aşısı, bağışıklık sisteminin grip virüsünü hastalığa yakalanmadan önce tanımasına imkân verir. Aşıda bulunan ve hastalık yapma özelliği giderilmiş virüsler ya da virüs parçaları, vücudun bu virüslere karşı antikor üretmesini sağlar. Kişi daha sonra gerçek virüsle karşılaştığında bu antikorlar, virüsün hızla etkisiz hâle getirilmesine yardımcı olur.

Grip virüsleri sürekli küçük değişikliklere uğradığı için Dünya Sağlık Örgütü, yeni sezonun aşısında hangi virüslerin yer alacağını her yıl yeniden belirler. Bir önceki yıl yapılan aşı yeni sezonun virüslerine karşı yeterli olmayabileceğinden grip aşısının her yıl tekrarlanması gerekir. Dünya Sağlık Örgütünün güncel önerisine göre aşılar, iki influenza A ve bir influenza B virüsüne karşı koruma sağlar.

Grip Aşısı Ne Zaman Yapılır?

Grip vakaları artmaya başlamadan önce aşı olan kişide, mevsim başladığında aşının koruyucu etkisi oluşmuş olur. Sağlık Bakanlığı bu nedenle aşı için ekim ve kasım aylarının tercih edilmesini önerir. Bir önceki sezon aşı olan kişilerin de yeni sezonun aşısını aynı dönemde yaptırması gerekir.

Bu dönemde aşı olamayan kişiler mart ayı sonuna kadar aşı yaptırabilir. Grip mevsimi başladıktan sonra yapılan aşı da sezonun geri kalanında gripten korunmaya yardımcı olur.

Grip Aşısı Kaç Günde Etki Eder, Ne Kadar Korur?

Grip aşısının koruyucu etkisi, aşıdan yaklaşık iki hafta sonra antikorların oluşmasıyla başlar. Kişi bu süre dolmadan grip virüsüyle karşılaşırsa hastalanabilir. Aşıdan sonraki ilk günlerde de el hijyenine dikkat edilmesi ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınılması bu nedenle önemlidir.

Aşının sağladığı koruma yaklaşık 6–8 ay sürer ve bir grip sezonunu kapsar. Koruma oranı, o yıl dolaşan virüslerin aşıdaki virüslerle ne kadar benzeştiğine göre değişir. Sağlık Bakanlığı, benzerliğin yüksek olduğu sezonlarda aşının %50–80 oranında koruma sağlayabildiğini bildirmektedir. Aşı, gribe bağlı zatürre gibi komplikasyonların ve hastaneye yatışların önlenmesine de katkı sağlar.

Grip Aşısı Kimlere Önerilir?

6 aydan büyük herkes her yıl grip aşısı olabilir. Gribi ağır geçirme ve hastaneye yatma riski daha yüksek olan kişilere ise aşı özellikle önerilir. Grip aşısının öncelikli olarak önerildiği gruplar şunlardır:

• 65 yaş ve üzerindeki kişiler
• Huzurevi ve bakımevlerinde yaşayanlar
• Astım ve KOAH gibi kronik akciğer hastalığı olanlar
• Kalp ve damar hastalığı olanlar
• Diyabet ya da kronik böbrek hastalığı olanlar
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalığı olanlar ya da bu etkiye sahip ilaç kullananlar
• Gebeler
• Uzun süre aspirin kullanan 6 ay–18 yaş arasındaki çocuk ve gençler
• Sağlık çalışanları
• Risk grubundaki kişilerle ya da 6 aydan küçük bebeklerle aynı evde yaşayanlar

SGK, grip aşısının bedelini bu gruplardan bazılarında yılda bir kez ve katkı payı almadan karşılamaktadır. 65 yaş ve üzerindeki kişiler ile huzurevi ve bakımevinde kalanlar için hekim reçetesi yeterliyken, kronik hastalığı olanlarda ve uzun süre aspirin kullanan çocuklarda reçetenin yanında bu durumu belirten bir sağlık raporu gerekebilir. Reçete ve size uygun aşı hakkında aile hekiminizden ya da sizi takip eden hekimden bilgi alabilirsiniz.

Çocuklarda Grip Aşısı

Grip aşısı 6 aylıktan itibaren çocuklara uygulanabilir. Çocuklar gribi sık geçirir ve virüsü okul ya da ev ortamında kolayca yayabilir. 6 ay ile 8 yaş arasındaki çocuklara grip aşısı ilk kez yapılıyorsa aşı, 4 hafta arayla iki doz olarak uygulanır. Sonraki yıllarda tek doz yeterlidir.

Aşıdan sonra çocuklarda hafif ateş görülebilir ve bu ateş genellikle 1–2 gün içinde düşer. Çocuğunuzun aşı zamanını ve dozunu Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanıyla birlikte planlayabilirsiniz.

Gebelikte Grip Aşısı

Gebelikte grip, gebe olmayan kadınlara göre daha ağır seyredebilir. Grip aşısı bu nedenle gebelere önerilir ve anneden bebeğe geçen antikorlar, bebeğin doğumdan sonraki ilk aylarında gripten korunmasına da yardımcı olur. Sağlık Bakanlığı’na göre aşı, gebeliğin ilk üç ayı tamamlandıktan sonra yapılmalıdır. Aşı zamanı Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanıyla birlikte belirlenir.

Emzirirken Grip Aşısı Olunur mu?

Evet, emziren anneler grip aşısı olabilir ve aşı emzirilen bebek için de güvenlidir. 6 aydan küçük bebekler henüz grip aşısı olamadığı için annenin aşılanması, bebeğin gripten korunmasına da yardımcı olur.

Kimlere Grip Aşısı Yapılmaz?

Grip aşısı çoğu kişi için güvenlidir. Grip aşısının yapılmadığı ya da ertelendiği durumlar şunlardır:

• 6 aylıktan küçük bebekler
• Gebeliğin ilk üç ayında olanlar
• Daha önce grip aşısına ya da aşının içindeki bir maddeye karşı ciddi alerjik tepki geçirmiş olanlar
• Ateşli bir hastalık geçirenler (aşı, iyileşmenin ardından yapılır)

Ciddi yumurta alerjisi olan kişiler ve daha önce Guillain-Barré sendromu geçirmiş olanlar aşıdan önce hekime bilgi vermelidir. Aşının bu kişiler için uygun olup olmadığına hekim, sağlık öyküsünü değerlendirerek karar verir.

Gripken ya da Hastayken Grip Aşısı Yapılır mı?

Ateş, belirgin halsizlik ya da orta ve ağır şiddette bir hastalık varsa grip aşısı iyileşmenin ardından yapılır. Ateşin eşlik etmediği hafif bir soğuk algınlığı ise aşı olmaya engel değildir.

Grip olduktan sonra da grip aşısı yaptırılabilir. Bir sezonda birden fazla grip virüsü dolaşabildiği için geçirilen grip, kişiyi diğer virüslere karşı korumaz. Bu durumda aşı, şikâyetler tamamen geçtikten sonra yapılır.

Grip Aşısı Nasıl ve Nereye Yapılır?

Grip aşısı yetişkinlerde ve büyük çocuklarda üst koldaki omuz kasına, küçük çocuklarda ise uyluğun ön yan kısmına iğneyle yapılır. Uygulama birkaç saniye sürer ve öncesinde aç kalmak ya da özel bir hazırlık yapmak gerekmez.

Aşının hekim kontrolünde ve bir sağlık kuruluşunda yapılması önerilir. Uygulamadan sonra olası bir alerjik tepkiye karşı kısa bir süre sağlık kuruluşunda beklenir.

Grip Aşısının Fiyatı Ne Kadar?

Grip aşısının fiyatı, aşının türüne göre farklılık gösterdiği ve her yıl yeniden belirlendiği için sezondan sezona değişebilir. Güncel fiyatı eczanenizden öğrenebilir, 65 yaş ve üzerindeyseniz ya da kronik bir hastalığınız varsa aşı bedelinin SGK tarafından karşılanması için gereken reçeteyi aile hekiminizden alabilirsiniz.

Grip Aşısından Sonra Banyo Yapılır mı?

Evet, grip aşısından sonra banyo yapılabilir ya da duş alınabilir. Bunun için ertesi günü beklemek gerekmez. Su aşının etkisini azaltmaz ve iğnenin girdiği nokta kısa sürede kapanır. Aşı yerini sert bir lifle ovalamamak ve kaşımamak yeterlidir.

Grip Aşısından Sonra Nelere Dikkat Edilmelidir?

Grip aşısından sonra günlük yaşamınıza ve işinize hemen dönebilirsiniz; hafif egzersiz yapmak da aşının etkisini değiştirmez. Sonraki günleri rahat geçirmek için şunlara dikkat edebilirsiniz:

• Gün içinde yeterli sıvı tüketmek
• Ateş ya da ağrı olursa hekim önerisiyle ağrı kesici kullanmak
• Aşı yerini ovalamamak ve kaşımamak
• Koruyucu etki başlayana kadar el hijyenine dikkat etmek

Aşı yerindeki kızarıklık ve şişlik birkaç gün içinde azalmıyor ya da giderek büyüyorsa hekime başvurulmalıdır.

Grip Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

Grip aşısının yan etkileri çoğunlukla hafiftir ve kısa sürer. En sık görülen yan etki, aşı olanların yaklaşık %15–20’sinde ortaya çıkan aşı yeri ağrısı, kızarıklık ve şişliktir. Grip aşısından sonra daha seyrek olarak tüm vücudu etkileyen şu yan etkiler görülebilir:

• Hafif ateş
• Halsizlik ve yorgunluk
• Kas ağrısı
• Baş ağrısı

Bu yan etkiler genellikle aşıdan 6–12 saat sonra başlar ve 1–2 gün içinde kendiliğinden geçer. Grip aşısına karşı ciddi alerjik tepki ise çok nadir görülür.

Grip Aşısından Sonra Kolda Ağrı ve Şişlik Ne Kadar Sürer?

Grip aşısından sonra koldaki ağrı ve hassasiyet çoğunlukla iki günden kısa sürer, kızarıklık ve şişlik ise birkaç gün içinde giderek azalır. Bağışıklık sisteminizin aşıya verdiği doğal bir tepki olan bu şikâyetleri hafifletmek için gün içinde kolunuzu hareket ettirebilir, aşı yerine soğuk kompres uygulayabilirsiniz. Ağrılarınız günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa hekim ya da eczacı önerisiyle ağrı kesici kullanabilirsiniz.

Yaşlılarda Grip Aşısının Yan Etkileri

Yaşlılarda grip aşısının yan etkileri gençlerdekinden farklı değildir ve çoğunlukla aşı yerindeki ağrıyla sınırlı kalır. İleri yaşta aşının koruma oranı bir miktar düşük olsa da aşı, gribe bağlı komplikasyonları ve hastaneye yatışları azaltır. Bu nedenle 65 yaş ve üzerindeki kişilerin her yıl aşı olması önerilir.

Grip Aşısının Zararı Var mı?

Grip aşısı yetmiş yılı aşkın süredir kullanılan, her yıl dünyada milyonlarca kişiye uygulanan ve güvenliği sürekli izlenen bir aşıdır. Görülen yan etkiler çoğunlukla aşı yerindeki ağrı gibi hafif ve geçici şikâyetlerden oluşur, ciddi yan etkilerin görülme sıklığı ise diğer aşılardan farklı değildir.

Grip aşısından sonra gelişebilecek en ciddi yan etki, anafilaksi adı verilen şiddetli alerjik tepkidir. Çok nadir görülen bu tepki çoğunlukla ilk dakikalar içinde ortaya çıktığı için aşınızı olduktan sonra en az 15 dakika, daha önce alerjik bir tepki geçirdiyseniz en az 30 dakika sağlık kuruluşunda beklemeniz önerilir.

Guillain-Barré sendromu da grip aşısından sonra son derece seyrek bildirilirken, gribin kendisinin bu sendroma yol açma riski aşınınkinden 4–7 kat daha yüksektir.

Grip Aşısından Sonra Grip Olunur mu?

Grip aşısı canlı virüs içermediği için gribe yol açmaz. Yine de grip aşısı olan bir kişi şu nedenlerle grip benzeri bir hastalık geçirebilir:

• Aşıdan sonraki ilk iki hafta içinde, koruyucu etki başlamadan virüsle karşılaşmak
• O sezon dolaşan grip virüsünün aşıdaki virüslerle tam olarak örtüşmemesi
• Soğuk algınlığı gibi grip dışındaki solunum yolu enfeksiyonlarına yakalanmak

Aşılı kişi grip olsa bile hastalık çoğu zaman daha hafif seyreder. Aşıdan sonraki 1–2 gün içinde görülen hafif ateş ve halsizlik ise grip değil, aşının yan etkisidir.

Ne Zaman Hekime Başvurulmalıdır?

Aşı öncesi değerlendirme: Kronik bir hastalığı olan, düzenli ilaç kullanan ya da daha önce bir aşıya alerjik tepki göstermiş kişilerin grip aşısından önce hekime danışması önerilir. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı, aşının kişi için uygun olup olmadığını ve aşı zamanını sağlık öyküsüne göre değerlendirir.

Aşıdan sonra başvuru: Ateş iki günden uzun sürerse, aşı yerindeki kızarıklık ve şişlik giderek büyürse ya da genel durum kötüleşirse bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Acil başvuru: Aşıdan sonraki dakikalar ya da saatler içinde nefes darlığı, yüzde, dudaklarda veya boğazda şişlik, vücutta yaygın kaşıntılı kızarıklık, baş dönmesi ya da hızlı kalp atışı gelişirse vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır. Bu belirtiler ciddi bir alerjik tepkiye işaret edebilir.