Parkinson Hastalarında Beslenme Nasıl Olmalı?

Parkinson Hastalığı Nedir?

Parkinson hastalığı, merkezi sinir sistemini etkileyen ilerleyici nörolojik hastalıklardan biridir. Hastalık, beyinde hareketlerin düzgün ve kontrollü yapılmasını sağlayan dopamin adlı maddeyi üreten sinir hücrelerinin zamanla zarar görmesiyle gelişir.

Hareketlerde yavaşlama, titreme, kas sertliği ve denge problemleriyle ortaya çıkan bu hastalık, zamanla günlük yaşam kalitesini etkileyebilir ancak doğru tedavi yaklaşımı ve uygun beslenme düzeniyle belirtilerin yönetimi desteklenebilir. Hastalığın belirtileri, evreleri ve tedavi yöntemleri hakkında ayrıntılı bilgi için Parkinson hastalığı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Parkinson Hastalarında Beslenme Neden Önemlidir?

Parkinson hastalarında görülen kas hareketlerindeki yavaşlama ve sindirim sistemi problemleri beslenme düzenini doğrudan etkileyebilir. Kullanılan ilaçların bazı besinlerle etkileşime girebilmesi de özel bir beslenme planını gerekli hâle getirebilir.

Doğru beslenme sayesinde:

• Enerji seviyeleri korunabilir.
• Kabızlık gibi sindirim sorunları azaltılabilir.
• Kas kaybı azaltılabilir.
• Bağışıklık sistemi desteklenebilir.
• İlaçların etkisinin besinler nedeniyle azalması önlenebilir.
• Yaşam kalitesi iyileştirilebilir.

Bu nedenle Parkinson hastaları için beslenme programı kişiye özel planlanmalıdır.

Parkinson Hastaları Nasıl Beslenmeli?

Parkinson hastalarının beslenme planı dengeli, düzenli ve sindirimi kolay besinlerden oluşmalıdır.

Temel beslenme ilkeleri şunlardır:

• Öğünler düzenli saatlerde tüketilmelidir.
• Uzun süre aç kalınmamalıdır.
• Sebze ve meyve tüketimi artırılmalıdır.
• Lif açısından zengin besinlere yer verilmelidir.
• İşlenmiş gıdalar sınırlandırılmalıdır.
• Günlük sıvı tüketimine dikkat edilmelidir.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde çiğneme ve yutma güçlüğü de görülebilir. Bu durumda yemeklerin kıvamı özel olarak düzenlenebilir. Yutma işlevinin değerlendirilmesi ve kişiye uygun yiyecek kıvamının belirlenmesi için dil ve konuşma terapistinden destek alınabilir.

Parkinson Hastalarında Protein ve İlaç Etkileşimi Olur mu?

Parkinson tedavisinde kullanılan levodopa içerikli ilaçlar proteinlerle etkileşime girebilir. Bunun nedeni, proteinli besinlerin sindirimiyle açığa çıkan bazı amino asitlerin levodopa ile aynı yolları kullanarak bağırsaktan emilmesi ve beyne geçmesidir. Proteinli bir öğünle aynı saatlerde alınan ilacın etkisi bu nedenle gecikebilir ya da azalabilir.

Protein etkileşimi her hastada aynı ölçüde görülmez. Daha çok uzun süredir levodopa kullanan ve ilacın etkisinde gün içinde dalgalanmalar yaşayan kişilerde belirginleşir. Bu kişilerde hekim ya da diyetisyen şu düzenlemeleri önerebilir:

• Levodopanın öğünden 30–60 dakika önce ya da öğünden 1–2 saat sonra alınması
• Yoğun protein tüketiminin akşam öğününe kaydırılması
• Gün içinde daha hafif protein tüketilmesi

İlacın öğünden önce, aç karnına alınması bazı kişilerde bulantıya yol açabilir. Bu durumda hekim, ilacın bisküvi gibi küçük ve proteinden fakir bir atıştırmalıkla alınmasını önerebilir.

İlaç saatleri ve öğünlerdeki protein dağılımı hekim ve diyetisyen tarafından kişiye göre belirlenir ve bu düzenin kişinin kendi başına değiştirilmemesi önerilir. Kas sağlığı ve bağışıklık sistemi için yeterli protein alımı gerekli olduğundan protein tamamen kesilmemelidir.

Protein İçeren Sağlıklı Besinler Nelerdir?

Günlük protein ihtiyacı şu besinlerden karşılanabilir:

• Yumurta
• Yoğurt
• Balık
• Tavuk
• Kuru baklagiller
• Peynir
• Kefir

Bu besinlerin hangi öğünlerde ve ne miktarda tüketileceğini de içeren beslenme planı, mutlaka hekim ve diyetisyen kontrolünde düzenlenmelidir.

Parkinson Hastaları İçin Faydalı Besinler Nelerdir?

Dengeli bir beslenme düzeninde yer alan bazı besin grupları, Parkinson hastalarında beyin sağlığını ve sindirim sistemini destekleyebilir.

Antioksidan İçeren Besinler

Serbest radikal adı verilen moleküllerin sinir hücrelerindeki hasarı artırabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle antioksidan bakımından zengin besinler önemlidir. Özellikle şu besinler tercih edilebilir:

• Yaban mersini
• Çilek
• Böğürtlen
• Domates
• Ispanak
• Brokoli

Bu besinlerin Parkinson hastalığına özgü bir yararı henüz kanıtlanmamış olsa da sağlıklı bir beslenme düzeninin parçası oldukları bilinmektedir.

Omega-3 Yağ Asitleri

Omega-3 yağ asitleri beyin sağlığını destekleyebilir. Bu yağ asitlerinin başlıca kaynakları şunlardır:

• Somon
• Sardalya
• Ceviz
• Keten tohumu
• Chia tohumu

Lifli Besinler

Kabızlık Parkinson hastalarında sık görülür. Lifli besinler bağırsak hareketlerini destekleyerek dışkının daha kolay atılmasına yardımcı olur. Lif açısından zengin besinler şunlardır:

• Yulaf
• Tam tahıllar
• Sebzeler
• Meyveler
• Kuru baklagiller

Lif tüketiminin sıvı alımıyla birlikte ve yavaş yavaş artırılması, şişkinlik ve gaz gibi şikâyetleri azaltmaya yardımcı olabilir.

Parkinson Hastalarının Dikkat Etmesi Gereken Besinler Nelerdir?

Bazı besinler Parkinson belirtilerini artırabilir veya ilaçların etkisini değiştirebilir. Sınırlanması önerilen besinler şunlardır:

• Aşırı tuzlu gıdalar
• İşlenmiş ürünler
• Hazır paketli yiyecekler
• Şekerli içecekler
• Fazla kafein
• Alkol

Aşırı yağlı ve kızartılmış yiyecekler de sindirimi zorlaştırır ve levodopanın etkisinin başlamasını geciktirebilir. Taze bakla ise doğal olarak levodopa içerir; büyük porsiyonlarda yenildiğinde ilacın etkisine eklenerek istemsiz hareketlere yol açabileceği için levodopa kullanan kişilerin bakla tüketimini takibi yapan hekimle konuşması önerilir. Ayağa kalkarken tansiyon düşmesi yaşayan kişilerde ise hekim, tuz ve sıvı alımının artırılmasını önerebilir.

Parkinson Hastalarında Sindirim Sorunlarına Neler İyi Gelir?

Parkinson hastalarında mide boşalmasının yavaşlaması ve bağırsak hareketlerinin azalması sık görülebilir. Bu nedenle sindirimle ilgili şu sorunlarla sıkça karşılaşılır:

• Kabızlık
• Şişkinlik
• Gaz
• Hazımsızlık
• Reflü

Bu sorunları azaltmak için şu noktalara dikkat edilmesi önerilir:

• Gün içinde yeterli su tüketilmelidir.
• Öğünler küçük porsiyonlar hâlinde planlanmalıdır.
• Yemekler yavaş yenmelidir.
• Lif tüketimi artırılmalıdır.
• Probiyotik içeren besinlere yer verilebilir.

Probiyotik İçeren Besinler

Bağırsak için yararlı bakteriler içeren probiyotik besinlere şunlar örnek verilebilir:

• Yoğurt
• Kefir
• Ev yapımı fermente ürünler

Parkinson Hastalarında Sıvı Tüketimi Nasıl Olmalıdır?

Yetersiz sıvı tüketimi hem kabızlığı artırabilir hem de halsizliğe neden olabilir. Günlük ortalama 1,5–2 litre su tüketilmesi önerilir ancak bu miktar kişinin sağlık durumuna göre değişebilir.

Sıvı ihtiyacını karşılamak için şu içecekler tercih edilebilir:

• Su
• Bitki çayları
• Şekersiz kompostolar
• Ayran

Sık idrara çıkma ya da idrar kaçırma nedeniyle fazla su içmekte zorlanan kişiler, sıvı ihtiyacının bir bölümünü domates, salatalık ve brokoli gibi su oranı yüksek besinlerden karşılayabilir.

Parkinson Hastaları İçin Örnek Günlük Menü

Aşağıdaki menü genel bir örnektir. Levodopa kullanan ve ilacın etkisinde dalgalanma yaşayan kişilerde öğünlerin protein dağılımı ve ilaç saatleri hekim ve diyetisyen tarafından ayrıca düzenlenir.

Kahvaltı

• Tam tahıllı ekmek
• Haşlanmış yumurta
• Az tuzlu peynir
• Domates ve salatalık
• Zeytin
• Bitki çayı

Kuşluk Ara Öğünü

• Muz
• Kefir

Öğle Yemeği

• Sebze yemeği
• Yoğurt
• Bulgur pilavı
• Salata

İkindi Ara Öğünü

• Ceviz
• Elma

Akşam Yemeği

• Izgara balık
• Haşlanmış sebzeler
• Çorba

Gece Ara Öğünü

• Ilık süt
• Yulaf

Parkinson Hastaları Hangi Durumlarda Hekime Başvurmalı?

Parkinson hastalığının takibi Nöroloji bölümünde yapılır, beslenme planı ise Beslenme ve Diyetetik bölümünde diyetisyenle birlikte düzenlenebilir. Beslenmeyle ilgili bazı şikâyetler ilaç tedavisinin ya da beslenme planının yeniden düzenlenmesini gerektirebileceği için aşağıdaki durumlarda takibi yapan hekime başvurulması önerilir:

• İstemsiz kilo kaybı
• Yemek yerken sık öksürme, boğulur gibi olma ya da lokmanın boğazda takıldığı hissi
• Beslenme düzenlemelerine rağmen geçmeyen kabızlık
• Öğünlerden sonra ilacın etkisinin belirgin şekilde gecikmesi ya da azalması
• Ayağa kalkarken baş dönmesi ya da bayılacak gibi olma

Yemek sırasında lokma kaçması nedeniyle nefes alamama, şiddetli karın ağrısıyla birlikte kusma ve gaz ya da dışkı çıkaramama, yüksek ateşe eşlik eden öksürük ve nefes darlığı gibi durumlarda ise vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 aranmalıdır.

Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.