Folik Asit (Folat) Testi

Halsizlik, çabuk yorulma, dilde yanma ya da hemogramda alyuvarların büyük çıkması gibi durumlarda hekimin istediği tahlillerden biri folik asit (folat) testidir. Folik asit eksikliği de B12 eksikliği gibi kansızlığa yol açtığı için bu iki test çoğu zaman birlikte istenir ve kansızlığın hangi vitaminden kaynaklandığını ayırt etmeye yardımcı olur.

Folik asidin düşük çıkması çoğu zaman beslenmede folattan zengin besinlerin az yer aldığını, bağırsaklardan emilimin azaldığını ya da vücudun ihtiyacının arttığını gösterir. Yüksek değer ise genellikle takviye kullanımına bağlıdır ve tek başına zararlı kabul edilmez.

Folik Asit (Folat) Nedir?

Folat, B9 vitamini olarak da bilinen ve hücrelerin bölünmesi, DNA yapımı ve sağlıklı alyuvar üretimi için gerekli olan bir vitamindir. Besinlerde doğal olarak bulunan biçimine folat, takviyelerde ve bazı zenginleştirilmiş gıdalarda kullanılan biçimine ise folik asit adı verilir. Tahlil raporlarında iki ad da aynı testi anlatır.

Vücut folatı kendisi üretemez; bu vitamin yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller, brokoli, nohut ve tam tahıllar gibi besinlerle alınır. Vücudun folat depoları ancak birkaç ay yetecek kadar olduğu için beslenmedeki yetersizlik, depoları yıllarca yeten B12’ye göre çok daha kısa sürede kana yansır. Hücrelerin hızla yenilendiği gebelik döneminde folat ihtiyacı belirgin şekilde artar.

Folik Asit Testi Neden İstenir?

Folik asit testi, folat eksikliğinden şüphelenildiğinde ve eksiklik açısından risk taşıyan kişilerde istenir. Eksiklik en çok kan yapımını etkilediği için belirtilerin büyük bölümü kansızlıkla ilişkilidir.

Folik Asit Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Folik asit (B9 vitamini) eksikliğini düşündüren belirtiler şunlardır:

• Halsizlik, çabuk yorulma ve enerji düşüklüğü
• Eforla nefes darlığı ve çarpıntı
• Ciltte solukluk
• Dilde kızarıklık, ağrı ve ağızda yaralar
• Unutkanlık, dikkat dağınıklığı ve ruh hali değişiklikleri

Hemogramda alyuvarların büyük olduğunu gösteren MCV yüksekliği ve kansızlık saptanan kişilerde de folik asit düzeyine bakılır. Folattan fakir beslenenler, düzenli alkol kullananlar, çölyak gibi bağırsak hastalığı olanlar, böbrek hastalığı nedeniyle diyalize girenler ve epilepsi ilaçları ya da metotreksat gibi folat düzeyini düşüren ilaçları kullananlar eksiklik açısından risk altındadır. Gebelik planlayan ya da gebe olan anne adaylarında da hekim folat durumunu değerlendirmek isteyebilir.

Folik Asit Testi Nasıl Yapılır?

Folik asit testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır. Kandaki folat yemeklerden sonra kısa süreliğine yükselebildiği için kanın en az 6 saatlik açlıktan sonra, tercihen sabah saatlerinde verilmesi önerilmektedir.

Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur:

• Folik asit takviyesi ya da folik asit içeren bir multivitamin sonucu yükselterek eksikliği gizleyebilir. Bu ürünlerden birini kullanıyorsanız hekiminize bildirmeniz gerekir.
• Epilepsi ilaçları, metotreksat, bazı antibiyotikler ve doğum kontrol hapları da folat düzeyini etkileyebileceği için sonuç, kullandığınız ilaçlar bilinerek değerlendirilir.
• Düzenli kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.

Folik asit sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

Folik Asit Kaç Olmalı?

Yetişkinlerde kandaki folik asidin (folat) normal değeri yaklaşık 3,9–26,8 ng/mL arasındadır. Bazı raporlarda sonuç nmol/L birimiyle verilir; bu birimde normal aralık yaklaşık 8,8–60,7 nmol/L’dir.

Referans aralıkları, kullanılan cihaza ve yönteme göre laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterebilir. Bu nedenle sonucunuzu raporunuzda yazan aralıkla karşılaştırmanız gerekir. Dünya Sağlık Örgütü, 3 ng/mL’nin (6,8 nmol/L) altındaki folat düzeyini folat eksikliğinin göstergesi olarak kabul etmektedir. Normal aralık kadınlarda ve erkeklerde aynıdır; gebelikte ise sonuç kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından gebelik dönemine göre değerlendirilir.

Folik asit sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz.

Folik Asit Eksikliği Ne Anlama Gelir?

Folik asit eksikliği, vücudun yeni hücre ve sağlıklı alyuvar üretmek için yeterli folat bulamadığını gösterir. Eksiklik sürdükçe kemik iliği yeterli alyuvar üretemez ve megaloblastik anemi gelişir.

Folik asit eksikliğinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Yetersiz beslenme: Yeşil yapraklı sebzelerin, baklagillerin ve tam tahılların az tüketilmesi ya da uzun süre kısıtlayıcı diyet uygulanması depoların azalmasına yol açar.
• Alkol kullanımı: Düzenli alkol kullanımı hem folat alımını hem de bağırsaklardan emilimini azaltır.
• Emilim sorunları: Çölyak hastalığı gibi bağırsak hastalıkları folatın bağırsaklardan emilmesini zorlaştırır.
• Artan ihtiyaç: Gebelik, emzirme, orak hücre anemisi gibi kan hastalıkları ve bazı kanser türleri vücudun folat ihtiyacını artırır.
• İlaçlar ve diyaliz: Epilepsi ilaçları, metotreksat ve sülfasalazin gibi ilaçlar ile uzun süreli diyaliz folat düzeyini düşürür.

Folik asit eksikliğinin belirtileri B12 eksikliğine çok benzer ve iki eksiklik aynı kişide birlikte görülebilir. B12 eksikliği olan bir kişide yalnız folik asit kullanılması kansızlığı düzeltirken B12 eksikliğinin sinir sistemine verdiği zararın ilerlemesine yol açabilir. Bu nedenle tedaviye başlanmadan önce B12 düzeyine de bakılmalıdır. B12 testi ve B12 eksikliği hakkında ayrıntılı bilgiyi B12 vitamini sayfamızda bulabilirsiniz.

Tedavide genellikle ağızdan folik asit tableti kullanılır ve tedavi çoğu zaman dört ay kadar sürer. Eksikliğe yol açan neden devam ediyorsa tedavinin daha uzun sürmesi gerekebilir. Folik asidin dozunu ve süresini hekim belirler; beslenmede folattan zengin besinlere yer verilmesi de eksikliğin tekrarlamasını önlemeye yardımcı olur.

Eksikliği önlemenin en çok önem taşıdığı dönem ise gebeliğin ilk haftalarıdır. Bu dönemde folat eksikliği bebekte nöral tüp defekti riskini artırdığı için anne adaylarına, bebek planlanırken başlanan ve ilk 12 haftaya kadar sürdürülen folik asit takviyesi önerilmektedir. Size uygun dozu ve başlama zamanını kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla birlikte planlayabilirsiniz. Bu dönemde beslenmeyle ilgili ayrıntılı bilgi gebelikte beslenme yazımızda ele alınmaktadır.

Folik Asit Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Folik asit yüksekliği çoğu zaman takviyelerin, vitamin karışımlarının ya da zenginleştirilmiş gıdaların tüketilmesine bağlıdır. Folat suda çözünen bir vitamin olduğu için vücut fazlasını idrarla atar ve yüksek değer genellikle tek başına zararlı değildir.

Uzun süre yüksek dozda folik asit kullanılması ise B12 eksikliğinin kansızlık bulgularını örterek tanının gecikmesine yol açabilir. Folat yüksekliğinin daha seyrek görülen bir nedeni de B12 eksikliğidir; B12 yetersiz olduğunda folat hücrelerin içine geçemez ve kanda yüksek ölçülebilir. Bu nedenle takviye kullanmadığınız hâlde folik asit yüksek çıkmışsa iç hastalıkları uzmanı sonucu B12 ve hemogram değerlerinizle birlikte değerlendirir.

Folik Asit Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

Folik asit düşük ya da açıklanamayan biçimde yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurulabilir. İç hastalıkları uzmanı sonucu şikâyetlerinizle ve hemogram değerlerinizle birlikte değerlendirir; nedene göre sizi ilgili bölüme yönlendirir.

Çölyak gibi bir emilim sorunu düşünüldüğünde gastroenteroloji, ağır ya da tedaviye yanıt vermeyen kansızlıkta hematoloji uzmanının görüşü alınır. Gebelik planlayan ya da gebe olan anne adaylarında folat durumu kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından takip edilir.

Belirgin nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma ya da baş dönmesi ise aynı gün değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Bu belirtiler varsa acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.