Sedimantasyon, vücutta iltihap olup olmadığını dolaylı olarak değerlendirmek için yapılan bir kan testidir. 50 yaşın altındaki yetişkinlerde normal değer erkeklerde 0–15 mm/saat, kadınlarda 0–20 mm/saat arasındadır; 50 yaşın üzerinde erkeklerde 20, kadınlarda 30 mm/saate kadar normal kabul edilir. Yüksek sedimantasyon çoğu zaman enfeksiyon ya da romatizmal hastalık gibi bir iltihabı gösterir ancak kansızlık, gebelik ve ileri yaş da değeri yükseltebilir; düşük sedimantasyonun ise çoğu zaman klinik bir önemi yoktur.
Uzun süren eklem ağrısı, açıklanamayan ateş, kilo kaybı ya da sabahları belirginleşen tutukluk gibi şikâyetlerde hekimin istediği tahlillerden biri sedimantasyondur. Halk arasında kısaca “sedim” olarak bilinen bu test, vücutta bir iltihap olup olmadığı hakkında genel bir fikir verir ve check-up programlarında da sık yer alır.
Sedimantasyonun yüksek çıkması çoğu zaman vücutta bir iltihabın bulunduğunu gösterir ancak iltihabın nerede olduğunu ve neden kaynaklandığını göstermez. Kansızlık, gebelik ve ileri yaş da değeri yükseltebildiği için sonuç, şikâyetler ve CRP gibi diğer tahlillerle birlikte yorumlanır.
Sedimantasyon Nedir?
Sedimantasyon, vücutta iltihap olup olmadığını dolaylı olarak değerlendirmek için yapılan bir kan testidir. Test sırasında kan örneği dik duran ince bir tüpte bekletilir ve alyuvarların (kırmızı kan hücreleri) bir saat içinde ne kadar çöktüğü ölçülür. Raporlarda İngilizce adının kısaltmasıyla ESR (erythrocyte sedimentation rate) ya da eritrosit sedimantasyon hızı olarak yazılır ve sonuç mm/saat birimiyle verilir.
Alyuvarlar normalde birbirinden ayrı durduğu için tüpün dibine yavaş çöker. Vücutta iltihap olduğunda kanda fibrinojen gibi bazı proteinlerin miktarı artar ve bu proteinler alyuvarların üst üste dizilerek kümeleşmesine yol açar. Kümeleşen hücreler daha ağır olduğu için daha hızlı çöker ve sedimantasyon değeri yükselir.
Sedimantasyon Testi Neden İstenir?
Sedimantasyon testi en sık, şikâyetlerin iltihaplı bir hastalıktan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için istenir. Tek başına tanı koydurmaz ama hekime hangi yönde araştırma yapılması gerektiği konusunda yol gösterir.
Hekim aşağıdaki şikâyet ve durumlarda sedimantasyon testi isteyebilir:
Eklemlerde ağrı, şişlik ve sabahları uzun süren tutukluk
Açıklanamayan ateş, kilo kaybı, iştahsızlık ve gece terlemesi
50 yaşından sonra başlayan omuz ve kalça çevresinde ağrı ve hareket kısıtlılığı (polimiyalji romatika şüphesi)
50 yaşından sonra yeni başlayan baş ağrısı, şakaklarda hassasiyet ve çiğnerken çene ağrısı (dev hücreli arterit şüphesi)
Kemik ve eklem enfeksiyonlarından şüphelenilmesi
Romatoid artrit, lupus ve damar iltihabı (vaskülit) gibi hastalıkların takibi
Check-up ve rutin sağlık kontrolleri
İltihaplı bir hastalığı olan kişilerde sedimantasyon, tedavinin işe yarayıp yaramadığını izlemek için de kullanılır. Tedaviye yanıt veren hastalarda değer zamanla düşer.
Sedimantasyon Testi Nasıl Yapılır?
Sedimantasyon testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır ve kan alma işlemi birkaç dakika sürer. Kan, sedimantasyon için özel olarak hazırlanmış siyah kapaklı tüpe alınır ve laboratuvarda alyuvarların bir saatte ne kadar çöktüğü ölçülür. Test için aç kalmak gerekmez; tahlil başka testlerle birlikte istendiyse hekiminizin önerdiği açlık süresine uyulmalıdır.
Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur:
Gebelik ve adet dönemi sedimantasyonu yükseltebileceği için bu durumları hekiminize bildirmeniz önerilir.
Kortizonlu ilaçlar ve iltihap giderici ağrı kesiciler değeri düşürebilir, doğum kontrol hapları ise yükseltebilir. Kullandığınız ilaçlar da bu nedenle sonucun değerlendirilmesinde dikkate alınır.
Düzenli kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.
Sedimantasyon sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.
Sedimantasyon Kaç Olmalı?
50 yaşın altındaki yetişkinlerde sedimantasyonun normal değeri erkeklerde 0–15 mm/saat, kadınlarda 0–20 mm/saat arasındadır. Sedimantasyon yaşla birlikte doğal olarak yükseldiği için 50 yaşın üzerinde erkeklerde 20 mm/saate, kadınlarda 30 mm/saate kadar olan değerler normal kabul edilir.
Grup
50 yaşın altında
50 yaş ve üzerinde
Erkek
0–15 mm/saat
0–20 mm/saat
Kadın
0–20 mm/saat
0–30 mm/saat
Referans aralıkları, kullanılan cihaza ve yönteme göre laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterir. Bu nedenle sonucunuzu raporunuzda yazan aralıkla karşılaştırmanız gerekir. Gebelikte, özellikle son aylarda, sedimantasyon iltihap olmadan da referans aralığının üzerine çıkabilir.
Sedimantasyon sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz. Araç 50 yaşın altındaki yetişkinlerin aralığını kullandığı için 50 yaşın üzerindeyseniz raporunuzdaki referans aralığını da girmeniz önerilmektedir.
—
Sonucunuzu girdiğinizde değeriniz bu ölçekte gösterilir.
Değerlendirme
—
Referans aralığı
—
Başvurulacak bölüm
—
Girdiğiniz değerler yalnız tarayıcınızda işlenir; hiçbir yere gönderilmez ve kaydedilmez.
Sedimantasyon Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
Sedimantasyon yüksekliği çoğu zaman vücutta bir enfeksiyonun ya da iltihaplı bir hastalığın bulunduğunu gösterir. Değer ne kadar yüksekse altta önemli bir neden bulunma olasılığı da o kadar artar ancak hafif yükseklikler sık görülür ve her zaman bir hastalığa işaret etmez.
Sedimantasyonun yükselmesine yol açan başlıca durumlar şunlardır:
Enfeksiyonlar: Zatürre, idrar yolu enfeksiyonu, kemik ve eklem enfeksiyonları ile tüberküloz sedimantasyonu yükseltebilir.
Romatizmal hastalıklar: Romatoid artrit, lupus ve diğer bağ dokusu hastalıkları en sık nedenler arasında yer almaktadır.
Polimiyalji romatika ve dev hücreli arterit: 50 yaşın üzerinde görülen bu iki hastalıktan polimiyalji romatika omuz ve kalça çevresindeki kaslarda ağrı ve tutukluğa, dev hücreli arterit ise başta şakaklardakiler olmak üzere atardamarların iltihaplanmasına yol açar. Her ikisinde de sedimantasyon çoğu zaman belirgin biçimde yüksektir ve tanıya yardımcı olur.
İltihapsız nedenler:Hemoglobin düşüklüğüne bağlı kansızlık, gebelik, ileri yaş, kilo fazlalığı ve böbrek hastalıkları iltihap olmadan da değeri yükseltebilir.
Kan hastalıkları ve kanserler: Multipl miyelom ve lenfoma gibi hastalıklarda kandaki protein yapısı değiştiği için sedimantasyon yükselir.
100 mm/saatin üzerindeki sedimantasyon çoğu zaman ağır bir enfeksiyonu, damar iltihabını, romatizmal bir hastalığın alevlenmesini ya da multipl miyelom gibi bir kan hastalığını düşündürdüğü için nedeni gecikmeden araştırılmalıdır. Hafif yükseklikte ise hekim sonucu şikâyetlerinizle, muayene bulgularıyla ve hemogram gibi diğer tahlillerle birlikte değerlendirir. Tedavi sedimantasyonun kendisine değil, yüksekliğe yol açan hastalığa göre hekim tarafından planlanır.
Sedimantasyon Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?
Sedimantasyonun düşük çıkmasının çoğu zaman klinik bir önemi bulunmamaktadır. Kandaki alyuvar sayısının fazla olması (polisitemi), orak hücre anemisi, lökosit sayısının çok yükselmesi ve kalp yetmezliği gibi durumlarda değer düşük ölçülebilir. Kortizonlu ilaçlar ve iltihap giderici ağrı kesiciler de sedimantasyonu düşürebilir.
Sedimantasyon ile CRP Arasındaki Fark Nedir?
Sedimantasyon ve CRP, vücuttaki iltihabı gösteren ve çoğu zaman birlikte istenen iki testtir. CRP, iltihap başladığında karaciğerin ürettiği bir proteini doğrudan ölçer. Sedimantasyon ise alyuvarların çökme hızı üzerinden iltihabı dolaylı olarak gösterir. Bu fark, iki testin ne zaman yükselip ne zaman düştüğünü de belirler.
Özellik
Sedimantasyon
CRP
Neyi ölçer?
Alyuvarların bir saatte ne kadar çöktüğünü
Karaciğerin iltihaba yanıt olarak ürettiği proteinin miktarını
Ne zaman yükselir?
Birkaç gün içinde yavaş yükselir
İltihap başladıktan sonraki saatler içinde yükselir
İyileşmeden sonra
Haftalarca yüksek kalabilir
Birkaç gün içinde hızla düşer
Başka neler etkiler?
Yaş, kansızlık, gebelik ve kilo fazlalığı
Yaş ve kansızlıktan çok az etkilenir
CRP ve sedimantasyonun birlikte yüksek olması, vücutta süren bir iltihabın en sık görülen işaretidir. CRP normalken sedimantasyonun yüksek olması ise iyileşmekte olan bir enfeksiyonu ya da sedimantasyonu iltihap dışında yükselten bir nedeni düşündürür. Enfeksiyonun ilk günlerinde ise CRP yükselmişken sedimantasyon henüz normal olabilir. CRP testinin ayrıntıları CRP yazımızda ele alınmaktadır.
Sedimantasyon Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?
Sedimantasyon sonucu yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurulabilir. İç hastalıkları uzmanı sonucu şikâyetlerinizle, muayene bulgularıyla ve diğer tahlillerle birlikte değerlendirir; nedene göre sizi ilgili bölüme yönlendirir.
Eklem ağrısı, sabah tutukluğu ya da damar iltihabı düşünüldüğünde romatoloji, kan hastalıkları ve multipl miyelom şüphesinde hematoloji uzmanının görüşü alınır. Çocuklarda ilk değerlendirme çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılır.
50 yaşın üzerinde yeni başlayan şiddetli baş ağrısı, şakaklarda hassasiyet, çiğnerken çene ağrısı, çift görme ya da görmede bulanıklık ise aynı gün değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilen dev hücreli arteriti düşündüren bu belirtiler varsa aynı gün acil servise başvurulmalıdır. Sedimantasyonu yüksek bir kişide yüksek ateşe titreme, bilinç bulanıklığı ya da nefes darlığının eşlik etmesi ise ağır bir enfeksiyonun işareti olabilir; bu durumda da gecikmeden acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.
İç Hastalıkları
Uzun Süren Ağrı ve Ateşi İhmal Etmeyin
Sedimantasyon sonucunuzun şikâyetleriniz ve diğer tahlillerinizle birlikte değerlendirilmesi için iç hastalıkları uzmanından randevu alabilirsiniz.
Sedimantasyon için tek başına tehlikeli kabul edilen kesin bir sınır yoktur; değer, kişinin yaşı, şikâyetleri ve diğer tahlilleriyle birlikte anlam kazanır. 100 mm/saatin üzerindeki değerler çoğu zaman ağır bir enfeksiyon, damar iltihabı ya da kan hastalığı gibi önemli bir nedeni düşündürdüğü için gecikmeden araştırılmalıdır.
CRP Normal, Sedimantasyon Yüksekse Ne Anlama Gelir?
CRP normalken sedimantasyonun yüksek olması, iltihabın geçmekte olduğunu ya da sedimantasyonu iltihap dışında bir etkenin yükselttiğini düşündürür. Sedimantasyon iyileşmeden sonra haftalarca yüksek kalabilir; kansızlık, gebelik ve ileri yaş da CRP’yi değiştirmeden sedimantasyonu yükseltir. Değer belirgin biçimde yüksekse hekim multipl miyelom gibi kandaki proteinleri değiştiren hastalıkları da araştırabilir.
Sedimantasyon Yüksekliği Kanser Belirtisi mi?
Sedimantasyon yüksekliğinin büyük çoğunluğu enfeksiyon ve romatizmal hastalıklar gibi kanserle ilgisi olmayan nedenlere bağlıdır. Multipl miyelom ve lenfoma gibi bazı kanserlerde de sedimantasyon yükselebilir; bu olasılık değer çok yüksek olduğunda ya da kilo kaybı ve gece terlemesi gibi şikâyetler eşlik ettiğinde hekim tarafından araştırılır.
Hamilelikte Sedimantasyon Yüksek Olur mu?
Gebelikte kandaki bazı proteinlerin miktarı arttığı için sedimantasyon, özellikle ikinci ve üçüncü üç aylık dönemde doğal olarak yükselir. Bu nedenle gebelikte sedimantasyon yüksekliği tek başına iltihap olarak yorumlanmaz; sonucun kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmesi önerilmektedir.
Sedimantasyon Nasıl Düşürülür?
Sedimantasyonu doğrudan düşüren bir ilaç ya da beslenme yöntemi bulunmamaktadır; değer, yüksekliğe yol açan neden tedavi edildiğinde düşer. Enfeksiyonda uygun tedaviyle, romatizmal hastalıklarda ise hastalığın kontrol altına alınmasıyla değer zamanla normale döner. İyileşmeden sonra sedimantasyonun düşmesi birkaç hafta sürebildiği için hekim kontrol testini çoğu zaman bir süre sonra ister.
Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar
Bu yazı; sedimantasyon testi ve iltihabın laboratuvar göstergeleri hakkında güvenilir kurum kaynakları ve klinik kılavuzlar incelenerek hazırlanmıştır.
