Emzirme pozisyonu, annenin ve bebeğin emzirme sırasında nasıl yerleştiğini anlatır. Herkes için tek bir doğru tutuş yoktur. Anne rahat ediyor, bebek memeye iyi yerleşiyor ve sütü etkili biçimde alabiliyorsa o pozisyon uygundur.
Doğru yerleşim, bebeğin anne sütünü etkili biçimde almasına yardımcı olurken annenin omuz, sırt ve meme ucu ağrısı yaşama olasılığını da azaltabilir. İlk günlerde farklı tutuşları denemek gerekebilir. Anne veya bebek zorlanıyorsa ebe, hemşire, emzirme danışmanı ya da hekim desteği alınmalıdır.
Beşik, çapraz beşik, koltuk altı, yan yatar, yarı yatar ve koala tutuşu sık kullanılan emzirme pozisyonları arasındadır. Bebeğin yaşı, annenin doğum şekli, süt akışının hızı ve memeye yerleşmeyle ilgili güçlükler pozisyon seçimini etkileyebilir.
Aynı tutuş farklı kaynaklarda farklı adlarla anılabilir: çapraz beşik için ters kucak, koltuk altı için futbol veya çanta tutuşu, yarı yatar için biyolojik emzirme adları da kullanılır.
Beşik tutuşunda bebeğin başı, emzirilen memeyle aynı taraftaki kolun dirsek kıvrımına yerleşir. Annenin ön kolu bebeğin sırtını ve gövdesini destekler; bebeğin yüzü ve karnı anneye dönük olur. Bebeğin kulağı, omzu ve kalçası aynı çizgide tutulmalıdır.
Bu tutuş, memeye yerleşmeyi öğrenmiş anne ve bebekler için rahat olabilir. Yenidoğanın baş hareketlerini daha yakından yönlendirmek gerektiğinde ise çapraz beşik tutuşu daha fazla kontrol sağlayabilir.
Çapraz beşik tutuşunda anne, bebeği emzirilen memenin karşı tarafındaki koluyla destekler. Bebeğin ensesi ve omuzları annenin elindedir; başın arkasına baskı yapılmaz. Diğer el gerekirse memeyi destekler.
Bu pozisyon yenidoğanlarda, küçük veya erken doğmuş bebeklerde ve memeye yerleşmekte zorlanan bebeklerde yararlı olabilir. Anne bebeğin başını daha yakından yönlendirebildiği için ilk günlerde doğru kavramayı gözlemlemek kolaylaşır.
Koltuk altı tutuşunda bebek annenin yanında, ayakları arkaya uzanacak biçimde kolun altına yerleştirilir. Bebeğin omuzları ve ensesi elle desteklenir; yüzü memeye dönük tutulur. Kolun altına konan bir yastık annenin bileğini ve bebeğin gövdesini destekleyebilir.
Karın bölgesine baskıyı azaltabildiği için sezaryen sonrası dönemde tercih edilebilir. İkiz bebeklerin emzirilmesinde veya annenin memelerinin büyük olduğu durumlarda da uygun bir seçenek olabilir. İki bebeği aynı anda emzirme planlanıyorsa ilk denemelerin profesyonel destekle yapılması işleri kolaylaştırabilir.
Anne ve bebek yan yana, birbirine dönük biçimde uzanır. Bebeğin başı, omuzları ve kalçası aynı doğrultuda tutulur; burnu meme ucuna hizalanır. Anne sırtını bir yastıkla destekleyebilir, ancak bebeğin çevresinde yastık, gevşek örtü veya yüzünü kapatabilecek eşya bulunmamalıdır.
Yan yatar pozisyon gece beslenmelerinde, doğum sonrası dinlenme döneminde veya sezaryen nedeniyle hareket etmekte zorlanan annelerde rahatlık sağlayabilir. Bununla birlikte bu bir beslenme pozisyonudur; güvenli uyku düzeninin yerine geçmez. Emzirme tamamlandığında bebek kendi düz, sert ve ayrı uyku alanına sırtüstü yatırılmalıdır.
Yarı yatar ya da geriye yaslanarak emzirme pozisyonunda anne sırtını ve boynunu destekleyerek geriye yaslanır. Bebek yüzü anneye dönük biçimde annenin gövdesi üzerine yerleştirilir. Anne, bebeğin düşmesini önleyecek şekilde gövdesini ve kalçasını destekler.
Ten tene teması kolaylaştıran bu pozisyon doğumdan sonraki ilk günlerde kullanılabilir. Süt üretimi fazla ve akış güçlü olduğunda yarı yatar pozisyon, süt üretimini azaltmasa da bebeğin akışı daha kontrollü karşılamasına yardımcı olabilir. Bebek sık sık öksürüyor, memeden ayrılıyor veya beslenme sırasında zorlanıyorsa yalnız pozisyon değil, kavrama, süt üretimi ve süt salınımı da bir sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Koala pozisyonunda bebek dik ya da yarı dik biçimde annenin bacağına oturur ve yüzü anneye dönük olur. Anne bir eliyle bebeğin sırtını ve omuzlarını, diğer eliyle gerekirse memeyi destekler. Baş ve gövde kontrolü henüz gelişmemiş yenidoğanlarda ense desteği dikkatle sağlanmalıdır.
Dik veya yarı dik yerleşim bazı bebeklerde beslenme sırasında daha rahat olabilir; ancak koala pozisyonu gazı ya da reflüyü önlemez ve reflü tedavisi değildir. Reflüsü olan bebekler de uyku için sırtüstü, düz ve sert bir yüzeye yatırılmalı; yatağın başı yükseltilmemelidir. Sık kusma, beslenmeyi reddetme, kilo alımında yetersizlik veya belirgin huzursuzluk varsa bebeğin Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir. Yeşil ya da kanlı kusma veya tekrarlayan fışkırır tarzda kusma varsa gecikmeden acil değerlendirme alınmalıdır.
| Durum | Denebilecek pozisyonlar | Dikkat edilmesi gereken nokta |
|---|---|---|
| Emzirmenin ilk günleri | Çapraz beşik, yarı yatar | Bebeğin ağzını geniş açması ve etkili kavrama yakından izlenir. |
| Sezaryen sonrası dönem | Koltuk altı, yan yatar, yarı yatar | Kesi bölgesine baskı yapmayan ve annenin güvenle sürdürebildiği tutuş seçilir. |
| İkiz bebeklerin emzirilmesi | Koltuk altı veya iki farklı tutuşun birlikte kullanılması | İlk denemelerde her bebeğin ayrı ayrı doğru yerleştiğinden emin olunur. |
| Süt akışının çok hızlı olması | Yarı yatar, bazı annelerde yan yatar | Bebek öksürüyor veya memeden sık ayrılıyorsa profesyonel destek alınır. |
| Bebeğin memeyi kavramakta zorlanması | Çapraz beşik, koltuk altı | Başın arkasına baskı yapmak yerine ense ve omuzlar desteklenir. |
| Gece emzirme | Yan yatar | Uykuya dalma olasılığı göz önünde bulundurulmalı; emzirme bittiğinde bebek ayrı, düz ve sert uyku alanına sırtüstü yatırılmalıdır. |
Başarılı emzirme yalnızca bebeğin nasıl tutulduğuna bağlı değildir. Bebeğin memeye yerleşimi, ağzını yeterince açması ve sütü etkili biçimde alması da önemlidir. Pozisyon bu koşulları kolaylaştırır; ancak tek başına doğru kavramayı garanti etmez.
Anne rahat oturduğunda veya uzandığında bebeği memeye yaklaştırmak daha kolay olur. Böylece anne öne doğru eğilmek ya da omuzlarını uzun süre kasmak zorunda kalmaz. Bebeğin başı ve gövdesi aynı yönde olduğunda ise emerken boynunu çevirmesi gerekmez.
Pozisyon değişse de doğru emzirme tekniğinin temel adımları benzerdir:
Etkili kavramada bebeğin ağzı geniş açıktır, dudakları dışa dönüktür ve çenesi memeye dayanır. Yanaklar içe çökmek yerine dolgun görünür. Emme başladıktan sonra kısa ve hızlı hareketlerin yerini daha derin, ritmik emme ve yutkunma alır.
Anne ilk çekişlerde kısa süreli bir hassasiyet hissedebilir; ancak emzirme boyunca süren belirgin ağrı normal kabul edilmemelidir. Emzirme sonunda meme ucunun yassılaşmış, sıkışmış veya ruj ucu gibi eğik görünmesi de kavramanın yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösterebilir.
Yan yatarak emzirme bir beslenme pozisyonudur; bebeğin güvenli uyku düzeninin yerine geçmez. Kanepe veya koltukta emzirirken uykuya dalmak özellikle tehlikelidir. Emzirme tamamlandığında bebek sırtüstü olarak kendisine ait, düz, sert ve boş bir uyku alanına alınmalıdır.
Emzirme sırasında aşağıdaki işaretlerden biri varsa pozisyon ve kavrama yeniden değerlendirilmelidir:
Bu belirtiler her zaman yalnızca pozisyondan kaynaklanmaz. Dil bağı, burun tıkanıklığı, erken doğum, annenin meme yapısı veya süt akışının çok hızlı olması gibi başka etkenler de emzirmeyi zorlaştırabilir.
Emzirmeyi koruyan sağlık kuruluşu uygulamaları, ten tene temas ve doğum sonrası destek hakkında bilgi için Bebek Dostu Hastane yaklaşımı incelenebilir.
Emzirme boyunca devam eden ağrı; meme ucunda çatlak veya kanama; memede kızarıklık, ısı artışı ve ateş; bebeğin memeye yerleşememesi ya da etkili emme ve yutmayı sürdürememesi aynı gün sağlık profesyoneli değerlendirmesi gerektirir. Bebeğin yaşına göre beklenenden az idrar yapması, kilo alımının yetersiz olması veya sarılığın artması durumunda çocuk sağlığı hekimine gecikmeden başvurulmalıdır.
Bebek uyandırılamıyor, nefes almakta zorlanıyor, dudaklarında veya dilinde morarma oluyor, nöbet geçiriyor ya da tepkisiz kalıyorsa 112 aranmalıdır. Ememeyecek kadar halsiz görünmesi, yeşil veya kanlı kusması ya da tekrarlayan fışkırır tarzda kusması da gecikmeden acil değerlendirme gerektirir.
Anne ve bebeğin ihtiyacına göre ebe, hemşire, emzirme danışmanı, çocuk sağlığı hekimi veya kadın hastalıkları ve doğum hekimi sürece birlikte destek verebilir.
Hangi emzirme pozisyonu gaz yapmaz?
Gazı kesin olarak önleyen tek bir emzirme pozisyonu yoktur. Yüzeysel kavrama beslenme sırasında hava yutmayı artırabilir; kavramanın düzeltilmesi bazı bebeklerde rahatlamaya yardımcı olabilir. Dik veya yarı dik pozisyon da bazı bebeklerde daha rahat olabilir. Gazla birlikte devam eden kusma, beslenme güçlüğü, karında belirgin şişlik veya kilo alımında yetersizlik varsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Hiperlaktasyonda hangi emzirme pozisyonları denenebilir?
Süt üretimi fazla ve akış güçlü olduğunda yarı yatar pozisyon, süt üretimini azaltmaz; bebeğin sütü daha kontrollü almasına yardımcı olabilir. Yan yatar pozisyon da bazı anne ve bebeklerde rahatlık sağlayabilir. Hiperlaktasyon yalnız bebeğin öksürmesi veya memeden ayrılmasıyla tanınmaz. Süt üretimini azaltmaya yönelik uygulamalara, tıkanıklık, mastit veya süt üretiminin gereğinden fazla azalması riski nedeniyle profesyonel değerlendirme olmadan başlanmamalıdır.
Emzirirken tıklama veya şapırdatma sesi neden olur?
Tıklama sesi bebeğin memedeki vakumu koruyamadığını gösterebilir. Yüzeysel kavrama, hızlı süt akışı, burun tıkanıklığı veya ağız içi yapılarla ilgili durumlar buna yol açabilir. Ses tekrarlıyorsa ve ağrı ya da yetersiz kilo alımı eşlik ediyorsa destek alınmalıdır.
Her emzirmede aynı pozisyon mu kullanılmalıdır?
Hayır. Anne ve bebek ihtiyaçlarına göre farklı pozisyonlara geçebilir. Günün saati, doğum sonrası ağrı, süt akışının hızı ve bebeğin memeye yerleşme biçimi pozisyon tercihini değiştirebilir.
Emzirme yastığı kullanmak gerekli midir?
Emzirme yastığı zorunlu değildir. Annenin kolunu ve bebeğin gövdesini desteklemek için kullanılabilir; ancak bebeği gereğinden fazla yükseltmemeli, yüzünü kapatmamalı ve doğru yerleşimin yerine geçmemelidir.
Emzirme pozisyonu süt miktarını artırır mı?
Pozisyon tek başına süt üretimini artırmaz. Bebeğin memeyi iyi kavraması ve sütü etkili biçimde alması, memenin düzenli uyarılmasına ve boşalmasına yardımcı olur. Süt üretimiyle ilgili kaygı varsa emzirme sıklığı, bebeğin kilo alımı ve bez takibi de bir sağlık profesyoneliyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bu yazı hazırlanırken emzirme pozisyonları, bebeğin memeye doğru yerleşmesi, etkili kavrama, hiperlaktasyon, reflü ve güvenli uyku konularındaki güncel kurumsal kaynaklardan yararlanılmıştır.
Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.
