Serum Neden Takılır, İçinde Ne Var? Serum Çeşitleri ve Sarı Serum

Hastane Serumu Nedir, İçinde Ne Var?

Hastane serumu, içinde su ile birlikte tuz, şeker ya da vücudun ihtiyaç duyduğu mineraller bulunan steril bir çözeltidir. En sık kullanılan serum olan fizyolojik serumda, suyun içinde yüzde 0,9 oranında sodyum klorür, yani sofra tuzunun bileşeni bulunur. Bu oran kandaki tuz yoğunluğuna yakın olduğu için serum damara verildiğinde vücut sıvılarıyla uyum içinde dağılır.

Hekim gerekli gördüğünde serumun içine potasyum gibi mineraller, vitaminler ya da ilaçlar eklenebilir. Serumun içine neyin ve ne kadar ekleneceğine, hastanın muayene bulgularına ve tahlil sonuçlarına göre hekim karar verir.

Serum Çeşitleri

Damar yoluyla verilen serumlar, içeriklerine ve kullanım amaçlarına göre farklı türlerde hazırlanır. En sık kullanılan serum çeşitleri şunlardır:

• Fizyolojik serum: Yüzde 0,9 sodyum klorür içerir. Kusma, ishal ya da yetersiz sıvı alımıyla kaybedilen sıvının yerine konmasında en sık kullanılan serumdur.
• Ringer laktat: Sodyum, potasyum, kalsiyum ve laktat içerir. Yanık, ameliyat ve ağır sıvı kaybı gibi durumlarda tercih edilir.
• Şekerli (dekstrozlu) serumlar: Su ve farklı oranlarda glikoz (şeker) içerir. Sıvı ihtiyacıyla birlikte enerji desteği gereken hastalarda kullanılır.
• Kolloid çözeltiler: Albümin gibi büyük moleküller içerir ve çoğunlukla damarın içinde kalır. Ağır hastalarda kan hacmini desteklemek için hastanede uygulanır.

Serum adı halk arasında cilt bakım ürünleri için de kullanılır ancak hastanede ve evde sağlık hizmetinde serum denince damar yoluyla verilen tıbbi çözeltiler anlaşılır.

Serum Neden Takılır?

Serum, vücudun ihtiyaç duyduğu sıvının ya da ilacın ağız yoluyla alınamadığı veya hızlı etki gerektiği durumlarda takılır. Hekimlerin serum önerdiği başlıca durumlar şunlardır:

• Kusma, ishal ya da yüksek ateş nedeniyle vücudun aşırı sıvı kaybetmesi (dehidrasyon)
• Ağızdan yeterli sıvı ya da besin alınamaması
• Kandaki sodyum ve potasyum gibi minerallerin dengesinin bozulması
• Antibiyotik gibi bazı ilaçların damar yoluyla verilmesinin gerektiği enfeksiyonlar
• Ameliyatın öncesi, sırası ve sonrası
• Yanık ve ciddi yaralanmalar

Halsizlik ya da yorgunluk tek başına serum takılması için bir gerekçe değildir. Bu şikâyetlerin altında kansızlık, enfeksiyon ya da tiroid hastalığı gibi farklı nedenler bulunabileceği için önce şikâyetin nedeni hekim muayenesiyle araştırılmalıdır.

Damar Yolu Nedir, Nasıl Açılır?

Damar yolu, serumun ya da ilacın verilebilmesi için koldaki ya da elin üstündeki bir toplardamara yerleştirilen ince ve esnek bir plastik tüptür (kanül). Halk arasında branül olarak da bilinir.

Damar yolunu hemşire ya da hekim açar. Önce uygun damar seçilir, damarın biraz üstüne turnike bağlanır ve bölge antiseptik bir solüsyonla temizlenir. Kanül damara yerleştirildikten sonra turnike çözülür ve kanül bantla sabitlenir. Serum, kanüle bağlanan serum seti aracılığıyla verilir. Damar yolu açmak eğitim ve steril malzeme gerektiren tıbbi bir işlem olduğu için eğitim almamış kişilerin bunu denememesi gerekir.

Serum Ne Kadar Sürer?

Serumun ne kadar süreceği, serumun miktarına ve hekimin belirlediği akış hızına bağlıdır. Örneğin 500 mililitrelik bir serum, akış hızına göre yarım saatle birkaç saat arasında tamamlanabilir. Bazı ilaçlar ve ağır hastalar için akış hızı daha yavaş ayarlanır.

Akış hızı, hastanın kalp ve böbrek durumu dikkate alınarak belirlendiği için hasta ya da yakınları tarafından değiştirilmemelidir. Çok hızlı verilen serum, özellikle kalp ve böbrek hastalarında vücutta sıvı birikmesine ve nefes darlığına yol açabilir.

Sarı Serum (Atom Serum) Nedir?

Sarı serum, halk arasında atom serum ya da vitaminli serum olarak bilinen ve içine B grubu vitaminleri gibi vitaminler, mineraller ve bazen ağrı kesici ya da başka ilaçlar karıştırılan serumdur. Sarı rengini içindeki B grubu vitaminlerinden alır.

Sağlık Bakanlığı, vitamin eklenmiş serumların yalnızca hekim gerekli gördüğünde uygulanması gerektiğini duyurmuştur. Ağızdan beslenemeyen ya da vitaminleri bağırsaktan yeterince emilemeyen bazı hastalarda vitaminler damar yoluyla verilebilir ancak bu tedaviye hekim karar verir. Halsizlik, grip ya da yorgunluk gibi durumlarda vitaminli serumun daha hızlı iyileşme sağladığı bilimsel olarak gösterilmemiştir.

Sarı Serumun Riskleri Nelerdir?

Damar yoluyla verilen vitamin ve ilaç karışımları, ağızdan alınan vitaminlerden farklı olarak doğrudan kana karışır. Bu nedenle hekim kararı olmadan uygulanan sarı serum şu riskleri taşır:

• Çok küçük miktarlarda bile gelişebilen ağır alerjik reaksiyon (anafilaksi)
• Hızlı verildiğinde tansiyon düşmesi, baş dönmesi ve bilinç bulanıklığı
• Böbrek hastalarında ve idrar söktürücü ilaç kullananlarda kandaki potasyum ve magnezyum düzeyinin tehlikeli biçimde yükselmesi
• Uygun olmayan koşullarda açılan damar yolunda enfeksiyon

Ağır alerjik reaksiyon kısa sürede solunumu durdurabileceği için bu tür serumların acil müdahale imkânı olmayan ortamlarda uygulanmaması gerekir. Halsizlik ve yorgunluk gibi şikâyetlerde önce bu şikâyetlerin nedeninin hekim tarafından araştırılması önerilir.

Serum Nasıl Çıkarılır?

Serum bittiğinde serum seti kapatılır, kanül damardan nazikçe çıkarılır ve giriş yerine birkaç dakika gazlı bezle bastırılır. Kanamanın durması için bu sırada kol bükülmez. Damar yolunu, takan hemşire ya da hekim çıkarır.

Serum Takılıyken Hangi Belirtilere Dikkat Edilmeli?

Serum takılıyken ya da hemen sonrasında aşağıdaki belirtiler görülürse serum durdurulmalı ve hemşireye ya da hekime hemen haber verilmelidir:

• Kaşıntı, kurdeşen ya da ciltte kızarıklık
• Yüzde, dudaklarda ya da dilde şişme
• Nefes darlığı, hırıltılı solunum ya da göğüste sıkışma
• Baş dönmesi, bayılma hissi ya da çarpıntı
• Damar yolunun takıldığı yerde ağrı, şişlik, kızarıklık ya da sıvı sızması

Nefes darlığı ve yüzde şişme ağır alerjik reaksiyonun belirtisi olabileceği için evde bu belirtiler görülürse vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Damar yolunun çevresindeki şişlik ve ağrı ise sıvının damar dışına kaçtığını ya da damarın iltihaplandığını gösterebilir.

Lokman Hekim’de Evde Serum Uygulaması

Lokman Hekim’in evde sağlık ekibi, Ankara’da hekimin önerdiği serum tedavisini hastanın evinde uygular. Hemşiremiz damar yolunu steril koşullarda açar ve serum bitene kadar hastanın yanında kalır. Serum yalnız hekimin istemiyle ve hekimin belirlediği içerikle uygulanır. Hizmet, Lokman Hekim Etlik Hastanesi tarafından Ankara’nın tüm ilçelerinde, mesai saatleri içinde verilmektedir. Ayrıntılı bilgi Ankara Evde Serum Hizmeti sayfamızda yer almaktadır.