Depresyon Testi: PHQ-9 Belirti Ölçeği

Depresyon Testi Ne Ölçer?

Depresyon testi, son iki haftada depresyon belirtilerini ne sıklıkla yaşadığınızı gösteren bir tarama aracıdır. Bu sayfadaki test, aile hekimliği muayenelerinde depresyonu fark etmek için geliştirilen PHQ-9 (Hasta Sağlık Anketi-9) ölçeğidir. Kısa olması ve kolay doldurulması nedeniyle dünyada yaygın olarak kullanılmaktadır.

PHQ-9’un dokuz sorusu, majör depresyon tanısında hekimlerin değerlendirdiği dokuz belirtiye karşılık gelir. Majör depresyon, belirtilerin en az iki hafta boyunca neredeyse her gün sürdüğü ve günlük yaşamı belirgin biçimde etkilediği depresyon türüdür. Ölçeğin Türkçe formu da aile hekimliğine başvuran hastalarla yapılan bir çalışmada güvenilir bulunmuştur.

Depresyon Belirtileri Nelerdir?

Depresyon, zaman zaman yaşanan üzüntüden farklı olarak haftalarca süren ve kişinin duygularını, düşüncelerini ve bedenini birlikte etkileyen bir ruh sağlığı sorunudur. PHQ-9’daki sorular da bu nedenle yalnız ruh hâlini değil, uykuyu, iştahı ve günlük işlevleri de sorgular. Depresyonda şu belirtiler görülebilir:

• Eskiden zevk alınan işlere karşı ilginin ve isteğin azalması
• Çoğu gün süren üzgünlük, umutsuzluk ya da içsel boşluk hissi
• Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte güçlük, bazı kişilerde ise çok uyuma
• Dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve enerji azlığı
• İştahın azalması ya da artması ve buna bağlı kilo değişimi
• Kendini değersiz, başarısız ya da suçlu hissetme
• Okurken, televizyon izlerken ya da çalışırken dikkati toplamakta zorlanma
• Hareketlerde ya da konuşmada belirgin yavaşlama ya da tam tersine yerinde duramama
• Ölümü ya da kendine zarar vermeyi düşünme

Bu belirtilerin birkaçı, yoğun ya da zorlu dönemlerde herkesin yaşayabileceği şikâyetlerdir. Belirtilerin bir arada görülmesi, iki haftadan uzun sürmesi ve iş, ev ya da sosyal yaşamı zorlaştırması ise depresyonu düşündürür. Mevsim değişimleriyle ortaya çıkan depresyon türü hakkında kış depresyonu yazımızda bilgi bulabilirsiniz.

Depresyon Neden Olur?

Depresyon tek bir nedene bağlı değildir; çoğu zaman yatkınlık ile yaşam koşullarının bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Ailesinde depresyon öyküsü olan kişilerde risk daha yüksektir. İş kaybı, yakın birinin ölümü, ayrılık, maddi sorunlar ve uzun süren stres gibi zorlu yaşam olayları depresyonu tetikleyebilir. Kronik ağrı, kalp hastalıkları, diyabet ve tiroid hastalıkları gibi uzun süreli hastalıklar da depresyon riskini artırır.

Kadınlarda doğum sonrası dönem ve menopoza geçiş gibi hormon değişikliklerinin yaşandığı dönemlerde depresyon daha sık görülür. Alkol ve madde kullanımı ise hem depresyona yol açabilir hem de var olan belirtileri ağırlaştırır. Depresyon bir karakter zayıflığı ya da irade eksikliği değildir; tedavi edilebilen bir sağlık sorunudur.

PHQ-9 Nasıl Puanlanır?

Testteki her soru, belirtinin son iki haftada ne sıklıkla görüldüğüne göre puanlanır: “Hiçbir zaman” 0, “Bazı günler” 1, “Günlerin yarıdan fazlasında” 2, “Hemen hemen her gün” 3 puandır. Dokuz sorunun puanları toplandığında 0 ile 27 arasında bir toplam puan elde edilir. Bu puan, depresyon belirtilerinin şiddetini aşağıdaki gibi gösterir:

Toplam puanın 10 ve üzerinde olması, belirtilerin bir psikiyatri hekimi tarafından ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerektiğini gösterir. Ölçeği geliştiren çalışmada bu sınır, depresyonu olan kişilerin büyük çoğunluğunu doğru biçimde belirlemiştir.

Depresyon Testi Sonucu Nasıl Yorumlanır?

PHQ-9 puanı bir tanı değil, belirtilerin yükünü gösteren bir ölçüdür. Yüksek bir puan, depresyon olasılığının arttığını ve bir psikiyatri hekiminin ayrıntılı görüşme yapması gerektiğini gösterir. Düşük bir puan ise o an için belirgin bir tablo olmadığını söyler ama ilerleyen haftalarda ortaya çıkabilecek değişiklikleri dışlamaz. Testin dokuzuncu sorusuna verilen yanıt ise toplam puandan bağımsız olarak önemlidir: ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri ara sıra da olsa yaşanıyorsa bunun gecikmeden bir psikiyatri hekimiyle konuşulması gerekir.

Depresyona benzeyen şikâyetler bedensel nedenlerle de ortaya çıkabilir. Tiroid bezinin az çalışması, demir eksikliği ve buna bağlı kansızlık, B12 vitamini eksikliği, bazı ilaçlar ve uzun süren uykusuzluk da yorgunluk, isteksizlik ve dikkat güçlüğüne yol açabilir. Yakın birinin kaybından sonra yaşanan yas tepkisi de bir süre depresyona benzer belirtilerle seyreder. Hekim, bu nedenleri ayırt etmek için gerekli gördüğünde kan tahlili isteyebilir.

Depresyon Testinin Sınırları

Çevrim içi bir test, bir uzmanla yapılan görüşmenin yerini tutmaz. PHQ-9 yalnız son iki haftaya bakar ve yanıtlar, testin yapıldığı günkü ruh hâlinden etkilenebilir. Bazı durumlarda ise sonucun ayrıca dikkatle yorumlanması gerekir:

• Test yetişkinler için geliştirilmiştir. Çocuk ve ergenlerde depresyon, öfke patlamaları ya da okul başarısında düşme gibi farklı belirtilerle görülebileceğinden değerlendirme çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılır.
• Gebelikte ve doğum sonrası dönemde uyku, iştah ve enerji değişiklikleri doğal olarak görülebilir. Bu dönemde yaşanan duygusal zorlukların kadın hastalıkları ve doğum hekimiyle ya da bir psikiyatri hekimiyle konuşulması önerilir.
• Coşkulu, enerjik ve az uykuyla yetinilen dönemlerle depresif dönemlerin birbirini izlediği durumlarda bipolar bozukluk akla gelir. PHQ-9 bu ayrımı yapmaz; bu tür dönemler yaşadıysanız bunu hekiminize ayrıca belirtmeniz önerilir.

Depresyonda Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?

Depresyon, uygun tedaviyle belirtileri hafifleyen ve iyileşebilen bir hastalıktır. Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa, iş, okul ya da aile yaşamını zorlaştırıyorsa ya da test sonucunuz orta ya da daha yüksek düzeydeyse bir psikiyatri hekimine muayene olmanız önerilir. Hafif belirtilerde de bir psikiyatri hekimiyle görüşmek, belirtilerin nedenini anlamaya ve ağırlaşmasını önlemeye yardımcı olabilir.

Psikiyatri hekimi görüşmede belirtilerin ne zamandır sürdüğünü, günlük yaşamı nasıl etkilediğini ve daha önce benzer dönemler yaşanıp yaşanmadığını öğrenir; ardından kişiye uygun tedaviyi planlar. Depresyonun tedavisinde psikoterapi, ilaç tedavisi ya da ikisi birlikte uygulanabilir. İlaç tedavisine yeterli yanıt alınamayan bazı hastalarda TMS (transkraniyal manyetik stimülasyon) da tedavi seçenekleri arasında yer alabilir. Psikoterapi sürecinde psikoloji uzmanlarıyla da çalışılabilir.

Aşağıdaki durumlarda ise beklemeden destek alınması gerekir:

• Ölümü ya da kendine zarar vermeyi sık düşünmek ya da bunun için plan yapmak
• Kendini güvende hissetmemek ya da kendine zarar verme isteğini kontrol etmekte zorlanmak
• Yemek yiyememe, su içememe ya da yataktan kalkamama gibi temel günlük bakımın sürdürülemediği durumlar

Bu durumlarda yanınızdaki ya da güvendiğiniz birine hemen haber verilmeli, vakit kaybetmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır. Hastanelerimizdeki acil servisler 7 gün 24 saat açıktır. İntihar düşüncelerinin nasıl fark edilebileceğini ve yakınların nasıl destek olabileceğini intiharın önlenmesi yazımızda bulabilirsiniz.