Renk Körlüğü Testi Nasıl Yapılır?
Renk körlüğü testi, renkleri birbirinden ayırt etme yeteneğinizi renkli noktalardan oluşan levhalarla değerlendiren bir tarama yöntemidir. Her levhada, farklı büyüklükteki noktaların bir bölümü bir sayı oluşturur. Sayıyı oluşturan noktalarla zemindeki noktalar aynı açıklıkta ama farklı renk tonlarındadır. Renk görmesi olağan olan kişi sayıyı bu ton farkı sayesinde kolayca okurken renk görme bozukluğu olan kişide sayının renkleri zeminle karışır ve sayı kaybolur ya da farklı okunur.
Online renk körü testimizde 12 levha bulunmaktadır. İlk levha herkesin okuyabileceği biçimde hazırlanmıştır ve ekranınızın teste uygun olup olmadığını gösterir. Altı levha kırmızı-yeşil renk körlüğünü tarar, üç levha bunun hangi türü olduğunu ayırt etmeye yardımcı olur, iki levha ise mavi-sarı renk görmesini değerlendirir. Her levhada gördüğünüz sayıyı tuşlara dokunarak girebilir, sayıyı göremiyorsanız tahmin etmek yerine “Bir şey göremiyorum” seçeneğini kullanabilirsiniz. Test yaklaşık iki dakika sürer.
Ekrandaki renkler ayarlara göre değiştiği için testten önce gece modunu, mavi ışık filtresini ve renk düzeltme ayarlarını kapatmanız gerekir. Bu ayarlar özellikle mavi-sarı levhaları etkiler ve sonucu yanıltabilir. Ekran parlaklığının orta ya da yüksek düzeyde olması, ekrana doğrudan güneş ışığı gelmemesi ve levhaya yaklaşık 50 santimetre uzaklıktan karşıdan bakılması da sonucun güvenilirliğini artırır.
Renk Körlüğü Nedir?
Renk körlüğü, renk görme bozukluğu ya da tıbbi adıyla diskromatopsi, bazı renklerin birbirinden ayırt edilmesinin zorlaştığı bir durumdur. Gözün ağ tabakasında (retina) renkleri algılayan üç tür koni hücresi bulunur. Bu hücre türlerinin her biri kırmızı, yeşil ya da mavi ışıktan birine daha duyarlıdır. Beyin, üç hücre türünden gelen sinyalleri karşılaştırarak renkleri ayırt eder. Hücre türlerinden biri hiç çalışmadığında ya da olması gerekenden farklı bir tona duyarlı olduğunda belirli renk çiftleri birbirine benzer görünür.
Renk körlüğü çoğu kişide tam bir renksizlik anlamına gelmez. Renk görme bozuklukları etkilenen hücre türüne göre üç ana gruba ayrılır:
- Kırmızı-yeşil renk körlüğü: En sık görülen türdür. Kırmızıya duyarlı hücrelerin etkilendiği protan tipte kırmızı tonlar daha koyu ve soluk görülebilir. Yeşile duyarlı hücrelerin etkilendiği döteran tip ise en yaygın renk görme bozukluğudur. Her iki tipte de kırmızı, yeşil, kahverengi ve turuncu tonlar birbirine karışabilir.
- Mavi-sarı renk körlüğü (tritan tip): Maviye duyarlı hücrelerin etkilendiği seyrek bir türdür. Mavi ile yeşil, sarı ile pembe gibi renklerin ayırt edilmesi zorlaşır.
- Tam renk körlüğü (akromatopsi): Kişinin her şeyi gri tonlarında gördüğü, çok nadir bir durumdur. Bu duruma genellikle net görememe ve ışığa karşı aşırı hassasiyet de eşlik eder.
Kırmızı-yeşil renk körlüğü çoğunlukla doğuştandır ve X kromozomu üzerinden aktarılır. Erkeklerde tek X kromozomu bulunduğu için bu durum erkeklerde kadınlara göre çok daha sık görülür. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS) verilerine göre yaklaşık her 12 erkekten biri ve her 200 kadından biri renk görme bozukluğuyla yaşamaktadır. Doğuştan renk körlüğü iki gözü eşit etkiler ve yaşam boyu değişmez.
Ishihara Testi ve Diğer Renk Görme Testleri
Ishihara testi, Japon göz hekimi Shinobu Ishihara tarafından geliştirilen ve kırmızı-yeşil renk körlüğünün taranmasında en yaygın kullanılan renkli nokta levhalarıdır. Göz muayenesinde bu levhalar standart ışık altında, belirli bir mesafeden ve basılı kitap olarak gösterilir. Sitemizdeki levhalar Ishihara testinin kopyası değildir; aynı ilkeyle, renk görme bozukluğu olan gözün karıştırdığı renklerden yeniden üretilmiştir.
Renk görme bozukluğunun türü ve derecesi muayenede birden fazla testle belirlenir. Ishihara levhaları mavi-sarı renk görmesini değerlendirmediği için gerektiğinde bu türü de tarayan farklı levhalar kullanılır. Farnsworth testlerinde kişiden renkli kapakları ton sırasına göre dizmesi istenir; yapılan sıralama, hangi renklerin birbirine karıştırıldığını gösterir. Anomaloskop adı verilen cihazda ise kırmızı ve yeşil ışık karıştırılarak sarı bir ışıkla eşleştirilir; bu yöntem kırmızı-yeşil renk körlüğünün türünü ve derecesini en ayrıntılı biçimde ölçer.
Test Sonucunu Nasıl Yorumlamalısınız?
Kırmızı-yeşil ve mavi-sarı levhaların hepsini ya da neredeyse hepsini doğru okuduysanız renk görmeniz olağan görünmektedir. Kırmızı-yeşil levhaların bir bölümünde sayıyı göremediyseniz ya da farklı okuduysanız kırmızı-yeşil renk körlüğü olasıdır. Bu durumda türü ayırt etmeye yarayan üç levhadaki yanıtlarınız, kırmızıya duyarlı hücrelerin mi (protan tip) yoksa yeşile duyarlı hücrelerin mi (döteran tip) etkilendiğini gösterebilir. Yalnız mavi-sarı levhaları okuyamadıysanız mavi-sarı renk körlüğü olasıdır ancak bu levhalar ekran ayarlarından en çok etkilenen levhalar olduğu için önce gece modunun ve mavi ışık filtresinin kapalı olduğundan emin olmanız gerekir.
İlk levhayı okuyamadıysanız ya da kırmızı-yeşil levhaların birkaçında zorlandıysanız sonucun değerlendirilmesi mümkün olmayabilir. Bu durum ekran ayarlarından, ortamın ışığından ya da görme keskinliğindeki bir azalmadan kaynaklanabilir. Testi uygun koşullarda yeniden yapmanız, sonuç değişmezse göz muayenesi olmanız önerilir.
Ekranlar renkleri birbirinden farklı gösterdiği için online test, göz muayenesindeki renk görme testlerinin yerini tutmaz.
Renk Körlüğü Sonradan Ortaya Çıkar mı?
Doğuştan renk körlüğü dışında, renk görmesi yaşam boyunca da değişebilir. Sonradan ortaya çıkan renk görme bozukluğu çoğu zaman bir göz ya da sinir sistemi hastalığının işaretidir ve doğuştan olandan farklı olarak tek gözü daha fazla etkileyebilir. Renk görmesinde sonradan değişikliğe yol açabilen başlıca durumlar şunlardır:
- Göz merceğinin bulanıklaşması olan katarakt, renklerin daha soluk ve sarımsı görülmesine neden olabilir.
- Glokom (göz tansiyonu), sarı nokta hastalığı ve diyabete bağlı göz hasarı gibi ağ tabakasını etkileyen hastalıklar daha çok mavi-sarı renk görmesini bozar.
- Görme sinirini etkileyen hastalıklar, kırmızı tonların soluk görülmesiyle kendini gösterebilir.
- Verem tedavisinde kullanılan etambutol ve romatizmal hastalıklarda kullanılan hidroksiklorokin gibi bazı ilaçlar, renk görmesinde değişikliğe yol açabilir.
Sonradan ortaya çıkan renk görme bozukluğunda altta yatan neden tedavi edildiğinde renk görmesi düzelebilir. Bu nedenle daha önce olmayan bir renk görme değişikliği fark ettiğinizde göz muayenesini geciktirmemeniz önerilir.
Ne Zaman Göz Hekimine Başvurmalısınız?
Online testte kırmızı-yeşil ya da mavi-sarı renk körlüğü olası çıktıysa türü ve derecesi bir göz sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Aşağıdaki durumlarda da muayene için randevu almanız önerilir:
- Renkleri eskisinden farklı, daha soluk ya da sarımsı görmeye başladıysanız
- İki gözünüz arasında renk görmesi açısından fark seziyorsanız
- Çocuğunuz renkleri sık karıştırıyor ya da renk adlarını öğrenmekte zorlanıyorsa
- Renk ayrımı gerektiren bir meslek ya da resmî işlem için kesin sonuca ihtiyacınız varsa
- Renk görmesini etkileyebilen bir ilaç kullanıyorsanız
Görmenizde ani bir azalma, görme alanınıza perde inmesi ya da göz hareketiyle artan göz ağrısı gibi belirtiler ise beklemeden acil servise başvurulmasını gerektirir. Bu belirtilere yüzde kayma, kolda ya da bacakta güçsüzlük veya konuşma bozukluğu eşlik ediyorsa 112’nin aranması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Online renk körlüğü testi güvenilir mi?
Online renk körlüğü testi, renk görmesindeki belirgin sorunları fark etmenize yardımcı olan bir tarama aracıdır ancak tanı koymaz. Ekranların renk ayarı, parlaklık ve ortamın ışığı sonucu etkileyebileceği için hafif renk görme bozuklukları ekranda gözden kaçabilir ya da olağan renk görmesi olan bir kişi bazı levhaları okumakta zorlanabilir. Kesin sonuç, göz muayenesinde standart ışık altında yapılan renk görme testleriyle verilir.
Renk körleri hangi renkleri göremez?
Renk körlüğü olan kişilerin çoğu renkleri görür ancak bazı renk çiftlerini birbirinden ayırt etmekte zorlanır. Kırmızı-yeşil renk körlüğünde kırmızı, yeşil, turuncu ve kahverengi tonlar birbirine benzer görünür; protan tipte kırmızı tonlar daha koyu algılanabilir. Mavi-sarı renk körlüğünde ise mavi ile yeşil, sarı ile pembe tonların ayırt edilmesi zorlaşır. Renklerin tamamen gri tonlarında görüldüğü tam renk körlüğü çok nadirdir.
Renk körlüğü tedavi edilebilir mi?
Doğuştan renk körlüğünün kesin bir tedavisi bulunmamaktadır ancak çoğu kişi renkleri parlaklık, konum ve bağlam gibi ipuçlarıyla ayırt etmeyi öğrenerek günlük yaşamını sürdürür. Bazı özel renkli gözlük camları belirli renkler arasındaki karşıtlığı artırabilir fakat olağan renk görmesini sağlamaz. Sonradan ortaya çıkan renk görme bozukluğunda ise altta yatan hastalığın tedavisiyle renk görmesi düzelebilir.
Renk körlüğü kadınlarda görülür mü?
Kırmızı-yeşil renk körlüğü kadınlarda da görülebilir ancak erkeklere göre çok daha seyrektir. Bu durumun nedeni, renk körlüğüne yol açan genin X kromozomu üzerinde taşınmasıdır. Kadınlarda iki X kromozomu bulunduğundan renk körlüğünün ortaya çıkması için iki kromozomun da bu geni taşıması gerekir. Geni yalnız bir X kromozomunda taşıyan kadınlar genellikle renkleri olağan görür ancak bu geni çocuklarına aktarabilir.
Çocuklarda renk körlüğü testi ne zaman yapılabilir?
Çocuklar sayıları ya da basit şekilleri tanıyabildikleri yaştan itibaren renk görme testleriyle değerlendirilebilir. Sayıları henüz bilmeyen çocuklar için şekilli levhalar kullanılır. Renkleri sık karıştıran ya da renk adlarını öğrenmekte zorlanan çocukların okul çağından önce göz muayenesi olması, gerekirse öğretmenlerin bilgilendirilmesine olanak tanır.
Renk körlüğü sürücü belgesi ya da meslek seçimini etkiler mi?
Sürücü belgesi, askerlik ve renk ayrımının önemli olduğu bazı meslekler için renk görme koşulları ilgili mevzuatla belirlenir. Bu değerlendirmeler online testlerle değil, yetkili sağlık kuruluşlarında yapılan muayene ve renk görme testleriyle yapılır. Renk görme bozukluğunuz olduğunu düşünüyorsanız bir meslek ya da resmî işlem öncesinde göz muayenesi olmanız önerilir.
