Karaciğer Nakli

Karaciğer nakli, işlevini kalıcı olarak yitiren karaciğerin çıkarılıp yerine sağlıklı bir karaciğerin ya da karaciğer bölümünün yerleştirilmesidir. Nakil için gereken karaciğer, beyin ölümü gerçekleşmiş bir bağışçıdan ya da karaciğerinin bir bölümünü bağışlayan canlı bir vericiden alınır. İlerlemiş kronik karaciğer yetmezliğinde, iyileşmeyen ani karaciğer yetmezliğinde ve seçilmiş bazı karaciğer kanserlerinde karaciğer nakli tek etkili tedavi seçeneği olabilir.

Karaciğer Nakli Hangi Durumlarda Gerekir?

Karaciğer; proteinlerin ve kanın pıhtılaşmasını sağlayan maddelerin üretiminden yağların sindirimine yardım eden safranın yapımına, zararlı maddelerin ve ilaçların vücuttan uzaklaştırılmasına kadar yüzlerce görev üstlenir. Karaciğerin büyük bölümü geri dönüşümsüz biçimde hasar gördüğünde bu görevler yerine getirilemez ve karaciğer yetmezliği gelişir.

Karaciğer yetmezliği çoğu zaman yıllar içinde yavaş ilerler ve kronik karaciğer yetmezliği olarak adlandırılır. Daha seyrek olarak, önceden karaciğer hastalığı bilinmeyen bir kişide günler ya da haftalar içinde ani (akut) karaciğer yetmezliği gelişebilir. Akut yetmezlikte karaciğerin belirli bir sınırdan fazlası hasar görmediyse yoğun tedaviyle iyileşme mümkündür. Hasarın geri dönmediği kronik yetmezlikte ve iyileşmeyen akut yetmezlikte ise etkili tedavi karaciğer naklidir.

Karaciğer naklini gerektiren başlıca nedenler şunlardır:

• Kronik viral hepatitler: Hepatit B ve hepatit C enfeksiyonlarının yıllar içinde karaciğerde yaptığı hasar
• Alkole bağlı karaciğer hastalığı
• Alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı: Yağlanmanın iltihaba ve sirozla sonuçlanan hasara ilerlemesi
• Otoimmün hepatit: Bağışıklık sisteminin karaciğer hücrelerine saldırması
• Safra yolu hastalıkları: Primer biliyer kolanjit, primer sklerozan kolanjit, çocuklarda biliyer atrezi gibi
• Metabolik ve kalıtsal hastalıklar: Wilson hastalığı, hemokromatoz, alfa-1 antitripsin eksikliği gibi
• Diğer nedenler: Nedeni bilinmeyen siroz, karaciğer damarlarının tıkanması (Budd-Chiari sendromu), polikistik karaciğer hastalığı ve seçilmiş karaciğer kanserleri

Karaciğerin kendisinden başlayan kanser de seçilmiş hastalarda nakil nedenidir. Tümörün sayısı ve büyüklüğü belirli ölçütleri aşmıyorsa ve kanser karaciğer dışına yayılmamışsa nakil, hem tümörü hem de çoğu zaman tümöre eşlik eden sirozu ortadan kaldırır.

Karaciğer Yetmezliğinin Belirtileri Nelerdir?

Karaciğer yetmezliği başlangıçta basit gibi görünen belirtilerle kendini gösterebilir. Halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık, bulantı, bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik, ciltte kaşıntı, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve kolay morarma bu belirtiler arasındadır. Gözlerde ve ciltte sararma (sarılık), karında su toplanması, dışkıda kan, zaman ve yer duygusunun kaybolması, uykuya eğilim ve bilinç bulanıklığı ise hastalığın ilerlediğini gösterir.

Karaciğer yetmezliğinden şüphelenildiğinde gastroenteroloji uzmanı önce kan testleriyle karaciğerin işlevlerini değerlendirir. Gerekli görülürse ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır; bazı durumlarda tanıyı kesinleştirmek için karaciğerden biyopsi alınabilir.

Karaciğer Nakli Şartları: Kimlere Yapılır, Kimlere Yapılmaz?

Karaciğer nakli için temel şart, karaciğer yetmezliğinin ilaç ve diğer tedavilerle düzelmeyecek kadar ilerlemiş olması ve kişinin bu büyük ameliyatı ve sonrasındaki tedaviyi kaldırabilecek sağlıkta olmasıdır. Karaciğer yetmezliğinin varlığı nakil için tek başına yeterli değildir; hekimler nakil kararında, ameliyatın kişiye sağlayacağı yararın risklerinden açıkça büyük olup olmadığını değerlendirir. Bu nedenle alıcı adayında şu şartlar aranır:

• Karaciğer hastalığının ilerlemiş olması ve başka bir tedaviyle düzelmesinin beklenmemesi ya da tedaviye yanıt vermeyen kaşıntı ve bilinç bulanıklığı gibi şikâyetlerle yaşam kalitesini ağır biçimde bozması
• Kişinin genel sağlık durumunun uzun süren bir ameliyatı ve sonrasındaki yoğun bakım dönemini kaldırabilecek düzeyde olması
• Nakilden sonra ömür boyu kullanılacak bağışıklık baskılayıcı ilaçları düzenli alabilecek ve kontrollere aksatmadan gelebilecek durumda olması

Karaciğer Nakli Kimlere Yapılmaz?

Bazı durumlar ameliyatı ağır bir risk hâline getirir ya da yeni karaciğerin uzun süre sağlıklı çalışmasını zorlaştırır. Karaciğer nakline engel olabilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Aktif alkol ya da madde kullanımı
• Kontrol altına alınamamış ciddi bir enfeksiyon
• Karaciğer dışına yayılmış kanser
• Ağır kalp ya da akciğer hastalığı
• Yakın zamanda geçirilmiş kalp krizi ya da inme
• Nakilden sonra ilaçların düzenli kullanılmasını engelleyecek ciddi psikolojik ya da sosyal sorunlar

Bu engellerin bir kısmı kalıcı değildir. Enfeksiyonu tedavi edilen ya da alkolü bırakan bir hasta nakil için yeniden değerlendirilebilir. Nakle uygunluk, kişinin sağlık durumu değiştikçe yeniden ele alınır.

MELD Puanı Nedir, Nakil Sırası Nasıl Belirlenir?

MELD puanı, karaciğer hastalığının ne kadar ağır olduğunu ve hastanın önümüzdeki aylarda nakle ne kadar acil ihtiyaç duyacağını gösteren bir puandır. Karaciğer ve böbrek işlevlerini gösteren kan tetkiklerinden hesaplanır. 6 ile 40 arasında değişen puan yükseldikçe hastalığın ağırlığı da artar.

Türkiye’de kadavradan bağışlanan karaciğerler, Sağlık Bakanlığına bağlı Ulusal Koordinasyon Merkezinin eşleştirmesiyle dağıtılmaktadır. Kan grubu uygun hastalar arasında öncelik, MELD puanı yüksek olan, yani hastalığı daha ağır seyreden hastaya verilir. Çocuklarda bu değerlendirme PELD puanıyla yapılır. Eşleştirme bu ölçütlere göre yapıldığı için kimse sırayı atlayamaz.

MELD puanı sabit değildir; hastalık ağırlaştıkça yükselir, düzeldikçe düşer. Bu nedenle bekleme listesindeki hastaların kontrolleri ve kan tetkikleri düzenli aralıklarla tekrarlanır ve puan güncel tutulur. Bekleme listesine kayıt ve bekleme döneminde yapılması gerekenleri Organ Nakli Merkezi sayfamızda bulabilirsiniz.

Karaciğer Nakli Kimden Yapılır?

Karaciğer nakli için organ iki kaynaktan sağlanır: beyin ölümü gerçekleşmiş bir bağışçıdan ya da sağlıklı bir yakının bağışladığı karaciğer bölümünden.

Kadavradan Karaciğer Nakli

Beyin ölümü gerçekleşmiş ve organ bağışı yapılan bir kişinin karaciğeri, Sağlık Bakanlığının Ulusal Bekleme Listesindeki uygun hastaya nakledilir. Bu nakilde karaciğerin tamamı kullanılır. Kadavradan bağış sayısı ihtiyacı karşılamadığı için bekleme süreleri uzun olabilir; karaciğer yetmezliğinde ise uzun süre bekleme şansı her zaman bulunmaz. Ölümden sonra organ bağışının nasıl yapıldığını organ bağışı rehberimizde bulabilirsiniz.

Canlı Vericiden Karaciğer Nakli

Karaciğer, kendini yenileyebilen bir organdır. Bu özelliği sayesinde sağlıklı bir vericinin karaciğerinin bir bölümü hastaya nakledilebilir. Vericide kalan karaciğer ve hastaya nakledilen bölüm yaklaşık üç ay içinde büyüyerek yeterli hacme ulaşır. Vericiden alınacak bölümün büyüklüğü alıcının vücut ağırlığına göre belirlenir; çocuk hastalarda genellikle vericinin karaciğerinin sol bölümü, yetişkinlerde ise sağ bölümü kullanılır.

Böbrek yetmezliğindeki diyaliz gibi, karaciğer yetmezliğinde hastayı uzun süre yaşatabilecek bir destek tedavisi bulunmamaktadır. Bu nedenle canlı vericiden nakil, birçok hasta için uzun bir bekleyişe gerek kalmadan uygulanabilen önemli bir seçenektir. Ameliyat önceden planlanabildiği için alıcının durumu daha fazla ağırlaşmadan nakil yapılabilir.

Karaciğer Naklinde Kan Grubu Uyumu

Karaciğer naklinde alıcı ile verici arasında kan grubu uyumu aranır, doku uyumu ise aranmaz. Rh faktörünün (artı ya da eksi) uyumuna bakılmaz.

Canlı vericili nakilde kan grubu uyumunun yanında vericinin karaciğerinin hacmi, damar ve safra yollarının yapısı da uygun olmalıdır.

Karaciğer Nakli Öncesinde Hangi Değerlendirmeler Yapılır?

Nakil öncesi değerlendirme, hastanın ameliyatı güvenle karşılayıp karşılayamayacağını ve nakil sonrasında karşılaşılabilecek sorunları önceden belirlemeyi amaçlar. Tetkikler hem karaciğer hastalığının ağırlığını hem de vücudun bu ameliyata hazır olup olmadığını ortaya koyar. Alıcı adayının değerlendirmesinde genellikle şu incelemeler yapılır:

• Karaciğer ve böbrek işlevlerini gösteren kan tetkikleri
• Karaciğerin yapısını ve damarlarını gösteren ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ya da manyetik rezonans (MR) görüntülemesi
• Hepatit ve HIV gibi enfeksiyonların taranması
• Kalp ve akciğer işlevlerinin değerlendirilmesi
• Kanser taramaları
• Psikiyatri ve sosyal destek değerlendirmesi

Tetkikler tamamlandığında sonuçlar bir dosyada toplanır ve farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin yer aldığı Organ Nakli Konseyinde görüşülür. Konsey nakil kararını oy birliğiyle verir. Kadavradan nakil için uygun bulunan hasta, Sağlık Bakanlığı Ulusal Bekleme Listesine kaydedilir. Canlı vericili nakilde ise konsey, alıcı ve verici için ayrı ayrı karar verir.

Canlı Karaciğer Vericisi (Donörü) Kimler Olabilir?

Karaciğer vericiliği hem yasal hem tıbbi şartlara bağlıdır. Yasal şartlar bağışın gönüllü ve karşılıksız olmasını, tıbbi şartlar ise vericinin sağlığının korunmasını amaçlar.

Yasal Şartlar

2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun’a göre canlı vericide şu şartlar aranmaktadır:

• 18 yaşını doldurmuş ve akıl sağlığı yerinde olmak
• Bağışa kendi isteğiyle, herhangi bir baskı altında kalmadan karar vermek
• Alıcının eşi ya da dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dahil) kan veya kayın hısımı olmak

Dördüncü dereceye kadar akrabalık; anne, baba, çocuk ve kardeşlerin yanında amca, dayı, hala, teyze ile bunların çocuklarını da kapsar. Kayın hısımlığı ise eşin akrabalarını ifade eder ve aynı derecelere kadar geçerlidir. Akraba olmayan ya da bu kapsamın dışında kalan kişilerin verici olabilmesi için naklin yapılacağı ildeki etik komisyonun onay vermesi gerekir. Organ karşılığında para ya da herhangi bir çıkar sağlamak kanunen suçtur.

Tıbbi Şartlar

Yasal şartları taşıyan her aday verici olamaz. Karaciğer vericisi olabilmek için şu tıbbi şartların sağlanması gerekir:

• Alıcıyla kan grubu uyumu bulunmalıdır. Doku uyumu aranmaz.
• Karaciğerin hacmi, hem alıcıya yetecek büyüklükte bir bölümün alınmasına hem de vericide yeterli karaciğer kalmasına izin vermelidir.
• Karaciğerin damar ve safra yolu yapısı nakle uygun olmalıdır.
• Verici genel olarak sağlıklı olmalı ve ameliyatı güvenle kaldırabilmelidir.

Bazı durumlar ise karaciğer bağışına engel oluşturur:

• Alkol ya da madde kullanımı
• İleri kalp ya da akciğer hastalığı
• Kontrol altına alınamamış enfeksiyon
• Ciddi psikiyatrik hastalık

Karaciğer Vericisinde Tetkikler, Ameliyat ve İyileşme

Verici adaylığı, organ nakli koordinatörüyle yapılan görüşmeyle başlar. Kan grubu alıcıyla uyumlu olan aday, ardından kapsamlı bir sağlık değerlendirmesinden geçer. Değerlendirmenin her aşamasında öncelik vericinin sağlığıdır.

Verici Adayında Hangi Tetkikler Yapılır?

Karaciğer vericisi adayında genellikle şu incelemeler yapılır:

• Fizik muayene ile ayrıntılı kan ve idrar tetkikleri
• Hepatit gibi bulaşıcı hastalıkları araştıran mikrobiyolojik testler ve bağışıklık sistemine yönelik (immünolojik) testler
• Karaciğerin hacmini ölçen, damarlarının ve safra yollarının haritasını çıkaran bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) incelemeleri
• Karaciğerdeki yağlanmanın değerlendirilmesi
• Kardiyoloji ve göğüs hastalıkları değerlendirmesi
• Psikiyatri görüşmesi
• Kadın adaylarda kadın hastalıkları ve doğum değerlendirmesi

Gerekli görülürse başka bölümlerden de görüş alınır. Hacim ölçümü, alıcıya yetecek büyüklükte bir bölümün alınıp alınamayacağını ve vericide kalacak karaciğerin yeterli olup olmayacağını gösterir. Damar ve safra yolu haritası ise cerrahların karaciğerin hangi bölümünün güvenle alınabileceğini ameliyattan önce planlamasını sağlar.

Tetkikler tamamlandığında Organ Nakli Konseyi, verici için alıcıdan ayrı bir karar verir. Değerlendirmenin herhangi bir aşamasında vericinin sağlığı açısından risk görülürse bağış durdurulur ve bunun nedeni adaya ve hasta yakınlarına açıklanır.

Karaciğer Nakli Veren Kişinin Karaciğeri Yenilenir mi?

Evet, karaciğer bir bölümü alındığında kendini yenileyebilen bir organdır. Vericide kalan karaciğer ameliyattan sonraki haftalarda hızla büyür ve yaklaşık 3 ay içinde normal hacmine ulaşır. Bu sayede tetkiklerde uygun bulunarak bağışta bulunan vericilerde karaciğer işlevleri korunur ve kalıcı bir karaciğer yetmezliği beklenmez.

Karaciğer eski hacmine ulaşsa da damarları ve safra yolları ilk hâliyle yeniden oluşmaz. Bu nedenle bir kişi yalnız bir kez karaciğer vericisi olabilir.

Karaciğer Donörü Ne Kadar Sürede İyileşir?

Verici, ameliyattan sonraki ilk gece genellikle yoğun bakımda yakından izlenir, ardından servise alınır. Olağan koşullarda vericinin hastanede kalış süresi ortalama 7 gündür. Taburculuktan 1 hafta sonra ilk kontrol yapılır, sonrasında kontroller aylık olarak sürer.

İyileşme süresi kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Tam iyileşme, karaciğerin kendini tamamladığı yaklaşık 3 aylık dönemi kapsar ve vericilerin çoğu bu sürenin sonunda işine dönebilir. İlk ay araç kullanılmaması önerilir. Ağrı kesicilerin etkisi tamamen geçmeden ve ani bir durumda güvenle fren yapabilecek hâle gelinmeden direksiyona geçilmemelidir.

Bağıştan sonra vericinin ömür boyu ilaç kullanması gerekmez ve yaşam tarzında köklü bir değişiklik beklenmez. Bununla birlikte iyileşme döneminde ve sonrasında karaciğer vericisinin şu noktalara dikkat etmesi önerilir:

• Ameliyat yerinde fıtık gelişmemesi için en az 1 yıl ağır yük kaldırılmamalı ve ağır egzersiz yapılmamalıdır.
• Sigara ve alkol, değerlendirme sürecinden karaciğer işlevleri normale dönene kadar hiç kullanılmamalıdır. Sonrasında da sigara ve alkolden uzak durmak ve kilo almamaya özen göstermek karaciğer sağlığını korur.
• Kontrollere düzenli olarak gelinmelidir.
• Başka bir sağlık kuruluşuna başvurulduğunda hekime karaciğer vericisi olunduğu söylenmelidir.

Karaciğer vericiliği çocuk sahibi olmaya engel değildir. Kadın vericilerin, iyileşmenin tamamlanması için gebeliği bağıştan sonra bir süre, genellikle bir yıla kadar ertelemesi önerilir; iyileşme tamamlandıktan sonra gebelik hekim takibinde planlanabilir. Erkek vericilerde bağış doğurganlığı etkilemez. İyileşme döneminde ateş, giderek artan karın ağrısı, ciltte veya gözlerde sararma, yara yerinde kızarıklık ve akıntı gibi belirtiler fark edildiğinde gecikmeden takip eden hekime başvurulmalıdır.

Karaciğer Nakli Vermek Riskli mi?

Karaciğer vericiliği büyük bir karın ameliyatı gerektirdiği için risksiz değildir. Riskin düzeyi, vericinin kendi sağlık durumuna ve alınacak bölümün büyüklüğüne göre değişir. Erişkin alıcı için yapılan sağ lob bağışı, çocuk alıcı için yapılan sol lob bağışına göre daha büyük bir ameliyattır. Bu riskler değerlendirme sürecinde verici adayıyla ayrıntılı olarak konuşulur ve aday bağış kararını ancak bunları anlayıp kabul ettikten sonra verir.

Verici ameliyatından sonra karşılaşılabilecek başlıca sorunlar şunlardır:

• Kanama
• Yara yerinde ya da karın içinde enfeksiyon
• Safra kaçağı ya da safra yolunda daralma
• Bacak ya da akciğer damarlarında pıhtı oluşması
• Kesi yerinde fıtık
• Ameliyattan sonraki ilk günlerde karaciğer işlevlerinde geçici bozulma

Bu sorunların önemli bir bölümü tedaviyle düzelir. Çok nadir de olsa vericinin hayatını tehdit eden ağır komplikasyonlar da bildirilmiştir. Verici adayının bu kadar ayrıntılı incelenmesinin ve en küçük şüphede bağışın durdurulmasının nedeni de budur.

Karaciğer Vericisi Kaç Yıl Yaşar?

Karaciğerin kendini yenilemesi sayesinde vericide kalıcı bir karaciğer yetmezliği beklenmez. Tetkiklerde sağlıklı bulunarak bağışta bulunan vericiler, iyileşme döneminin ardından normal ve sağlıklı yaşamlarını sürdürür. Vericinin uzun dönemde de sağlıklı kalması için ilk aylardaki kontrollerden sonra da düzenli takibin sürdürülmesi önerilir. Böylece ileride ortaya çıkabilecek bir sağlık sorunu erken dönemde fark edilir.

Karaciğer Nakli Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Karaciğer nakli, deneyimli bir cerrahi, anestezi ve yoğun bakım ekibi gerektiren kapsamlı bir ameliyattır. Ameliyat sırasında hastanın hastalıklı karaciğeri tamamen çıkarılır ve yerine sağlıklı karaciğer ya da karaciğer bölümü yerleştirilir; damarları ve safra yolu yeni karaciğere bağlanır.

• Kadavradan nakilde bağışçıdan alınan tam karaciğer hastaya yerleştirilir. Ameliyat yaklaşık 6–8 saat sürer.
• Canlı vericili nakilde iki ayrı ekip yan yana iki ameliyathanede eş zamanlı çalışır. Bir ekip vericiden nakledilecek karaciğer bölümünü çıkarırken diğer ekip hastanın karaciğerini çıkarır. Alıcı ameliyatı 6–10 saat, verici ameliyatı 4–6 saat sürer.

Ameliyat bitiminde karında birikebilecek sıvıyı dışarı almak için ince tüpler (dren) yerleştirilir; bu drenlerin çoğu hastanede kalış süresince çıkarılır. Çok nadir de olsa ameliyat sırasında ortaya çıkan bir sorun nedeniyle işleme son verilmesi gerekebilir; böyle bir durumda nedenleri cerrahi ekip tarafından ayrıntılı olarak açıklanır.

Karaciğer Nakli Sonrası Hastanede Kalış ve İyileşme

Ameliyattan sonra hasta ilk günlerde yoğun bakımda yakından izlenir, ardından organ nakli servisine alınır. Alıcılar ortalama 10–14 gün, canlı vericiler ise ortalama 7 gün hastanede kalır. Enfeksiyon riskini azaltmak için serviste ziyaretçi kabulü sınırlıdır.

Taburculuktan sonraki aylarda iyileşme sürer. İlk üç ay 5 kilodan ağır yük kaldırılmaz, ilk ay araç kullanılmaz ve ilk yıl ağır spor yapılmaz. İşe dönüş, işin türüne ve kontrol sonuçlarına göre genellikle en az 3–6 ay sonra mümkün olur. Şehir dışından gelen hastaların ilk dönemde sık kontroller nedeniyle merkeze yakın bir yerde kalması gerekebilir.

Karaciğer Nakli Sonrası İlaçlar ve Kontroller

Nakilden sonra bağışıklık sisteminin yeni karaciğeri reddetmesini önlemek için bağışıklığı baskılayan ilaçlar kullanılır. Bu ilaçların bir bölümü ömür boyu sürer, bazıları zamanla azaltılır ya da kesilir. İlaçlar hekimin söylediği doz ve saatte alınmalı, hekimin önermediği hiçbir ilaç kullanılmamalıdır. Doz atlamak ya da ilacı kendi kararıyla bırakmak karaciğerin reddedilme riskini önemli ölçüde artırır; bir doz unutulduğunda ne yapılacağını önceden nakil ekibine sormak, böyle bir durumda doğru adımı atmayı kolaylaştırır. İlaçlardan birinin dozu kandaki düzeyine göre ayarlandığı için kontrole aç karnına ve sabah ilacı alınmadan gelinir. Alkol, yeni karaciğere zarar verdiği için nakilden sonra kesinlikle kullanılmaz.

Karaciğer nakli olan hastalar ömür boyu hekim takibinde kalır. Kontroller ilk aylarda sık yapılır ve karaciğer sorunsuz çalıştıkça seyrekleşir:

• İlk kontrol: Taburculuktan 2 gün sonra
• İlk ay: Haftada bir
• Birinci aydan üçüncü aya: 15 günde bir
• Üçüncü aydan ilk yılın sonuna: Ayda bir
• Birinci yıldan sonra: Sorun yoksa iki ayda bir

Karaciğer Nakli Sonrası Yaşam

Nakil sonrası kısıtlamaların çoğu ilk aylar ve ilk yılla sınırlıdır; iyileşme ilerledikçe kalkar. İlaçların söylendiği gibi kullanılması, greyfurt ve nar tüketilmemesi, sigara ve alkol kullanılmaması ise kalıcı kurallardır.

İlaç Etkileşimleri, Greyfurt ve Nar

Başka ilaçlar, bağışıklık baskılayıcıların kandaki düzeyini yükseltebilir ya da düşürebilir. Bu nedenle nakil olan kişi, ağrı kesici ve antibiyotik dahil hekiminin önermediği hiçbir ilacı kullanmamalıdır. Bitkisel ürünler ve besin takviyeleri de etkileşime yol açabileceği için nakil ekibine danışılmadan kullanılmamalıdır. Nakil merkezi dışında başvurulan her hekime ve diş hekimine nakil olunduğunu ve kullanılan ilaçları söylemek gerekir.

Greyfurt, nar ve bu meyveleri içeren meyve suları da ilaçlarla etkileşime girdiği için tüketilmez. Greyfurt, bağırsakta bazı bağışıklık baskılayıcı ilaçları parçalayan enzimi engeller ve ilacın kandaki düzeyini yükselterek yan etki riskini artırır.

Enfeksiyondan Korunma

Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar vücudun mikroplara karşı savunmasını da zayıflatır. İlaç dozlarının en yüksek olduğu ilk aylarda enfeksiyon riski daha fazla olduğu için bu dönemde şu önlemler alınmalıdır:

• En az 6 ay maske takılmalı, kalabalık ortamlardan, toplu taşımadan ve evde misafir ağırlamaktan kaçınılmalıdır.
• Hasta kişilerle temas kurulmamalı, eller gün içinde sık sık yıkanmalıdır.
• 6 ay boyunca hayvanlarla ve bahçe işleriyle temas edilmemeli, rutubetli ve tozlu ortamlarda bulunulmamalıdır.
• En az 1 yıl sauna ve hamama gidilmemelidir. Havuz da enfeksiyon riski taşıdığı için bu dönemde uygun değildir.

Karaciğer Nakli Sonrası Beslenme

Bağışıklık baskılayıcı ilaçlar, özellikle yüksek dozda kullanıldıkları ilk dönemde kan şekerini yükseltebilir. Bu nedenle karaciğer naklinden sonra az şekerli, az yağlı ve az tuzlu, dengeli bir beslenme düzeni önerilir; tatlıların ve şekerli içeceklerin sınırlı tutulması önemlidir. Ameliyat sonrası iyileşme döneminde protein kısıtlaması yapılmaz. Alkol ise yeni karaciğere doğrudan zarar verdiği için hiçbir miktarda tüketilmez.

Besin hijyeni de enfeksiyondan korunmanın bir parçasıdır. Çiğ sebze ve meyveler tüketilmeden önce iyice yıkanmalı, et ve et ürünleri iyi pişirilmelidir. Sakatat içeren yiyecekler tüketilmemeli, hazırlama ve saklama koşulları uygun olmayan yerlerde yemek yenmemelidir.

Cinsel Yaşam ve Gebelik

Her şey yolunda giden hastalar ilk 6 haftadan sonra cinsel yaşamlarına dönebilir. Nakil olan kadın ve erkeklerin çocuk sahibi olması da mümkündür. Gebelik için nakilden sonra en az 1 yıl beklenir; bu süre, yeni karaciğerin düzenli çalıştığının görülmesi ve ilaçların ayarlanması için gereklidir. Bazı bağışıklık baskılayıcı ilaçlar gelişen bebeğe zarar verebileceği için gebelik öncesinde ilaç tedavisinde değişiklik yapılması gerekir. Bu nedenle gebelik mutlaka hekim gözetiminde planlanmalı, bu süre boyunca hekimin önerdiği bir korunma yöntemi kullanılmalıdır.

Karaciğer Naklinin Olası Riskleri Nelerdir?

Karaciğer nakli uzun ve kapsamlı bir ameliyat olduğu için kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı sorunlar görülebilir. Nakle özgü riskler arasında yeni karaciğerin damarlarında pıhtı oluşması veya daralma, safra yollarında kaçak ya da darlık ve karaciğerin ameliyattan sonra beklenen hızda çalışmaya başlamaması sayılabilir. Bu sorunların bir bölümü ek girişim ya da ameliyat gerektirebilir.

Uzun dönemde bağışıklık sisteminin yeni karaciğeri reddetmesi, nakle yol açan hastalığın (örneğin bazı hepatitlerin veya otoimmün hastalıkların) yeni karaciğerde tekrarlaması ve bağışıklığı baskılayan ilaçlara bağlı enfeksiyon, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, böbrek işlevinde azalma ve bazı kanserlerde artış görülebilir. Kişiye özgü riskler, ameliyattan önce nakil ekibi tarafından ayrıntılı olarak anlatılır.

Karaciğer Nakli Olanlar Ne Kadar Yaşar?

Herkes için geçerli tek bir süre yoktur. Nakledilen karaciğerin ne kadar süre sağlıklı çalışacağı; nakle yol açan hastalığa, hastanın yaşına ve genel sağlığına, organın kaynağına ve en önemlisi ilaçların düzenli kullanılıp kontrollere aksatmadan gelinmesine bağlıdır. Nakil sonrası önerilere uyulması, yeni karaciğerin uzun yıllar sağlıklı çalışma olasılığını artırır. Sigara ve alkolden uzak durmak, dengeli beslenmek ve düzenli hareket etmek yeni karaciğerin korunmasına yardımcı olur.

Hangi Durumlarda Hemen Organ Nakli Merkezine Başvurulmalıdır?

Ateş, titreme, gözlerde veya ciltte yeniden sararma, idrarın koyulaşması ya da dışkının açık renkli olması, karın ağrısı veya şişliği, yara yerinde kızarıklık ya da kötü kokulu akıntı ve kusma nedeniyle ilaçların alınamaması durumunda vakit kaybetmeden takip eden organ nakli merkezine haber verilmelidir. Bilinç bulanıklığı, kusmukta ya da dışkıda kan, nefes darlığı veya genel durumda hızlı bozulma ise acil değerlendirme gerektirir; bu durumda en yakın acil servise başvurulmalı ya da 112 aranmalıdır.

Türkiye’de İlk Karaciğer Nakli Ne Zaman Yapıldı?

Türkiye’de ilk karaciğer nakli 8 Aralık 1988’de Mehmet Haberal ve ekibi tarafından, beyin ölümü gerçekleşmiş bir bağışçıdan alınan karaciğerle yapılmıştır. Ülkemizde canlı vericiden yapılan ilk organ nakli ise yine aynı ekibin 3 Kasım 1975’te gerçekleştirdiği böbrek naklidir.

LHÜ Ankara Hastanesinde Karaciğer Nakli

Lokman Hekim Üniversitesi Ankara Hastanesi bünyesindeki Organ Nakli Merkezi, Sağlık Bakanlığı tarafından böbrek ve karaciğer nakli için yetkilendirilmiştir. Merkezde canlı vericiden ve kadavradan karaciğer nakli yapılmaktadır.

Nakil başvurusu ve ön değerlendirme Organ Nakli Koordinatörlüğü aracılığıyla yürütülür. İlk görüşmeye kimlik belgesi, kan grubunu gösteren belge, önceki tedavilerin özetini içeren epikriz raporları, tetkik sonuçları ve kullanılan ilaçların listesiyle gelinmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Karaciğer nakli hakkında bilgi almak için sayfadaki formu doldurabilir ya da 444 9 911 numaralı çağrı merkezimizi arayabilirsiniz.