Total Kolesterol Testi

Kolesterol tahlili, kalp ve damar sağlığını değerlendirmek için hekimin en sık istediği kan testlerinden biridir. Bu tahlilde ilk sırada yer alan total kolesterol, kandaki kolesterolün toplam miktarını gösterir ve tahlil raporlarında çoğu zaman “CHOL” kısaltmasıyla yazılır.

Kolesterol yüksekliği uzun yıllar boyunca hiçbir şikâyete yol açmayabilir; bu nedenle çoğu kişi yüksekliği rutin bir kontrolde öğrenir. Total kolesterolün yüksek çıkması kalp-damar hastalıkları riskini artırabilir ancak sonucun gerçek anlamı, LDL ve HDL kolesterolle ve kişinin diğer risk etkenleriyle birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar.

Total Kolesterol Nedir?

Kolesterol, hücre zarlarının yapısında yer alan ve bazı hormonların, D vitamininin ve sindirime yardımcı olan safra asitlerinin üretiminde kullanılan yağ benzeri bir maddedir. Vücudun ihtiyaç duyduğu kolesterolün büyük bölümü karaciğerde üretilir; geri kalanı et, süt ürünleri ve yumurta gibi hayvansal besinlerle alınır.

Kolesterol suda çözünmediği için kanda lipoprotein adı verilen taşıyıcı parçacıklarla dolaşır. Total kolesterol, bu parçacıkların taşıdığı kolesterolün toplamıdır; büyük bölümünü halk arasında “kötü kolesterol” olarak bilinen LDL, daha küçük bir bölümünü ise “iyi kolesterol” olarak bilinen HDL oluşturur. Kolesterol tahlilinde bu değerlerle birlikte, vücudun enerji deposu olarak kullandığı bir başka kan yağı olan trigliserid de ölçülür. Trigliseridin ne anlama geldiğini trigliserid yazımızda bulabilirsiniz.

Total Kolesterol Testi Neden İstenir?

Total kolesterol testi, kalp krizi ve inme gibi damar sertliğine bağlı hastalıkların riskini belirlemek için kolesterol tahlilindeki diğer değerlerle birlikte istenir. Kolesterol yüksekliği belirti vermediği için şikâyeti olmayan yetişkinlerde de belirli aralıklarla ölçülmesi önerilmektedir.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD), risk etkeni bulunmayan yetişkinlerde kolesterol taramasının şu aralıklarla yapılmasını önermektedir:

• 20 yaşından itibaren 5 yılda bir
• 40 yaşından itibaren erkeklerde 2 yılda bir
• 50 yaşından itibaren ya da menopozdan sonra kadınlarda 2 yılda bir
• 65 yaşından sonra yılda bir

Diyabet, yüksek tansiyon, kilo fazlalığı, kronik böbrek hastalığı ya da kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde, sigara kullananlarda ve ailesinde erken yaşta kalp hastalığı ya da kolesterol yüksekliği olanlarda tahlilin yılda en az bir kez yapılması önerilir. Kolesterol düşürücü tedavi alan hastalarda ise hekim, tedavinin etkisini izlemek için daha sık kontrol isteyebilir.

Total Kolesterol Testi Nasıl Yapılır?

Total kolesterol, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğinde ölçülür ve genellikle LDL, HDL kolesterol ve trigliseridle birlikte çalışılır. Yemek yemek total kolesterolü belirgin biçimde değiştirmez ancak aynı örnekte bakılan trigliserid yemekten sonra yükselir. Bu nedenle laboratuvarlarımızın test rehberi, kolesterol tahlili için kanın 10–12 saatlik açlıktan sonra sabah verilmesini önermektedir.

Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi, sonucun doğru yorumlanmasına yardımcı olur:

• Tahlilden önceki gün alkol alınmamalı ve ağır, alışılmadık bir egzersizden kaçınılmalıdır.
• Ateşli bir hastalık, ameliyat ya da kalp krizi gibi vücudu zorlayan durumlar kolesterol değerlerini geçici olarak değiştirebilir. Bu durumda tahlil, hekimin önerisiyle birkaç hafta sonra tekrarlanabilir.
• Kortizon ve doğum kontrol hapları gibi bazı ilaçlar kan yağlarını etkileyebilir; kullanılan ilaçlar hekime bildirilmeli ve hekime danışmadan bırakılmamalıdır.

Kolesterol tahlilinin sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

Total Kolesterol Kaç Olmalı?

Yetişkinlerde total kolesterolün 200 mg/dL’nin altında olması istenir. 200–239 mg/dL arası sınırda yüksek, 240 mg/dL ve üzeri yüksek kabul edilir.

Bu sınırlar genel bir çerçeve sunar ancak kişinin kalp-damar riskini tek başına göstermez. Total kolesterol hem LDL’yi hem de HDL’yi kapsadığı için yüksek bir HDL de sonucu yükseltebilir; özellikle kadınlarda HDL’nin yüksek olmasına bağlı olarak total kolesterol 200 mg/dL’nin üzerinde çıkabilir. Diyabet ve insülin direnci olan kişilerde ise HDL düşük seyrettiği için total kolesterol normal görünürken kalp-damar riski yüksek olabilir.

Bu nedenle hekim tedavi kararını total kolesterole göre değil, başta LDL kolesterol olmak üzere tahlildeki bütün değerlere ve kişinin yaşına, tansiyonuna, kan şekerine, sigara kullanımına ve aile öyküsüne göre verir. Bu değerlendirmede kullanılan değerlerden biri de HDL dışı kolesteroldür.

Total kolesterol sonucunuzu aşağıdaki araçla yorumlayabilirsiniz.

Kolesterol Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

Kolesterol yüksekliği, kanda dolaşan kolesterolün vücudun ihtiyacından fazla olduğunu gösterir. Fazla kolesterol, özellikle LDL ile taşınan bölümü, yıllar içinde damar duvarında birikerek plak adı verilen yapıların oluşmasına zemin hazırlar. Plaklar büyüdükçe damarlar daralır ve sertleşir; kalbi besleyen damarlarda bu süreç kalp krizine, beyin damarlarında ise inmeye yol açabilir.

Kolesterol yüksekliğinin başlıca nedenleri şunlardır:

• Beslenme alışkanlıkları: Doymuş ve trans yağdan zengin besinlerin sık tüketilmesi kolesterolü yükseltir.
• Kilo fazlalığı ve hareketsizlik: Özellikle karın bölgesinde biriken yağ ve hareketsiz yaşam, kan yağlarının dengesini bozar ve HDL’nin düşmesine yol açar.
• Sigara ve alkol: Sigara HDL kolesterolü düşürür ve damar duvarının zarar görmesini kolaylaştırır; fazla alkol ise kan yağlarını yükseltir.
• Kalıtım: Ailesel hiperkolesterolemi gibi kalıtsal durumlarda kolesterol, sağlıklı beslenen ve kilosu normal olan kişilerde bile genç yaşta yüksek seyreder.
• Diğer hastalıklar ve ilaçlar: Tiroid bezinin az çalışması, kontrolsüz diyabet, bazı böbrek ve karaciğer hastalıkları ile kortizon gibi ilaçlar kolesterolü yükseltebilir.

Kolesterol yüksekliği çoğu zaman belirti vermez ve ancak damarlarda ileri düzeyde daralma geliştiğinde göğüs ağrısı gibi şikâyetlerle fark edilir. Kalıtsal kolesterol yüksekliği olan bazı kişilerde ise göz kapaklarında sarımsı yağ birikintileri ya da topuk tendonlarında şişlikler görülebilir. Kolesterolü yüksek bulunan kişide hekim, tiroid, böbrek ve karaciğer testleriyle altta yatan bir hastalık olup olmadığını da araştırır.

Kolesterol Nasıl Düşürülür?

Kolesterolü düşürmenin ilk adımı, ilaç gereken durumlarda bile yaşam tarzının düzenlenmesidir. Beslenme düzeninde yapılan değişiklikler, düzenli hareket ve kilo kontrolü kolesterolü önemli ölçüde düşürür ve ilaç tedavisinin etkisini de artırır.

Kolesterolü düşürmeye yardımcı olan başlıca değişiklikler şunlardır:

• Doymuş ve trans yağları azaltmak: Yağlı et, sucuk ve salam gibi işlenmiş etler, tereyağı, kaymak, tam yağlı peynirler, margarinler ve hazır bisküvi ile kekler kolesterolü en çok yükselten besinlerdir. Bu besinlerin azaltılması, kolesterolü düşürmenin en etkili yoludur.
• Sağlıklı yağları tercih etmek: Yemeklerde zeytinyağı gibi bitkisel yağların kullanılması, haftada iki kez yağlı balık tüketilmesi ve ölçülü miktarda ceviz, fındık gibi kuru yemiş yenmesi kan yağlarını olumlu etkiler.
• Lifli besinleri artırmak: Yulaf, arpa, kuru baklagiller, sebze ve meyvelerde bulunan lif, kolesterolün bağırsaklardan emilimini azaltır. Beyaz ekmek ve pirinç yerine tam tahıllı ürünlerin seçilmesi de lif alımını artırır.
• Düzenli hareket etmek: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş, yüzme ya da bisiklet gibi orta yoğunlukta egzersiz, HDL kolesterolü yükseltir ve kilo kontrolünü kolaylaştırır.
• Kilo vermek ve sigarayı bırakmak: Fazla kiloların verilmesi kan yağlarının tamamında iyileşme sağlar. Sigaranın bırakılması ise HDL’nin yükselmesine ve kalp-damar riskinin gözle görülür şekilde azalmasına yardımcı olur.

Yaşam tarzı değişikliklerinin etkisi, birkaç ay sonra yapılan kontrol tahliliyle değerlendirilir. Kalp-damar riski yüksek olan kişilerde ya da kolesterol bu değişikliklere rağmen yeterince düşmediğinde ilaç tedavisi gündeme gelir; en sık statin grubu ilaçlar kullanılır ve ilacın gerekip gerekmediğine kişinin riskine göre hekim karar verir. İlaç başlandıktan sonra da sağlıklı beslenme ve düzenli hareketin sürdürülmesi önerilir; kolesterol düşürücü ilaçlar ve bitkisel ürünler hekim önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Total Kolesterol Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

Total kolesterolün düşük çıkması çoğu zaman bir sorun göstermez ve kolesterol düşürücü ilaç kullanan kişilerde tedavinin hedeflenen sonucudur. Tedavi almayan bir kişide belirgin düşük değerler ise seyrek olarak tiroid bezinin fazla çalışmasına, yetersiz beslenmeye, ağır karaciğer hastalığına ya da bağırsaklardan emilimi bozan hastalıklara bağlı olabilir; bu durumda hekim sonucu diğer bulgularla birlikte değerlendirir.

Total Kolesterol Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

Kolesterol yüksek çıktığında ilk değerlendirme için iç hastalıkları (dahiliye) uzmanına başvurulabilir. İç hastalıkları uzmanı sonucu kolesterol tahlilindeki diğer değerlerle, tansiyon, kan şekeri ve aile öyküsüyle birlikte değerlendirerek kalp-damar riskinizi belirler ve takip planınızı oluşturur.

Diyabet, tiroid hastalığı ya da kalıtsal kolesterol yüksekliği düşünüldüğünde endokrinoloji, kalp hastalığı bulunan ya da kalp-damar riski çok yüksek olan kişilerde kardiyoloji uzmanının görüşü alınır. Beslenme düzenini kişiye göre planlamak için diyetisyen desteği de faydalı olur.

Göğüste baskı, sıkışma ya da yanma hissi, kola, çeneye veya sırta yayılan ağrı, nefes darlığı ve soğuk terleme kalp krizinin belirtisi olabilir. Bu belirtiler varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir. Belirtilerin ayrıntılarını ve tedavi sürecini kalp krizi yazımızda bulabilirsiniz.