Kızamık, kızamık virüsünün neden olduğu, çocukluk yaş grubunda daha sık olmak üzere her yaşta görülebilen bulaştırıcı bir hastalıktır. Hastalık genellikle yüksek ateş, öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve cilt döküntüsüyle kendini gösterir. Solunum yoluyla bulaşan virüs kapalı ortamlarda ve yakın temasla hızla yayılabildiği için kızamık sadece bireysel bir hastalık değil, aynı zamanda toplum sağlığı açısından da önemli bir enfeksiyondur.
Kızamık, Paramyxoviridae ailesinden zarflı bir virüsün neden olduğu, akut seyirli ve oldukça bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. Virüs solunum yolu damlacıkları aracılığıyla kişiden kişiye geçebilir.
Kızamık hastalığı sırasında bağışıklık sisteminde geçici zayıflama görülebilir. Bu nedenle bazı vakalarda orta kulak enfeksiyonu, ishal, zatürre ve nadiren ensefalit (beyin iltihabı) gibi komplikasyonlar gelişebilir. Komplikasyonlar özellikle 5 yaşından küçük çocuklarda, erişkinlerde, gebelerde ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde daha sık görülür. SSPE (subakut sklerozan panensefalit) ise kızamık geçirildikten yıllar sonra ortaya çıkan, beyni etkileyen çok nadir ama ağır bir komplikasyondur.
Kızamık, enfekte bir kişinin öksürmesi veya hapşırması sonucu ortama yayılan virüslerin solunmasıyla bulaşır. Virüsle karşılaşan kişilerin bağışıklık durumu, hastalığın gelişme riskini belirler. Aşılı olmayan ve daha önce kızamık geçirmemiş kişilerin yaklaşık %90’ı, hasta biriyle temas ettiğinde hastalığa yakalanır.
Kızamık virüsü şu yollarla bulaşabilir:
Virüs, hasta kişi ortamdan ayrıldıktan sonra da havada ve yüzeylerde iki saate kadar bulaşıcılığını koruyabilir. Bu özelliğiyle kızamık, bulaşıcılığı en yüksek enfeksiyon hastalıkları arasında kabul edilmektedir. Bulaşıcı hastalıkların yayılma yolları ve salgınlardan korunma hakkında ayrıntılı bilgi için bulaşıcı hastalıklar yazımızı inceleyebilirsiniz.
Kızamık belirtileri genellikle virüsle temastan sonraki 7 ila 14 gün içinde ortaya çıkar.
En sık görülen kızamık belirtileri şunlardır:
Bu belirtiler aynı anda başlamaz. Hastalık önce ateş, öksürük, burun akıntısı ve gözlerde kızarıklıkla başlar, döküntü ise bu belirtilerden 3–5 gün sonra ortaya çıkar.
Kızamığın ilk görüntüsü çoğu zaman yüksek ateş, gözlerde kızarıklık ve yüz bölgesinde başlayan kırmızı döküntüler şeklindedir. Hastalığın erken döneminde, döküntü çıkmadan 1–2 gün önce yanakların iç yüzünde beyazımsı Koplik lekeleri görülebilir. Bu bulgular tanı açısından yol gösterici olabilir.
Kızamık döküntüsü genellikle kulak arkası ve saç çizgisi yakınında başlar. Ardından aşağı doğru ilerleyerek tüm vücuda yayılır.
Yayılım sırası genellikle şöyledir:
Döküntüler birkaç gün içinde, çıktıkları sırayla solmaya başlar.
Alerjik döküntüler ile kızamık döküntüleri benzer görünebilir ancak eşlik eden bazı belirtiler ikisini birbirinden ayırt etmeye yardımcı olabilir.
| Özellik | Kızamık | Alerji |
|---|---|---|
| Ateş | Sık görülür | Genellikle görülmez |
| Öksürük | Sık görülür | Nadir |
| Burun akıntısı | Görülebilir | Sık görülebilir |
| Koplik lekeleri | Görülebilir | Görülmez |
| Döküntü yayılımı | Yüzden başlayıp yayılır | Değişken |
| Bulaşıcılık | Vardır | Yoktur |
Alerji ve kızamık arasındaki farkın kesin olarak değerlendirilmesi için hekim muayenesi gerekebilir.
Kızamığa özgü bir antiviral ilaç bulunmadığı için tedavi, belirtilerin kontrol altına alınmasına ve olası komplikasyonların takip edilmesine yöneliktir. Hastalığın seyri kişiden kişiye farklılık gösterebilir.
Bu süreçte hekim genellikle şunları önerir:
Kontrol muayenelerinde orta kulak enfeksiyonu ve zatürre gibi komplikasyonlar da değerlendirilir. Bu sırada bakteriyel bir enfeksiyon saptanırsa hekim antibiyotik tedavisi başlatabilir.
Kızamık geçiren çocuklarda hekim, uygun gördüğü durumlarda A vitamini desteği de verebilir. Bu destek, kızamığa bağlı göz hasarı gibi komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur.
Kızamık belirtileri olan çocukların değerlendirmesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı tarafından yapılır. Yetişkinler ise hem Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji hem de İç Hastalıkları (Dahiliye) bölümüne başvurabilir. Zatürre gibi bir komplikasyon geliştiğinde hekim, kişiyi ilgili uzmanlık alanına yönlendirebilir.
Ateşle birlikte öksürük, gözlerde kızarıklık ve döküntü görüldüğünde kişinin kızamık olasılığı açısından hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir. Kızamık çok kolay bulaştığı için sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla arayıp kızamık şüphesini bildirmek, bekleme alanındaki bebeklerin, gebelerin ve bağışıklığı zayıf kişilerin korunmasına yardımcı olur.
Kızamık geçiren kişide aşağıdaki durumlardan biri görülürse aynı gün bir sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir:
Bu belirtiler ciddi komplikasyonların habercisi olabilir. Havale geçirilmesi, bilinç değişikliği ya da nefes almakta ciddi zorlanma görüldüğünde ise vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Kızamık aşısı Türkiye’de Sağlık Bakanlığı Ulusal Aşı Takvimi kapsamında, kızamık-kızamıkçık-kabakulak (KKK) aşısı şeklinde 12. ayın sonunda ve 48. ayda (4 yaş) yapılır. İki doz uygulandığında hastalığa karşı yaklaşık %97 oranında koruma sağlar. Aşı takvimleri zaman içinde güncellenebileceği için çocuğun aşı durumunun aile hekimi ya da çocuk hekimiyle kontrol edilmesi önerilir. Güncel takvim Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı’nda yayımlanmaktadır.
Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimine göre KKK aşısı iki rutin doz olarak uygulanır:
Takvimde ayrıca 9. ayın sonunda uygulanan bir ek doz yer almaktadır. Bebeği 12. aydan önceki dönemde korumayı amaçlayan bu doz rutin dozların yerine geçmez. Bu nedenle 12. ay ve 48. ay dozlarının da zamanında yapılması gerekir.
Kızamıktan korunmada en etkili yöntem aşılanmadır. Bunun yanında şu önlemler de korunmaya yardımcı olabilir:
Kızamık ne kadar süre bulaşıcıdır?
Kızamık, döküntü çıkmadan yaklaşık 4–5 gün önce bulaşmaya başlar ve döküntü çıktıktan sonraki 4. güne kadar bulaşıcılığını sürdürür. En bulaşıcı dönem, ateş ve yoğun öksürüğün görüldüğü ilk günlerdir. Bu nedenle kızamık geçiren kişinin döküntü çıktıktan sonraki en az 4 gün boyunca kreşe, okula ya da işe gitmemesi ve bebeklerle, gebelerle, bağışıklığı zayıf kişilerle yakın temastan kaçınması önerilir.
Kızamık kaç günde geçer?
Komplikasyon gelişmeyen kişilerde kızamık belirtileri genellikle bir ila iki hafta içinde geriler. Döküntü çoğunlukla 4–8 gün sürer ve çıktığı sırayla solar. Orta kulak enfeksiyonu ya da zatürre gibi bir komplikasyon gelişirse iyileşme süresi uzayabilir.
Bebeklerde kızamık nasıl anlaşılır?
Bebeklerde kızamık da ateş, burun akıntısı, öksürük ve gözlerde kızarıklıkla başlar ve birkaç gün sonra yüzden başlayıp vücuda yayılan döküntüyle kendini gösterir. Anneden geçen koruyucu antikorlar yaşamın ilk yılının ikinci yarısında azaldığı ve rutin aşı dozları henüz tamamlanmadığı için bebekler komplikasyonlar açısından daha fazla risk altındadır. Bu nedenle ateşi ve döküntüsü olan bebeğin aynı gün bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi önerilir.
Aşılı kişi kızamık olur mu?
Aşılı kişilerde kızamık nadir görülür ancak bağışıklık yanıtı beklenenden zayıf kalan ya da zamanla azalan bazı kişiler hastalığa yakalanabilir. Bu kişilerde kızamık genellikle daha hafif seyreder ve başkalarına bulaşma olasılığı daha düşüktür.
Kızamıklı biriyle temas eden ne yapmalı?
Kızamıklı biriyle temas eden kişinin aşı durumunu öğrenmek için vakit kaybetmeden hekimine danışması önerilir. Bağışık olmayan kişilerde temastan sonraki 72 saat içinde yapılan aşı, hastalığı önleyebilir ya da daha hafif geçirilmesini sağlayabilir. Bebekler, gebeler ve bağışıklığı zayıf kişiler gibi yüksek riskli gruplarda ise hekim, temastan sonraki 6 gün içinde koruyucu antikor (immünoglobulin) tedavisi önerebilir.
Yetişkinler kızamık olur mu?
Evet, kızamığa karşı bağışıklığı olmayan yetişkinler de kızamık olabilir ve hastalık bu yaş grubunda daha ağır seyredebilir. Çocukken aşılanmamış ya da aşı durumunu bilmeyen yetişkinlerin KKK aşısı ihtiyacını hekimiyle değerlendirmesi önerilir.
Kızamık aşısının yan etkileri nelerdir?
Kızamık aşısından sonra çoğu kişide yan etki görülmez. Görülen yan etkiler genellikle hafiftir ve aşı yerinde ağrı, kızarıklık ya da şişlik, ateş ve hafif döküntü şeklinde ortaya çıkar. Ateşe bağlı havale ise nadir görülen bir yan etkidir ve kalıcı bir soruna yol açmaz.
Web sitesi içeriklerimiz Yayın Danışma Kurulu tarafından onaylanarak yayınlanmaktadır. Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Herhangi bir sağlık sorununda, uzman bir sağlık profesyoneline danışmanız önerilir.
Rota virüs, genellikle 2 yaş altı çocuklarda bağırsak iltihabına yol açan bir virüstür. Çoğunlukla 3-5 yaşa kadar bulaşan rota virüsüne dünyadaki her çocuk en az bir…
Yaz aylarında bebek cilt bakımı, bebeğin cildini güneşten, aşırı sıcaktan ve terlemeden korumayı, cilt kıvrımlarını kuru tutmayı ve pişik ile isilik gibi sorunların oluşmasını önlemeyi amaçlar.…
İlk 1 aylık süreç hem bebek hem ebeveynler için adaptasyon sürecidir. Bebekler ilk 1 ayda beslenir, ağlar ve uyurlar. Onlar için en önemli şey temas…
Down sendromu, 21. kromozomun fazladan bir kopyasının bulunması sonucu ortaya çıkan genetik bir durumdur. Normalde insanlarda 46 kromozom bulunurken, Down sendromlu bireylerde 47 kromozom vardır. Bu…
Bebeklerde güneş kremi seçimi yapılırken SPF değeri, geniş spektrumlu koruma özelliği, içerik güvenliği ve hassas ciltlere uygunluk birlikte değerlendirilmelidir. 6 aydan büyük bebeklerde genellikle en az…
Başarılı emzirmenin 10 adımı, annenin yerine getirmesi beklenen kişisel bir başarı listesi değildir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF) tarafından geliştirilen…
Yenidoğan bebeklerin cildi özel bir bakım gerektirir, bu nedenle anne ve babaların uzman doktorlar tarafından kontrol edilen bazı önemli noktalara dikkat etmeleri önemlidir. Bebeklerin cildi, yetişkinlerin…
Emzirme pozisyonu, annenin ve bebeğin emzirme sırasında nasıl yerleştiğini anlatır. Her anne ve bebek için geçerli tek bir doğru tutuş yoktur. Anne rahat ediyor, bebek memeye…
