Kreatinin, kaslarda oluşan ve böbreklerden atılan bir atık maddedir; kandaki düzeyi böbreklerin kanı ne kadar iyi süzdüğünü gösterir. Yetişkinlerde normal değer erkeklerde yaklaşık 0,7–1,2 mg/dL, kadınlarda 0,5–0,9 mg/dL arasındadır. Kreatinin yüksekliği böbrek işlevinin azaldığını düşündürebilir; hekim sonucu yaş ve cinsiyete göre hesaplanan eGFR ile birlikte değerlendirir.
Kan tahlilinde böbreklerin nasıl çalıştığını anlamak için bakılan ilk değerlerden biri kreatinindir. Kreatinin yüksekliği böbreklerin kanı yeterince süzemediğini düşündürebilir; yine de sonuç yaş, cinsiyet, kas kütlesi ve kanın alındığı koşullar dikkate alınarak yorumlanır.
Hekim çoğu zaman kreatininle birlikte bu değerden hesaplanan eGFR’ye de bakar. Böylece böbrek işlevi tek bir sayıyla değil, kişinin özelliklerine göre düzeltilmiş bir ölçüyle değerlendirilir.
Kreatinin Nedir?
Kreatinin, kaslarda enerji üretimi sırasında oluşan ve böbrekler aracılığıyla idrarla atılan bir atık maddedir. Kas kütlesi değişmedikçe vücutta her gün yaklaşık aynı miktarda kreatinin oluşur. Böbrekler sağlıklı çalıştığında bu madde kandan düzenli olarak süzülür ve kandaki düzeyi sabit kalır.
Böbreklerin süzme işlevi azaldığında kreatinin kanda birikmeye başlar. Bu nedenle kandaki kreatinin düzeyi, böbrek işlevini değerlendirmede kullanılan temel ölçütlerden biridir. Kas kütlesi fazla olan kişilerde kreatinin doğal olarak daha yüksek, kas kütlesi az olanlarda daha düşük olabilir.
Kreatinin Testi Neden İstenir?
Kreatinin testi, böbrek işlevlerini değerlendirmek ve böbrek hastalıklarını erken dönemde fark etmek için istenir. Böbrek hastalıkları çoğu zaman uzun süre belirti vermeden ilerlediği için kreatinin, düzenli sağlık kontrollerinde bakılan temel tahliller arasında yer alır.
Hekim aşağıdaki durumlarda kreatinin testi isteyebilir:
Diyabet ve yüksek tansiyon gibi böbrekleri etkileyebilen hastalıkların takibi
Ayaklarda ve göz çevresinde şişlik, idrar miktarında azalma ya da köpüklü idrar
Böbrekleri etkileyebilen ilaçlarla tedaviye başlanması ya da bu tedavinin izlenmesi
Sanal anjiyo gibi damardan kontrast madde verilen tetkiklerden önce
Ameliyat öncesi değerlendirme
Bilinen bir böbrek hastalığının seyrinin izlenmesi
Kreatinin Testi Nasıl Yapılır?
Kreatinin testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır. Kreatinin genellikle diğer biyokimya testleriyle birlikte istendiği için laboratuvarlarımızın test rehberi, kanın 10–12 saatlik açlıktan sonra sabah verilmesini önermektedir. Bu sürede su içilebilir.
Bazı alışkanlıklar kreatinini geçici olarak yükseltebileceği için testten önce şu noktalara dikkat edilmelidir:
Kan vermeden önceki gün ağır ve zorlayıcı egzersizden kaçınılmalı, kan alımından önce yarım saat kadar dinlenilmelidir.
Testten önceki akşam çok miktarda et yenmemesi önerilir, çünkü pişmiş et kreatinini kısa süreliğine yükseltebilir.
Düzenli kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.
Kreatinin sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar ve raporda genellikle eGFR değeriyle birlikte verilir. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kreatinin Kaç Olmalı?
Yetişkinlerde kreatininin normal değeri erkeklerde yaklaşık 0,7–1,2 mg/dL, kadınlarda 0,5–0,9 mg/dL arasındadır. Erkeklerde kas kütlesi daha fazla olduğu için değerler kadınlara göre biraz daha yüksektir.
Grup
Kreatinin (mg/dL)
Kreatinin (µmol/L)
Yetişkin erkek
0,7–1,2
62–106
Yetişkin kadın
0,5–0,9
44–80
Kreatinin tek başına böbrek işlevini tam olarak göstermez. Aynı kreatinin değeri, genç ve kaslı bir erkekte normal kabul edilirken yaşlı ve zayıf bir kadında böbrek işlevinin azaldığını gösterebilir. Bu nedenle hekim, kreatininden hesaplanan eGFR değerini esas alır:
eGFR (mL/dk/1,73 m²)
Böbrek işlevi
90 ve üzeri
Normal
60–89
Hafif azalmış
45–59
Hafif-orta derecede azalmış
30–44
Orta-ileri derecede azalmış
15–29
İleri derecede azalmış
15’in altında
Böbrek yetmezliği
eGFR’nin 60’ın altında olması ya da idrarda protein bulunması üç aydan uzun sürdüğünde kronik böbrek hastalığından söz edilir. Tek bir yüksek sonuç bu tanı için yeterli değildir; hekim testi genellikle bir süre sonra tekrarlar. Referans aralıkları laboratuvardan laboratuvara küçük farklılıklar gösterdiği için sonucunuzu raporunuzdaki aralıkla karşılaştırmanız gerekir.
Kreatinin sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz.
—
Sonucunuzu girdiğinizde değeriniz bu ölçekte gösterilir.
Değerlendirme
—
Referans aralığı
—
Başvurulacak bölüm
—
Girdiğiniz değerler yalnız tarayıcınızda işlenir; hiçbir yere gönderilmez ve kaydedilmez.
Kreatinin Yüksekliği Ne Anlama Gelir?
Kreatinin yüksekliği, böbreklerin kanı süzme işlevinin azalmış olabileceğini gösterir. Yükseklik birkaç gün içinde ortaya çıkıp düzelebilen geçici bir durumdan da, aylar ve yıllar içinde ilerleyen kronik bir böbrek hastalığından da kaynaklanabilir.
Kreatininin kısa süre içinde yükselmesine yol açan durumlar şunlardır:
İshal, kusma ya da yetersiz sıvı alımı nedeniyle vücudun susuz kalması
Bazı ağrı kesiciler, antibiyotikler ve tansiyon ilaçları
Ağır enfeksiyonlar ve tansiyonun belirgin düşmesi
Böbrek taşı ya da prostat büyümesine bağlı idrar yolu tıkanıklığı
Uzun süredir devam eden kreatinin yüksekliğinde ise en sık nedenler diyabet ve yüksek tansiyondur. Böbrek iltihapları, polikistik böbrek hastalığı ve tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları da böbrek işlevini zamanla azaltabilir. Kronik böbrek hastalığı ilerleyene kadar çoğu zaman belirti vermez; ileri evrelerde halsizlik, iştahsızlık, kaşıntı, bulantı, ayaklarda şişlik ve idrar miktarında değişiklik görülebilir.
Tedavi, yüksekliğin nedenine göre planlanır. Sıvı kaybına bağlı yükseklik çoğu zaman sıvı dengesi sağlandığında düzelir; böbrekleri etkileyen bir ilaç varsa hekim tedaviyi yeniden düzenler. Kronik böbrek hastalığında ise tansiyonun ve kan şekerinin kontrol altında tutulması, böbrek hasarının ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatır.
Kreatinin Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?
Kreatinin düşüklüğü çoğu zaman kas kütlesinin az olmasıyla ilişkilidir ve genellikle bir böbrek sorununa işaret etmez. İleri yaş, uzun süre yatağa bağlı kalma, kas hastalıkları ve proteinden fakir beslenme kreatininin düşük çıkmasına yol açabilir.
Gebelikte böbreklerin süzme hızı arttığı için kreatinin doğal olarak düşer. Ağır karaciğer hastalıklarında da kreatinin yapımı azalabilir. Düşük kreatinin tek başına tedavi gerektirmez; hekim sonucu kişinin genel durumuyla birlikte değerlendirir.
Kreatinin Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?
Kreatinin yüksek çıktığında ya da eGFR düşük bulunduğunda nefroloji uzmanına başvurulabilir. İlk değerlendirme iç hastalıkları uzmanı tarafından da yapılabilir; böbrek hastalığından şüphelenildiğinde hasta nefrolojiye yönlendirilir. İdrar yolu tıkanıklığı ya da böbrek taşı düşünüldüğünde üroloji uzmanının görüşü alınır.
İdrar miktarının belirgin azalması ya da hiç idrar yapılamaması, nefes darlığı, bilinç bulanıklığı ve vücutta hızla artan şişlik aynı gün değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Laboratuvarlarımızda 7,5 mg/dL’nin üzerindeki kreatinin kritik değer kabul edilir ve hekime hemen bildirilir. Bu belirtiler varsa ya da sonucunuz çok yüksek çıktıysa acil servise başvurulmalıdır.
Nefroloji
Böbrek Sağlığınızı İhmal Etmeyin
Kreatinin sonucunuzun değerlendirilmesi ve böbrek işlevlerinizin takibi için nefroloji uzmanından randevu alabilirsiniz.
Kreatininin tehlikeli kabul edildiği değer kişinin yaşına, cinsiyetine ve önceki sonuçlarına göre değişir; bu nedenle hekim kreatininden çok eGFR’ye ve değerin ne kadar hızlı değiştiğine bakar. Kısa sürede belirgin artış ya da 7,5 mg/dL’nin üzerindeki değerler aynı gün değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Kreatin ile Kreatinin Aynı Şey mi?
Kreatin ve kreatinin farklı maddelerdir. Kreatin, kaslarda enerji üretiminde kullanılan ve sporcuların takviye olarak da aldığı bir maddedir; kreatinin ise kreatinin kullanılmasıyla oluşan atık üründür. Kreatin takviyesi kandaki kreatinin değerini yükseltebildiği için kullanılıyorsa tahlilden önce hekime bildirilmelidir.
Çok Su İçmek Kreatinini Düşürür mü?
Vücudun susuz kalmasına bağlı kreatinin yüksekliğinde yeterli sıvı alımı değerin düşmesine yardımcı olur. Böbrek hastalığına bağlı yükseklikte ise fazla su içmek böbrek işlevini düzeltmez; kalp ya da böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması olan kişilerde günlük su miktarını hekim belirler.
Kreatinin (Serum/Plazma) Ne Demek?
Tahlil raporunda kreatininin yanında yazan serum ya da plazma ifadesi, değerin kanda ölçüldüğünü gösterir ve bu testi idrarda bakılan kreatininden ayırır. Serum kan pıhtılaştıktan sonra, plazma ise pıhtılaşmayı önleyen tüpte ayrılan sıvıdır; kreatinin ikisinde de aynı aralıklarla değerlendirildiği için bu ifade sonucun anlamını değiştirmez.
Kreatinin Klirensi Nedir?
Kreatinin klirensi, böbreklerin kreatinini kandan ne hızla temizlediğini ve dolayısıyla süzme gücünü gösteren bir ölçüdür. Bu değer 24 saat boyunca biriktirilen idrarla ölçülebilir ya da kan kreatinini, yaş ve vücut ağırlığı kullanılarak hesaplanabilir. Günümüzde böbrek işlevi çoğu zaman eGFR ile izlenir; kreatinin klirensi ise bazı ilaçların dozu belirlenirken ya da kas kütlesi ortalamadan çok farklı olan kişilerde tercih edilebilir.
Yararlanılan Bilimsel Kaynaklar
Bu yazı; kreatinin testi ve böbrek işlevlerinin değerlendirilmesi hakkında güvenilir kurum kaynakları ve klinik kılavuzlar incelenerek hazırlanmıştır.
