TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon) Testi

Tiroid bezinin nasıl çalıştığını anlamak için bakılan ilk tahlil TSH testidir. TSH, tiroid bezi az ya da fazla çalışmaya başladığında tiroid hormonlarından önce değiştiği için tiroid hastalıklarını erken dönemde fark etmeyi sağlar.

TSH sonucu tek başına değil, serbest T4 ve gerektiğinde serbest T3 değerleriyle birlikte yorumlanır. Tiroid ilacı kullanan kişilerde ise TSH, ilaç dozunun yeterli olup olmadığını gösteren temel ölçüdür.

TSH Nedir?

TSH (tiroid uyarıcı hormon), beynin tabanındaki hipofiz bezinden salgılanan ve tiroid bezini hormon üretmeye yönlendiren bir hormondur. Kanda tiroid hormonları azaldığında hipofiz daha fazla TSH salgılar ve tiroid bezini çalışmaya zorlar. Tiroid hormonları arttığında ise TSH salgısı azalır.

Bu geri bildirim düzeni nedeniyle TSH ile tiroid hormonları genellikle ters yönde değişir. Yüksek TSH çoğu zaman tiroid bezinin az çalıştığını, düşük TSH ise fazla çalıştığını gösterir. Tiroid bezinin yapısı ve hastalıkları tiroid yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

TSH Testi Neden İstenir?

TSH testi, tiroid bezinin az ya da fazla çalıştığından şüphelenildiğinde ve tiroid hastalıklarının takibinde istenir. Tiroid hastalıklarının belirtileri yorgunluk, kilo değişimi ve ruh hâli değişiklikleri gibi pek çok başka sorunla karışabildiği için tanıda TSH testinin sonucu belirleyici rol oynar.

Hekim aşağıdaki durumlarda TSH testi isteyebilir:

• Açıklanamayan yorgunluk, kilo artışı ya da kaybı, üşüme ya da sıcağa dayanamama
• Çarpıntı, el titremesi, saç dökülmesi ve cilt kuruluğu
• Boyunda şişlik, guatr ya da tiroid nodülü
• Tiroid ilacına başlandıktan ya da doz değiştirildikten sonra
• Gebelik planı, gebelik dönemi, adet düzensizliği ve gebe kalmakta güçlük
• Kolesterol yüksekliği ve düzenli sağlık kontrolleri

Yenidoğanlarda doğuştan tiroid yetmezliğini erken fark etmek için topuk kanında da TSH’ye bakılır. Bu tarama, Sağlık Bakanlığı’nın yenidoğan tarama programı kapsamında yapılmaktadır.

TSH Testi Nasıl Yapılır?

TSH testi, koldaki bir toplardamardan alınan kan örneğiyle yapılır. TSH gün içinde değişebildiği için laboratuvarlarımızın test rehberi, kanın sabah saatlerinde ve aç karnına verilmesini önermektedir. Takip ölçümlerinin her seferinde benzer saatte yapılması, sonuçların birbiriyle karşılaştırılmasını kolaylaştırır.

Testten önce şu noktalara dikkat edilmesi önerilir:

• Tiroid ilacı kullanıyorsanız ilacınızı tahlil günü hangi saatte almanız gerektiğini hekiminize sormanız önerilir. Takip tahlillerinde ilacın kan verildikten sonra alınması sık uygulanan bir yöntemdir.
• Saç, cilt ve tırnak için kullanılan yüksek doz biyotin (B7 vitamini) takviyeleri bazı hormon testlerini yanıltabilir. Biyotin kullanıyorsanız hekiminize bildirmeniz ve hekim önerirse tahlilden önce ara vermeniz gerekir.
• Kortizon ve bazı kalp ilaçları gibi ilaçlar tiroid testlerini etkileyebilir; kullanılan ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır.

TSH sonucu çoğu zaman aynı gün çıkar. Lokman Hekim hastanelerinde verdiğiniz tahlillerin sonuçlarına e-Hizmetler üzerinden ulaşabilirsiniz.

TSH Kaç Olmalı?

Yetişkin kadın ve erkeklerde TSH’nin normal değeri yaklaşık 0,27–4,2 µIU/mL arasındadır. Bu aralık laboratuvarın kullandığı yönteme göre küçük farklılıklar gösterebilir; ileri yaşta üst sınır biraz daha yüksek kabul edilebilir, gebelikte ise daha düşük hedefler kullanılır.

TSH’nin anlamı, serbest T4 ile birlikte değerlendirildiğinde netleşir:

Sonucunuzu raporunuzda yazan referans aralığıyla karşılaştırmanız gerekir. Tiroid ilacı kullanan kişilerde hedef TSH değerini, kişinin yaşına ve hastalığına göre hekim belirler.

TSH sonucunuzu aşağıdaki araçla, raporunuzdaki referans aralığına göre yorumlayabilirsiniz.

TSH Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

TSH yüksekliği çoğu zaman tiroid bezinin yeterince hormon üretemediğini, yani hipotiroidiyi gösterir. Hipofiz, azalan tiroid hormonunu telafi etmek için daha fazla TSH salgılar. İyot eksikliğinin görülmediği bölgelerde hipotiroidinin en sık nedeni, bağışıklık sisteminin tiroid bezine zarar verdiği Haşimato tiroiditidir.

TSH yüksekliğine yol açabilen diğer durumlar şunlardır:

• Tiroid ilacının dozunun yetersiz olması ya da düzensiz kullanılması
• Tiroid ameliyatı ya da radyoaktif iyot tedavisi
• İyot eksikliği
• Lityum ve amiodaron gibi bazı ilaçlar
• Ağır bir hastalıktan iyileşme dönemi

TSH hafif yüksek, serbest T4 normalse buna gizli (subklinik) hipotiroidi denir. Bu durumda tedavi kararı TSH düzeyine, yaşa, belirtilere, gebelik planına ve anti-TPO sonucuna göre verilir; hekim çoğu zaman testi birkaç ay sonra tekrarlar. Tedavi gerektiğinde eksik hormon, her gün aç karnına alınan tiroid hormonu ilacıyla yerine konur.

TSH Düşüklüğü Ne Anlama Gelir?

TSH düşüklüğü çoğu zaman tiroid bezinin fazla hormon ürettiğini, yani hipertiroidiyi gösterir. Hipertiroidinin en sık nedenleri Graves hastalığı ve fazla hormon üreten tiroid nodülleridir. Tiroid iltihabının (tiroidit) ilk döneminde de bezdeki hormon kana geçtiği için TSH geçici olarak düşebilir.

Tiroid ilacının gereğinden yüksek dozda kullanılması da TSH’yi düşürür. Gebeliğin ilk üç ayında gebelik hormonu tiroid bezini uyardığı için TSH’nin hafif düşük çıkması beklenen bir durumdur.

TSH düşüklüğü uzun süre devam ettiğinde kalp ritim bozukluğu ve kemik erimesi riski artar. Bu nedenle düşük TSH saptanan kişilerde endokrinoloji uzmanı serbest T4 ve T3’e, gerektiğinde tiroid ultrasonu ve sintigrafisine bakarak nedeni belirler.

TSH Sonucu İçin Hangi Bölüme Başvurulur?

TSH sonucu referans aralığının dışında çıktığında endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanına başvurulabilir. İlk değerlendirme iç hastalıkları uzmanı tarafından da yapılabilir. Gebelikte ya da gebelik planlarken tiroid testlerinin kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla birlikte değerlendirilmesi önerilir.

Tiroid hastalığı bilinen bir kişide yüksek ateş, çok hızlı ve düzensiz kalp atımı, aşırı huzursuzluk ya da bilinç bulanıklığı; tiroid yetmezliği olan bir kişide ise belirgin uyuşukluk ve vücut ısısında düşme acil değerlendirme gerektirir. Bu belirtiler varsa en yakın acil servise başvurulmalıdır.