LDL Hesaplama: LDL Kolesterol Kaç Olmalı?

LDL Kolesterol Nedir?

Halk arasında “kötü kolesterol” olarak bilinen LDL, kanda düşük yoğunluklu lipoprotein adı verilen parçacıklarla karaciğerden vücut dokularına taşınan kolesteroldür. Uzun süre yüksek kaldığında damar duvarında birikerek plak oluşturur ve damar sertliğine (ateroskleroz) yol açar. Damar sertliği ilerledikçe kalp krizi, inme ve bacak damarlarında tıkanıklık riski artar.

Kolesterol tahlilinde genellikle dört değer yer alır: total kolesterol, HDL kolesterol, LDL kolesterol ve trigliserid. HDL kolesterol, fazla kolesterolü dokulardan karaciğere geri taşıdığı için “iyi kolesterol” olarak adlandırılır. Trigliserid ise kandaki başlıca yağ türüdür ve büyük bölümü VLDL adı verilen parçacıklarla taşınır. Total kolesterol, bu parçacıkların hepsindeki kolesterolün toplamıdır.

LDL Nasıl Hesaplanır? Friedewald Formülü

Pek çok laboratuvar LDL kolesterolü doğrudan ölçmek yerine, aynı tahlildeki diğer değerlerden hesaplar. Raporlarda “LDL (hesaplanan)”, “indirekt LDL” ya da “LDL kolesterol (indirekt hesaplamalı)” olarak yazılan değer budur. 1972’den bu yana kullanılan Friedewald formülü şöyledir:

mg/dL biriminde: LDL = total kolesterol − HDL − (trigliserid ÷ 5)
mmol/L biriminde: LDL = total kolesterol − HDL − (trigliserid ÷ 2,2)

Örneğin total kolesterolü 200 mg/dL, HDL’si 50 mg/dL ve trigliseridi 150 mg/dL olan bir kişinin LDL değeri 200 − 50 − 30 = 120 mg/dL olarak bulunur. Formül, trigliseridin VLDL içindeki kolesterolün yaklaşık beş katı olduğu varsayımına dayanır. Bu varsayım trigliserid yükseldikçe bozulduğu için Friedewald formülü trigliserid 400 mg/dL ve üzerindeyken kullanılmaz. Trigliserid yüksekken ya da LDL çok düşükken formül, LDL’yi olduğundan düşük gösterebilir. Raporda “direkt LDL” yazıyorsa LDL, laboratuvar cihazıyla ayrıca ölçülmüştür.

Sampson (NIH) Denklemi ve Non-HDL Kolesterol

ABD Ulusal Sağlık Enstitülerinde (NIH) geliştirilen ve 2020’de yayımlanan Sampson denklemi, trigliseridle VLDL kolesterol arasındaki ilişkiyi daha ayrıntılı hesaplar. Bu denklem trigliserid 800 mg/dL’ye kadar kullanılabilir ve özellikle trigliseridin yüksek, LDL’nin düşük olduğu durumlarda Friedewald formülüne göre doğrudan ölçüme daha yakın sonuç verir. LDL hesaplama aracımız iki yöntemle de sonuç verir; iki değer arasında belirgin fark varsa Sampson denklemiyle bulunan değer esas alınabilir.

Non-HDL kolesterol ise total kolesterolden HDL kolesterol çıkarılarak bulunur ve damar sertliğine yol açabilen bütün parçacıklardaki kolesterolü kapsar. Hesaplanması için trigliserid gerekmediğinden açlıkla değişmez. Avrupa kılavuzları, özellikle trigliseridi yüksek, diyabetli ya da obez kişilerde non-HDL kolesterolün LDL’ye ek bir hedef olarak izlenmesini önerir.

LDL Kaç Olmalı? Risk Grubuna Göre Hedefler

LDL kolesterolün kaç olması gerektiği, kişinin kalp-damar hastalığı riskine göre değişiklik gösterebilir ve risk arttıkça hedef değer de düşer. Avrupa Kardiyoloji Derneği ile Avrupa Ateroskleroz Derneğinin (ESC/EAS) 2019 kılavuzu her risk grubu için ayrı bir hedef belirler ve 2025 güncellemesinde bu hedefler değiştirilmemiştir:

Risk grubu	LDL hedefi	Non-HDL hedefi
Çok yüksek risk	55 mg/dL (1,4 mmol/L) altı ve başlangıca göre en az %50 azalma	85 mg/dL (2,2 mmol/L) altı
Yüksek risk	70 mg/dL (1,8 mmol/L) altı ve başlangıca göre en az %50 azalma	100 mg/dL (2,6 mmol/L) altı
Orta risk	100 mg/dL (2,6 mmol/L) altı	130 mg/dL (3,4 mmol/L) altı
Düşük risk	116 mg/dL (3,0 mmol/L) altı	Belirtilmemiştir

Kalp krizi, inme ya da damar tıkanıklığı geçirmiş, stent veya bypass uygulanmış kişiler çok yüksek risk grubundadır. Ailesel hiperkolesterolemi, uzun süredir devam eden diyabet ve orta evre böbrek hastalığı kişiyi yüksek ya da çok yüksek risk grubuna sokabilir. Bu hastalıkları olmayan kişilerde ise risk grubu yaş, tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımıyla hesaplanan 10 yıllık riske göre hekim tarafından belirlenir. Risk grubundan bağımsız olarak LDL’nin 190 mg/dL (4,9 mmol/L) ve üzerinde olması, kalıtsal bir kolesterol yüksekliğinin işareti olabileceği için ayrıca değerlendirilir.

LDL Kolesterolü Yükselten Nedenler

LDL kolesterolün yükselmesinde beslenme ve kalıtım birlikte rol oynar. Kırmızı et, tereyağı, tam yağlı süt ürünleri ve işlenmiş gıdalardaki doymuş yağlar ile hazır unlu mamullerdeki trans yağlar LDL’yi yükseltir. Fazla kilo, hareketsiz yaşam ve sigara ise LDL’yi artırırken koruyucu HDL kolesterolü düşürür.

Bazı kişilerde LDL, beslenmeden bağımsız olarak kalıtsal nedenlerle yüksektir. Ailesel hiperkolesterolemi olarak adlandırılan bu durumda LDL genellikle genç yaşta 190 mg/dL’nin üzerindedir ve ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü bulunabilir. Tiroid bezinin az çalışması, bazı böbrek ve karaciğer hastalıkları ile bazı ilaçlar da kolesterolü yükseltebilir. Bu nedenle LDL’si yüksek bulunan kişilerde hekim, tedaviye başlamadan önce bu nedenleri de araştırabilir.

Kolesterol Tahlili Öncesinde Nelere Dikkat Edilmeli?

Total kolesterol ve HDL kolesterol yemekle belirgin biçimde değişmez ancak trigliserid tokken yükselir. Hesaplanan LDL’nin doğru olması için kanın 10–12 saatlik açlıktan sonra verilmesi önerilir. Tahlilden önceki gün alkol alınmaması ve olağan beslenme düzeninin sürdürülmesi de sonucun güvenilirliğini artırır. Ateşli bir hastalık, yakın zamanda geçirilen bir ameliyat ya da gebelik kolesterol değerlerini geçici olarak değiştirebilir. Trigliserid testi sayfamızda bu değerin anlamını, diğer tahlil sonuçlarınızın yorumunu ise Tahlil Sonucu Yorumlama aracımızda bulabilirsiniz.

Yüksek LDL’de Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?

Yüksek kolesterol çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz ve yalnız tahlille fark edilir. LDL değeriniz risk grubunuzun hedefinin üzerindeyse, 190 mg/dL ve üzerinde bulunduysa ya da ailenizde erken yaşta kalp krizi geçiren yakınlarınız varsa bir kardiyoloji ya da iç hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir. Hekiminiz risk grubunuzu belirleyerek hedefinizi ve tedavi planınızı oluşturur. Aynı tahlilde trigliseridiniz 880 mg/dL (10 mmol/L) ve üzerinde çıktıysa, bu düzey pankreas iltihabı riskini artırdığı için gecikmeden bir iç hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir.

Doymuş yağ ve trans yağdan zengin yiyeceklerin azaltılması, lifli besinlerin artırılması, düzenli egzersiz, fazla kilonun verilmesi ve sigaranın bırakılması LDL’yi düşürmeye ve kalp-damar riskini azaltmaya yardımcı olur. Beslenme planınız için beslenme ve diyetetik uzmanından destek alabilirsiniz. Yaşam tarzı değişiklikleri hedefe ulaşmak için yeterli olmadığında hekiminiz ilaç tedavisi önerebilir.

Göğüste baskı ya da ağrı, sol kola, çeneye veya sırta yayılan ağrı, nefes darlığı ve soğuk terleme kalp krizinin belirtisi olabilir. Bu belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

LDL 130 yüksek mi?

130 mg/dL’lik LDL değeri, ESC/EAS kılavuzundaki bütün risk gruplarının hedefinin üzerindedir; en düşük risk grubunda bile hedef 116 mg/dL’nin altıdır. Bu değerin ne kadar önemli olduğu ise kişinin kalp-damar riskine bağlıdır. Risk grubunuzun belirlenmesi ve yapılması gerekenlerin planlanması için bir kardiyoloji ya da iç hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir.

Total kolesterol kaç olmalı?

Erişkinlerde total kolesterolün 200 mg/dL’nin altında olması genellikle istenen düzey kabul edilir. Ancak total kolesterol, “iyi” HDL kolesterolü de içerdiği için tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Değerlendirmede LDL, HDL ve non-HDL kolesterol birlikte ve kişinin risk grubuna göre yorumlanır.

HDL kolesterol kaç olmalı?

HDL kolesterolün erkeklerde 40 mg/dL’nin, kadınlarda 50 mg/dL’nin üzerinde olması istenir. HDL’nin düşük olması kalp-damar riskini artıran etkenlerden biridir. Düzenli egzersiz, sigaranın bırakılması ve fazla kilonun verilmesi HDL’yi yükseltmeye yardımcı olur.

Hesaplanan LDL ile direkt LDL neden farklı çıkar?

Hesaplanan LDL, tahlildeki total kolesterol, HDL ve trigliserid değerlerinden formülle bulunduğu için özellikle trigliserid yüksekken ya da LDL çok düşükken laboratuvar cihazıyla doğrudan ölçülen LDL’den farklı çıkabilir. İki değer arasında birkaç birimlik fark olağandır; belirgin fark varsa hekiminiz hangisinin esas alınacağına karar verir.

LDL’nin çok düşük olması zararlı mı?

Tedaviyle ulaşılan düşük LDL değerlerinin güvenli olduğu ve kalp-damar olaylarını azalttığı büyük çalışmalarla gösterilmiştir. Herhangi bir tedavi almadan LDL’nin beklenmedik biçimde düşük çıkması ise tiroid ya da karaciğer hastalıkları gibi nedenler açısından hekim tarafından değerlendirilebilir.

Kolesterol ilacına başladıktan sonra tahlil ne zaman tekrarlanır?

Kolesterol ilacına başlandıktan ya da doz değiştirildikten sonra tahlil genellikle 4–12 hafta içinde tekrarlanır. Bu kontrol, ilacın etkisini ve hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını gösterir. Kontrolün zamanını ve sıklığını tedavinizi düzenleyen hekim belirler.