Kalp Yaşı Nedir?
Kalp yaşı, sizinle aynı kalp-damar hastalığı riskine sahip olan ama tansiyonu ve kolesterolü normal düzeyde, sigara içmeyen ve diyabeti olmayan bir kişinin yaşıdır. Örneğin 50 yaşındaki bir kişinin kalp yaşı 58 çıkmışsa, bu kişinin risk etkenleri nedeniyle kalp krizi ya da inme geçirme olasılığı, risk etkenleri normal olan 58 yaşındaki birinin olasılığına eşittir. Kalp yaşı takvim yaşından küçükse risk yaşıtlarınıza göre daha düşük, büyükse daha yüksektir.
Kalp yaşı kavramı, yüzde olarak ifade edilen riskin anlaşılmasını kolaylaştırmak için geliştirilmiştir. “On yıllık riskiniz yüzde 8” demek pek çok kişiye bir şey ifade etmezken “kalbiniz yaşınızdan 7 yaş daha yaşlı” ifadesi riskin boyutunu ve değiştirilebilir olduğunu daha açık gösterir.
Kalp Yaşı Nasıl Hesaplanır?
Kalp yaşı hesaplama aracımız, ABD’de 1948’den bu yana süren Framingham Kalp Çalışmasının 2008’de yayımlanan genel kardiyovasküler risk denklemini kullanır. Bu denklem yaş, cinsiyet, büyük tansiyon, tansiyon ilacı kullanımı, sigara, total kolesterol ve HDL kolesterol değerlerinden 10 yıllık kalp-damar hastalığı riskini hesaplar. Kalp yaşı ise aynı riske ulaşmak için, büyük tansiyonu 125 mmHg, total kolesterolü 180 mg/dL ve HDL kolesterolü 45 mg/dL olan, sigara içmeyen ve diyabeti olmayan bir kişinin kaç yaşında olması gerektiği bulunarak hesaplanır.
Framingham denklemi 30–74 yaş arasındaki kişilerden elde edilen verilere dayandığı için hesaplama bu yaş aralığında yapılır. Kalp yaşı 80’in üzerinde çıktığında ise sonuç “80’in üzerinde” olarak gösterilir. Hesaplama için güncel bir kolesterol tahlili ve dinlenme hâlinde ölçülmüş bir tansiyon değeri yeterlidir.
Kalp Krizi Risk Hesaplama: SCORE2 ve Türkiye
Framingham denklemi ABD’deki bir toplumdan elde edildiği için Avrupa’da ve Türkiye’de riski her zaman doğru yansıtmayabilir. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC), 2021’den bu yana sağlıklı kişilerde 10 yıllık riski SCORE2 modeliyle hesaplamayı önermektedir. SCORE2, ölümcül ya da ölümcül olmayan kalp krizi ve inme riskini tahmin eder ve ülkeleri kalp-damar hastalığından ölüm oranlarına göre dört risk bölgesine ayırır. Türkiye bu sınıflamada yüksek risk bölgesinde yer aldığı için aynı değerlere sahip bir kişinin riski Türkiye’de, örneğin Fransa ya da İspanya’ya göre daha yüksek hesaplanır.
Aracımız 40–69 yaş arasındaki kişilerde SCORE2 riskini Türkiye’nin yer aldığı yüksek risk bölgesine göre hesaplar ve sonucu ESC’nin yaşa göre belirlediği risk gruplarıyla karşılaştırır:
| Risk grubu |
40–49 yaş |
50–69 yaş |
| Düşük-orta risk |
%2,5’in altı |
%5’in altı |
| Yüksek risk |
%2,5–7,4 |
%5–9,9 |
| Çok yüksek risk |
%7,5 ve üzeri |
%10 ve üzeri |
Kalp yaşı Framingham denklemiyle hesaplansa da 10 yıllık risk değerlendirmesinde Türkiye’deki riski daha iyi yansıtan SCORE2 esas alınır. Framingham riski kalp yetmezliği ve bacak damarlarındaki tıkanıklık gibi daha geniş bir hastalık grubunu kapsadığı için genellikle SCORE2’den yüksek çıkar. 70 yaş ve üzerindeki kişilerde hekiminiz yaşlılar için geliştirilen SCORE2-OP modelini kullanabilir.
Kalp Yaşı Sonucu Nasıl Yorumlanır?
Kalp yaşınızın takvim yaşınızdan büyük çıkması, risk etkenlerinizin kalp-damar sağlığınızı olumsuz etkilediğini gösterir ancak bir hastalık tanısı değildir. Sonucun en değerli yanı, değiştirilebilir etkenlerin etkisini göstermesidir. Aracımız sigara, tansiyon ve kolesterolün her birinin kalp yaşınıza yaklaşık kaç yıl eklediğini ayrı ayrı hesaplar. Sigaranın bırakılması, tansiyonun hedef değerlere indirilmesi ve LDL kolesterolün düşürülmesi kalp yaşını ve kalp krizi riskini önemli ölçüde azaltır. Sigaranın kalp-damar sağlığına etkileri hakkında Tütün Ürünleri ve Zararları yazımızda bilgi bulabilirsiniz.
Risk hesaplamaları bazı önemli etkenleri içermez. Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü, obezite, hareketsiz yaşam ve romatoid artrit gibi uzun süren iltihaplı hastalıklar, hesaplanan riskin gerçek riskten düşük kalmasına yol açabilir. Kanda kolesterol taşıyan parçacıklardan biri olan lipoprotein(a)’nın yüksek olması da hesaba girmeyen bir risk etkenidir; bu değer büyük ölçüde kalıtımla belirlenir ve bir kan tahliliyle ölçülebilir. Kalp yaşınız normal çıksa bile bu etkenlerden biri varsa değerlendirmenin hekiminizle birlikte yapılması önerilir.
Kalp Yaşını Küçültmek İçin Neler Yapılabilir?
Kalp yaşını belirleyen etkenlerin büyük bölümü değiştirilebilir. Sigarayı bırakmak, kalp-damar riskini azaltan en güçlü adımdır ve etkisi ilk yıldan itibaren başlar. Tuz tüketiminin azaltılması, fazla kilonun verilmesi ve haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi düzenli hareket tansiyonu düşürür. Sebze, meyve, baklagil, tam tahıl ve zeytinyağı ağırlıklı, doymuş yağı az bir beslenme düzeni ise LDL kolesterolü düşürmeye yardımcı olur.
Yaşam tarzı değişiklikleri tansiyonu ve kolesterolü hedefe indirmekte yetersiz kaldığında hekiminiz ilaç tedavisi önerebilir. Tedaviyle tansiyonun ve kolesterolün kontrol altına alınması, hesaplanan kalp yaşını da küçültür. Değişikliklerin etkisini görmek için birkaç ay sonra yapılan tahlil ve ölçümlerle hesaplamayı yenileyebilirsiniz.
Kalp Yaşı Hesaplaması Kimler İçin Uygun Değildir?
Kalp yaşı ve SCORE2, henüz kalp-damar hastalığı geçirmemiş ve önemli bir risk durumu bulunmayan kişilerde riski tahmin etmek için geliştirilmiştir. Diyabeti olan, kalp krizi, inme, stent ya da bypass geçirmiş, ailesel hiperkolesterolemisi ya da orta-ileri evre kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerde kalp-damar riski zaten yüksek ya da çok yüksek kabul edilir. Bu kişilerde hesaplama yapılmaz; risk değerlendirmesinin ve tedavi hedeflerinin doğrudan bir kardiyoloji uzmanı tarafından belirlenmesi önerilir. Aracımız bu durumlardan birini işaretlediğinizde hesaplama yerine sizi kardiyoloji değerlendirmesine yönlendirir.
Kalp Sağlığı İçin Ne Zaman Kardiyoloğa Başvurmalısınız?
Kalp yaşınız takvim yaşınızdan 5 yaş ya da daha fazla büyük çıktıysa, SCORE2 riskiniz yüksek ya da çok yüksek gruptaysa veya ailenizde erken yaşta kalp hastalığı geçiren yakınlarınız varsa bir kardiyoloji uzmanına başvurmanız önerilir. Kardiyoloji uzmanı muayene ve gerekli gördüğü tetkiklerle riskinizi daha ayrıntılı değerlendirir; damarlardaki plakları gösteren koroner kalsiyum skoru ya da sanal anjiyo bu tetkikler arasında yer alabilir. Kalp sağlığınızın düzenli değerlendirilmesi için kalp sağlığı check up programlarından da yararlanabilirsiniz.
Merdiven çıkarken ya da yürürken ortaya çıkan göğüs ağrısı, nefes darlığı ve çarpıntı gibi şikâyetler, kalp yaşınız ne çıkarsa çıksın hekim tarafından değerlendirilmelidir. Göğüste baskı ya da ağrı, sol kola, çeneye veya sırta yayılan ağrı, nefes darlığı ve soğuk terleme ise kalp krizinin belirtisi olabilir; bu durumda vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Kalp yaşım takvim yaşımdan büyük çıktı, ne yapmalıyım?
Kalp yaşınızın büyük çıkması, risk etkenlerinizin iyileştirilebileceğini gösterir. Tansiyon ve kolesterol hedeflerinizin belirlenmesi için sonucunuzu bir kardiyoloji uzmanıyla değerlendirmeniz önerilir. Sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz ve beslenme değişiklikleri kalp yaşını küçültmeye yardımcı olur; hekiminiz gerekli gördüğünde ilaç tedavisi de önerebilir.
Kalp yaşı hesaplaması ne kadar doğrudur?
Kalp yaşı, binlerce kişinin uzun yıllar izlendiği çalışmalardan elde edilen bir tahmindir ve toplum düzeyinde riski iyi öngörür. Ancak kişiye özel kesin bir sonuç vermez; aile öyküsü ve bazı kan değerleri gibi hesaba girmeyen etkenler riski değiştirebilir. Bu nedenle sonuç, hekim değerlendirmesinin yerine geçmez.
Sigarayı bırakınca kalp yaşı düşer mi?
Evet. Sigarayı bırakmanın kalp-damar riskini azaltan etkisi ilk yıldan itibaren başlar ve yıllar içinde risk, hiç sigara içmemiş kişilere yaklaşır. Aracımızda sigara sorusunu “Hayır” olarak işaretlediğinizde kalp yaşınızın ne kadar küçüldüğünü görebilirsiniz.
Kalp krizi riskini hangi testler gösterir?
Kalp krizi riskinin değerlendirilmesinde tansiyon ölçümü, kolesterol ve kan şekeri tahlilleri temel testlerdir. Kardiyoloji uzmanı gerekli gördüğünde EKG, efor testi, ekokardiyografi, koroner kalsiyum skoru ya da sanal anjiyo gibi tetkiklerle kalbi ve damarları ayrıntılı olarak inceleyebilir.
Kalp yaşı hesaplamasını ne sıklıkla yapmalıyım?
Risk etkenlerinde bir değişiklik olduğunda, örneğin yeni bir kolesterol tahlili yaptırdığınızda, tansiyon tedavisine başladığınızda ya da sigarayı bıraktığınızda hesaplamayı yenileyebilirsiniz. Belirgin bir risk etkeni olmayan erişkinlerde ise kalp-damar riskinin birkaç yılda bir hekim tarafından değerlendirilmesi yeterlidir.
