Tansiyon Değerleri: Tansiyon Kaç Olmalı?

Tansiyon Kaç Olmalı?

Erişkinlerde muayenede ölçülen tansiyonun 120/80 mmHg’nin altında olması en sağlıklı düzey kabul edilir. Farklı günlerde tekrarlanan ölçümlerde büyük tansiyonun 140 mmHg ya da küçük tansiyonun 90 mmHg ve üzerinde bulunması ise yüksek tansiyon (hipertansiyon) olarak değerlendirilir. Bu iki sınır arasındaki değerler henüz hastalık sayılmaz ancak ilerleyen yıllarda yüksek tansiyon gelişme olasılığının arttığını gösterir.

Tansiyon ölçümünde iki değer bulunur. Büyük tansiyon (sistolik), kalbin kasıldığı anda damar duvarına yapılan basıncı; küçük tansiyon (diyastolik) ise kalbin iki atım arasında gevşediği andaki basıncı gösterir. Değerler milimetre cıva (mmHg) birimiyle yazılır. Halk arasında kullanılan “12’ye 8” ifadesi, 120/80 mmHg değerinin santimetre cıva cinsinden söylenişidir.

Tansiyon Değerleri Tablosu

Avrupa Hipertansiyon Derneği’nin (ESH) 2023 kılavuzu, muayenede ölçülen tansiyonu aşağıdaki gibi sınıflandırır. Büyük ve küçük tansiyon farklı sınıflara düşüyorsa yüksek olan sınıf esas alınır.

Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) 2024 kılavuzunda daha sade bir ayrım kullanılır: 120/70 mmHg’nin altı “yükselmemiş”, büyük tansiyonun 120–139 ya da küçük tansiyonun 70–89 mmHg olduğu ölçümler “yükselmiş tansiyon”, 140/90 mmHg ve üzeri ise hipertansiyon olarak adlandırılır. Türk Kardiyoloji Derneği’nin de aralarında bulunduğu yedi derneğin hazırladığı Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025 ise 120/80 mmHg’nin altını normal, 120–139/80–89 mmHg arasını yükselmiş tansiyon kabul eder; hipertansiyonu evre 1 (140–159/90–99 mmHg) ve evre 2 (160/100 mmHg ve üzeri) olarak ikiye ayırır. Sınıflamaların adları farklı olsa da yüksek tansiyon sınırı üçünde de 140/90 mmHg’dir.

Yaşa Göre Tansiyon Değerleri: Normal Tansiyon Yaşla Değişir mi?

Erişkinlerde yüksek tansiyon tanısı için kullanılan sınırlar yaşla değişmez. Halk arasında bilinen “100 artı yaş” gibi hesaplar bilimsel bir dayanağa sahip değildir. Yaş ilerledikçe damarlar esnekliğini kaybettiği için büyük tansiyonun yükselmesi sık görülür ancak bu durum normal kabul edilmez; aksine kalp krizi, inme ve böbrek hastalığı riskini artırır.

Yaşa göre değişen, tanı sınırı değil tedavi alan kişilerde ulaşılmak istenen hedef değerlerdir. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu 2025, eşlik eden hastalıklardan bağımsız olarak hedefleri şöyle belirler:

Hedefin kişiye göre belirlenmesinde ilaçlara tolerans, baş dönmesi ve düşme riski gibi etkenler de göz önünde bulundurulur; bu karar tedaviyi düzenleyen hekime aittir. Tansiyon değerlerinizi girdiğinizde aracımız ölçümünüzün hangi sınıfta olduğunu ve yaşınıza karşılık gelen tedavi hedefini birlikte gösterir.

Tansiyon Neden Yükselir?

Erişkinlerdeki yüksek tansiyonun büyük bölümünde tek bir neden bulunmaz; bu tablo birincil (esansiyel) hipertansiyon olarak adlandırılır. Yaş, ailede yüksek tansiyon öyküsü, fazla tuz tüketimi, fazla kilo, hareketsiz yaşam, alkol ve uzun süreli stres, damarların esnekliğini ve vücudun tuz-su dengesini etkileyerek tansiyonu zamanla yükseltir. Bu etkenlerin çoğu değiştirilebilir olduğu için yaşam tarzı düzenlemeleri tansiyon tedavisinin her aşamasında yer alır.

Daha az görülen ikincil hipertansiyonda ise genellikle yüksek tansiyonun altında yatan belirli bir hastalık öyküsü ya da ilaç kullanımı bulunur. Böbrek hastalıkları, böbrek damarlarındaki daralmalar, bazı hormon bozuklukları ve uyku apnesinin yanı sıra ağrı kesiciler, burun açıcı ilaçlar ve bazı doğum kontrol hapları da bu olası nedenler arasında yer alır. Genç yaşta başlayan, birden çok ilaca rağmen kontrol altına alınamayan ya da aniden kötüleşen yüksek tansiyonda bu nedenler hekim tarafından araştırılmalıdır.

Çocuklarda Tansiyon Kaç Olmalı?

Çocuklarda normal tansiyon sınırı yaşa, cinsiyete ve boya göre değişiklik gösterebileceği için sabit bir tansiyon aralığı bulunmamaktadır. 13 yaşından küçük çocuklarda ölçüm sonucu, çocuğun tansiyonunun aynı cinsiyet ve boydaki yaşıtlarına göre hangi düzeyde olduğunu gösteren persentil tablolarıyla yorumlanmalıdır. 13 yaş ve üzerindeki çocuklarda ise Amerikan Pediatri Akademisi’nin 2017 kılavuzuna göre erişkinlere yakın sabit sınırlar kullanılır: 120/80 mmHg’nin altı normal, büyük tansiyonun 120–129 mmHg olması yükselmiş tansiyon, 130/80 mmHg ve üzeri ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. Bu sınırlar erişkinlerde kullanılan 140/90 mmHg sınırından farklı olduğu için tansiyon hesaplama aracımız 18 yaşından küçük çocuklarda kullanıma uygun değildir. Çocuklarda tansiyon ölçüm ve takibi bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından yapılmalıdır.

Evde Tansiyon Nasıl Doğru Ölçülür?

Tek bir ölçüm heyecan, yorgunluk ya da yanlış teknik nedeniyle olduğundan yüksek ya da düşük çıkabilir. Evde yapılan ölçümler, muayenehanede yükselen “beyaz önlük hipertansiyonunu” ya da tersine yalnız gün içinde yükselen tansiyonu ortaya çıkarmaya yardımcı olur. Güvenilir bir sonuç için şu noktalara dikkat edilmesi önerilir:

• Ölçümden önceki 30 dakika içinde sigara, kahve ve çay içilmemeli, egzersiz yapılmamalıdır.
• Mesane boşaltıldıktan sonra sırt desteklenmiş biçimde oturulmalı, ayaklar yere düz basmalı ve 5 dakika dinlenilmelidir.
• Kol masa üzerinde, kalp hizasında desteklenmeli; kola uygun genişlikte manşet kullanılmalıdır. Bilekten ölçen cihazlar yerine, doğrulanmış koldan ölçen cihazlar tercih edilmelidir.
• Ölçüm sırasında konuşulmamalı, 1–2 dakika arayla iki ölçüm yapılıp ortalaması alınmalıdır.
• Yüksek tansiyondan şüpheleniliyorsa bir hafta boyunca sabah ve akşam ölçüm yapılıp sonuçlar kaydedilmelidir.

Evde ölçülen değerlerin ortalaması 135/85 mmHg ve üzerindeyse yüksek kabul edilir; bu sınır muayenedeki 140/90 mmHg’den biraz düşüktür. Kayıtlarınızı muayeneye götürmeniz, hekiminizin doğru karar vermesini kolaylaştırır. Yüksek tansiyonun nedenleri ve tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiyi Tansiyon Nedir? yazımızda bulabilirsiniz.

Yüksek Tansiyonda Ne Zaman Hekime Başvurmalısınız?

Yüksek tansiyon çoğu zaman şikâyete yol açmadığı için “sessiz” ilerler ve yıllar içinde kalp, beyin, böbrek ve gözlerde hasara neden olabilir. Bu nedenle ölçümlerinizin değerine göre şu adımlar önerilir:

• Farklı günlerde yapılan ölçümler 140/90 mmHg ve üzerindeyse ya da evdeki ortalama 135/85 mmHg’yi aşıyorsa bir kardiyoloji ya da iç hastalıkları uzmanından randevu alınmalıdır.
• Ölçümler 160/100 mmHg ve üzerindeyse değerlendirme ertelenmeden, kısa süre içinde yapılmalıdır.
• Tansiyon 180/110 mmHg ve üzerinde ölçüldüyse birkaç dakika dinlendikten sonra ölçüm tekrarlanmalı, değer yine bu düzeydeyse herhangi bir şikâyet olmasa da aynı gün bir hekime başvurulmalıdır.

Yüksek tansiyona göğüs ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük, ani görme kaybı, şiddetli baş ağrısı ya da bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa durum acildir ve vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır. Bu belirtiler inme ya da kalp krizi gibi acil müdahale gerektiren bir durumun işareti olabilir.