11 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve İkili Tarama Testi

11 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

11 haftalık gebelik, yaklaşık 2,5 aylık bir gebeliktir ve gebeliğin üçüncü ayına denk gelir. Gebelikte ay hesabı yapılırken bir ay ortalama 4,3 hafta kabul edilir; bu hesaba göre üç ayın tamamlanmasına yaklaşık iki hafta vardır.

Gebelik haftaları son adetin ilk gününden sayıldığı için bebek, döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 9 haftalıktır. Tahmini doğum tarihine ise yaklaşık 29 hafta kalmıştır. İkili tarama gibi belirli haftalarda yapılması gereken testlerin zamanını kaçırmamak için gebelik haftanızı gebelik hesaplama aracımızla takip edebilirsiniz.

11. Haftada Bebeğin Gelişimi

11. hafta, fetüs döneminin ilk haftasıdır. Embriyo döneminde temel yapıları oluşan organlar artık büyür, olgunlaşır ve görevlerini üstlenmeye hazırlanır. Bebeğin karaciğeri kırmızı kan hücreleri üretmeye başlar, kemikleri sertleşir; derisi ise henüz ince ve saydamdır.

11 haftalık bebekte görünümü değiştiren başlıca gelişmeler şunlardır:

• Yüz genişler, gözler birbirinden uzak durur ve göz kapakları kapanır.
• Kulaklar başın yan tarafında, ileride yerleşecekleri yerden biraz aşağıda konumlanır.
• Diş tomurcukları ortaya çıkar.
• El ve ayak parmakları birbirinden ayrılır, küçük tırnak taslakları belirir.
• Dış cinsel organlar hafta sonuna doğru gelişmeye başlar.

Kas ve sinir bağlantıları geliştikçe bebeğin hareketleri de çeşitlenir. 11 haftalık bebek ellerini açıp kapatır ve ağzını açar; dirsek, diz ve ayak bilekleri çalışmaya başlar. Kalbin hızı ise 9 ile 10. haftalarda ulaştığı en yüksek düzeyden sonra yavaş yavaş azalmaya başlar.

11 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

11 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 4 cm, ağırlığı ise 7 gram civarındadır. Baş hâlâ vücuda göre büyük olsa da gövde hızla büyüdüğü için oranlar dengelenmeye başlar. Boy, başın tepesinden kuyruk sokumuna kadar ölçülen baş-popo uzunluğuyla belirlenir ve bu ölçüm ikili tarama için de önemlidir. Ense kalınlığının değerlendirilebilmesi için bebeğin baş-popo uzunluğunun 45 ile 84 milimetre arasında olması gerekir; 11. haftanın başında bu sınıra henüz ulaşmamış bebeklerde hekim ölçümü birkaç gün sonraya planlar.

11 Haftalık Ultrason Görüntüsü

11 haftalık ultrason görüntüsünde bebeğin baş ve yüz profili, kol ve bacakları, el ve ayakları ayırt edilir. Bebeğin kısa sıçramalarla ya da kollarını oynatarak hareket ettiği görülür ancak bebek henüz çok küçük olduğu için anne adayı bu hareketleri hissetmez. Bebek büyüdükçe ultrason karın üzerinden yapılabilir hâle gelir; görüntü yeterince net değilse hekim vajinal ultrasonu tercih eder.

11 ile 14. haftalar arasında yapılan ultrasonun özel bir amacı, ense kalınlığı ölçümüdür. Bu ölçümde bebeğin ensesindeki deri altında bulunan sıvı birikiminin kalınlığı milimetre düzeyinde belirlenir. Ölçüm bebeğin yandan tam profil görüntüsü üzerinde yapıldığı için bebek uygun pozisyonda değilse bir süre beklenir ya da muayene kısa bir ara sonra tekrarlanır. Ensedeki sıvının beklenenden kalın olması, kromozom farklılıklarının olasılığını değerlendirmede kullanılan önemli bulgulardan biridir.

11 Haftalık Gebelikte Annedeki Değişiklikler

11. haftada anne adayının vücudunda dolaşan kan miktarı artmaya devam eder ve büyüyen rahim karın kaslarını ve bağları germeye başlar. Plasentanın bebeği besleme görevini, ilk haftalarda bu işi üstlenen yolk kesesinden devraldığı bu dönemde hormon değişiklikleri de sürer. Bu nedenle 11. haftada şu değişiklikler sık görülür:

• Sıcak basması, terleme ve baş dönmesi
• Karnın alt kısmında gerilme ve hafif ağrılar
• Mide yanması ve hazımsızlık
• Yorgunluk ve duygusal hassasiyet
• Ciltte yağlanma ve sivilce
• Yüzde koyu renkli lekeler
• Bazı anne adaylarında bulantının hafiflemesi

Artan kan hacmi rahmi ve bebeği beslemek için gereklidir; aynı değişiklik sıcak basmasına, terlemeye ve özellikle aniden ayağa kalkınca baş dönmesine de yol açar. Yataktan ya da oturduğu yerden yavaşça kalkmak ve gün boyunca yeterli sıvı almak bu şikâyeti azaltır.

Mide yanması ise hormonların mide ile yemek borusu arasındaki kas halkasını gevşetmesiyle mide asidinin yukarı kaçmasından kaynaklanır. Az ve sık yemek, yatmadan önceki üç saat içinde yemek yememek ve yatarken baş ile omuzları biraz yükseltmek şikâyeti hafifletir. Mide ilacı kullanılacaksa gebelikte uygun olup olmadığı önceden hekime ya da eczacıya danışılmalıdır.

11. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

11. hafta, ikili tarama testinin yapılabildiği dönemin başlangıcıdır. Bu test, ense kalınlığı ölçümüyle birlikte anne kanında gebeliğe özgü iki maddenin, serbest beta-hCG ve PAPP-A’nın düzeyinin ölçülmesinden oluşur. Sonuçlar, anne adayının yaşı ve bebeğin ölçümüyle hesaplanan gebelik haftasıyla birlikte değerlendirilir ve bebekte Down sendromu başta olmak üzere bazı kromozom farklılıklarının olasılığı hesaplanır.

İkili tarama bir tanı testi değildir; sonuç, bebekte bir sorun olup olmadığını değil, bu olasılığın düşük ya da yüksek olduğunu gösterir. Düşük olasılık sonucu alan anne adaylarına genellikle ek test gerekmez. Olasılığın yüksek çıktığı durumlarda hekim, daha hassas bir tarama olan NIPT testini ya da kesin sonuç veren tanı testlerini anne adayıyla birlikte değerlendirir. 10. haftadan itibaren yapılabilen NIPT, bazı anne adaylarına ikili taramayla birlikte ya da onun yerine de önerilir. Tanı testleri ise plasentadan küçük bir doku örneği alınan koryon villus örneklemesi (CVS) ve bebeği çevreleyen sıvıdan örnek alınan amniyosentezdir.

Tarama testlerinin yapılıp yapılmaması anne adayının tercihine bağlıdır ve hekim her testin ne tür bilgi verdiğini önceden açıklar. Sağlık Bakanlığının programına göre 14. haftadan önce yapılması gereken ilk kontrol henüz yapılmadıysa tarama testleriyle aynı muayenede tamamlanabilir. Bir sonraki önemli muayene, bebeğin organlarının ayrıntılı olarak incelendiği 18 ile 22. haftalar arasındaki ayrıntılı ultrasondur; testlerin genel takvimini gebelikte tarama testleri yazımızda bulabilirsiniz.

11 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Enerjinin yavaş yavaş geri geldiği bu haftalar, düzenli fiziksel aktiviteye başlamak ya da aktiviteyi sürdürmek için uygun bir zamandır. Gebelikte haftada toplam 150 dakika orta tempolu aktivite önerilir ve gebelikten önce yapılan sporların çoğuna hekimin onayıyla devam edilebilir. Bu dönemde egzersiz ve günlük yaşamla ilgili şu öneriler önemlidir:

• Yürüyüş, yüzme ve gebelik yogası gibi orta tempolu egzersizleri tercih etmek
• Düşme ya da karına darbe riski taşıyan sporlardan ve tüplü dalıştan kaçınmak
• Egzersiz sırasında konuşabilecek ama şarkı söyleyemeyecek bir tempoyu aşmamak
• Aniden ayağa kalkmamak ve uzun süre aç kalmamak
• Folik asit desteğini 12. haftaya kadar sürdürmek

Egzersiz sırasında ağrı, kanama ya da belirgin baş dönmesi olursa egzersize ara verilmeli ve hekime danışılmalıdır.

Takviyelerde de bir değişiklik yakındır: Sağlık Bakanlığının programına göre D vitamini desteği gelecek hafta, yani 12. haftada başlar; hekim dozu ve kullanım biçimini kontrolde belirler.

11 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

Karın kaslarının ve bağların gerilmesine bağlı hafif ağrılar 11. haftada sık görülür ve dinlenince ya da pozisyon değiştirince genellikle geçer. Dinlenmeye rağmen süren ağrı ve kanama ise bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki şikâyetlerde aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulması gerekir:

• Lekelenme ya da hafif kanama
• 30–60 dakika dinlendikten sonra geçmeyen karın ya da kasık ağrısı
• İdrar yaparken yanma, sık ve ani idrar ihtiyacı ya da bulanık, pembe veya kahverengi idrar
• 38 °C ve üzerinde ateş
• Kusma nedeniyle yiyecek ve içecek tutamamak

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı ya da 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Pedi kısa sürede dolduran ya da pıhtılı yoğun kanama
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Vajinadan su gibi sıvı gelmesi
• Bayılma, bilinç kaybı ya da belirgin solukluk

Bu belirtilerde erken değerlendirme, nedenin hızla anlaşılmasını ve gereken tedavinin vakit kaybetmeden başlamasını sağlar.