39 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve Anne Adayındaki Değişimler

39 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

39 haftalık gebelik, dokuzuncu ayın sonuna gelmiş ve tahmini doğum tarihine en fazla bir hafta kalmış bir gebeliktir. Bebek ise döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 37 haftalıktır, çünkü gebelik haftaları döllenmeden yaklaşık iki hafta önceki son adetin ilk gününden başlayarak sayılır.

Gebeliğin 40 haftalık süresi, trimester adı verilen üç aylık üç döneme ayrılır ve 39. hafta son dönemin içinde yer alır. Tahmini doğum tarihi bu 40 haftanın sonuna göre hesaplanır ancak doğumun başlayacağı günü göstermez. Avustralya’da 18 bini aşkın doğumun incelendiği bir çalışmada doğumların yaklaşık üçte ikisinin tahmini tarihin bir hafta öncesi ile bir hafta sonrası arasında gerçekleştiği görülmüştür. Gebelik haftanızı ve tahmini doğum tarihinizi son adet tarihinize göre gebelik hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz.

39. Haftada Bebeğin Gelişimi

Gebelik 37 haftayı doldurduktan sonra gerçekleşen doğumlar zamanında doğum sayılır ve bu dönem kendi içinde üçe ayrılır: 37 ve 38. haftalar erken term, 39 ve 40. haftalar term, 41. hafta ise geç term olarak adlandırılır. 39. hafta böylece term döneminin, yani tam zamanında doğumun ilk haftasıdır. Bu ayrımın nedeni, 37 ve 38. haftalarda doğan bebeklerde solunum sorunlarının daha sık görülmesidir.

39 haftalık bebekte şu gelişmeler dikkat çeker:

• Deri altındaki yağ dokusu artar ve bebeğin görünümü dolgunlaşır; bu yağ, doğumdan sonra vücut ısısının korunmasına yardımcı olur.
• Göğüs kafesi büyür ve akciğerler doğumdan sonraki ilk nefese hazır hâle gelir.
• Vücudu kaplayan ince tüylerin (lanugo) büyük bölümü dökülmüştür.
• El ve ayak tırnakları parmak uçlarına ulaşmıştır.
• Kafatası kemikleri henüz birbirine kaynamamıştır; bu esneklik, başın doğum kanalından geçişini kolaylaştırır.
• Bağırsaklarda bebeğin ilk dışkısı olan mekonyum birikir.

Bebeklerin çoğu bu haftalarda başı aşağıda olacak biçimde doğum pozisyonuna geçmiştir ve baş, leğen kemiğinin içine doğru inmeye başlayabilir. Doğuma yakın dönemde bebeğin kalbi dakikada 110 ile 160 arasında atar; hekim muayenelerde kalp atımının bu aralıkta olup olmadığını kontrol eder.

39 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

39 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 51 cm, ağırlığı ise yaklaşık 3,3 kg’dır. Bu değerler ortalamadır ve aynı haftadaki sağlıklı bebekler arasında birkaç yüz gramlık farklar sık görülür; erkek bebekler de ortalamada kız bebeklerden biraz daha ağırdır. Doğum ağırlığının 2500 ile 4000 gram arasında olması normal kabul edilir. 2500 gramın altında doğan bebekler düşük doğum ağırlıklı, 4000 gramın üzerinde doğan bebekler ise iri bebek olarak değerlendirilir.

Anne karnındaki bebeğin kilosu ultrasonda yapılan ölçümlerden hesaplanır. Hekim bebeğin baş çevresini, karın çevresini ve uyluk kemiğinin uzunluğunu ölçer; ultrason cihazı bu ölçümleri bir formülde birleştirerek tahmini ağırlığı bulur. Son haftalarda bebek rahmi doldurduğu ve başı leğen kemiğine indiği için ölçümler zorlaşır. Bu nedenle bu haftalarda ultrasonla bulunan tahmini ağırlık, doğumdaki gerçek ağırlıkla birebir örtüşmeyebilir.

Ultrason raporunda tahmini ağırlığın yanında yer alan persentil değeri, bebeğin aynı haftadaki bebekler arasında nerede durduğunu gösterir. Örneğin 50. persentildeki bir bebek, aynı haftadaki bebeklerin tam ortasında yer alır. Hekim tek bir ölçümden çok bebeğin haftalar içindeki büyüme seyrini değerlendirir ve doğum planını buna göre yapar.

39 Haftalık Ultrason Görüntüsü

39 haftalık bebek rahmin neredeyse tamamını doldurduğu için ultrasonda bütün vücudu tek bir karede görülemez. Görüntüde yüz, eller, ayaklar ve göğüs ayrı ayrı izlenir; bebeğin başı leğen kemiğine indiyse yüzü görüntülemek güçleşir. Gebeliğin sonuna doğru amniyon sıvısı bir miktar azaldığı için üç ve dört boyutlu görüntülerin net çıkması da her zaman mümkün olmaz.

Bu haftadaki ultrason muayenesinde hekim, bebeğin başının aşağıda olup olmadığını, plasentanın yerini ve bebeği çevreleyen amniyon sıvısının miktarını değerlendirir. Bebek makat ya da yan pozisyondaysa doğumun nasıl yapılacağı bu bulguya göre anne adayıyla birlikte planlanır.

39 Haftalık Gebelikte Anne Adayındaki Değişiklikler

39. haftada anne adayının yaşadığı değişikliklerin çoğu, bebeğin rahmi doldurması ve vücudun doğuma hazırlanmasıyla ilgilidir. Bu dönemde şu belirtiler sık görülür:

• Karnın aşağı inmesi
• Kasıklarda ve leğen kemiğinde baskı hissi
• Sık idrara çıkma
• Bel ağrısı
• Karnın zaman zaman sertleşmesine yol açan düzensiz kasılmalar
• Vajinal akıntıda artış
• Ayak ve ayak bileklerinde şişlik
• Uykuya dalmakta ve uykuyu sürdürmekte güçlük

Bebeğin başı leğen kemiğine indiğinde rahim de aşağı yer değiştirir. Mideye ve diyaframa binen baskı azaldığı için anne adayı daha rahat nefes alır, buna karşılık mesaneye binen yük artar ve tuvalete daha sık gitme ihtiyacı doğar. Bu iniş bazı anne adaylarında doğumdan birkaç hafta önce, bazılarında ise doğumun başlamasına birkaç saat kala gerçekleşir.

Son haftalarda sıklaşan Braxton Hicks kasılmaları, rahmin doğuma hazırlık kasılmalarıdır. Bu kasılmalar düzensiz gelir, zamanla güçlenmez ve dinlenince ya da pozisyon değiştirince çoğu zaman geçer. Doğum eylemi başladığında ise kasılmalar düzenli aralıklarla gelir, giderek sıklaşır ve güçlenir, dinlenmekle de geçmez; ağrı çoğunlukla belden başlayıp karnın önüne doğru yayılır. Nişan gelmesi ve su kesesinin açılmasıyla gelen sıvı da doğumun yaklaştığını gösteren işaretlerdendir ancak bu işaretlerin hepsi her anne adayında görülmez.

39. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

Sağlık Bakanlığının doğum öncesi bakım programındaki dördüncü kontrol 36 ile 38. haftalar arasında yapılır. Bu kontrolde bebeğin pozisyonu değerlendirilir, idrar tahlili ve kan sayımı tekrarlanır, doğumun nerede ve kim tarafından yapılacağı da anne adayıyla birlikte planlanır. 39. haftadan sonra muayeneler, doğum başlayana kadar hekimin belirlediği aralıklarla sürer.

Bu muayenelerde tansiyon ve kilo ölçülür, bebeğin kalp atımı dinlenir ve başının aşağıda olup olmadığı kontrol edilir. Hekim gerekli gördüğünde, bebeğin kalp atımının ve rahim kasılmalarının karna yerleştirilen iki algılayıcıyla genellikle 20 dakika boyunca kaydedildiği NST (non-stres test) yapar. Bu testte bebeğin hareket ettiği sırada kalp hızının yükselmesi, bebeğin iyi durumda olduğunu gösteren bulgulardan biridir. Rahim ağzının doğuma ne kadar hazır olduğunu anlamak için vajinal muayene de yapılabilir.

Doğum planı yapılırken hekim, gebeliğin seyrini, bebeğin pozisyonunu ve tahmini ağırlığını değerlendirerek uygun doğum şeklini anne adayıyla birlikte belirler. Normal doğumun nasıl başladığı ve hangi aşamalardan oluştuğu hakkında bilgiyi normal doğum yazımızda bulabilirsiniz.

39 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğumun her an başlayabileceği bu haftada hazırlıkların tamamlanmış olması, sancılar başladığında anne adayının daha sakin hareket etmesini sağlar. Hastaneye nasıl ve ne kadar sürede gidileceğinin önceden bilinmesi, doğum çantasının kolay ulaşılabilecek bir yerde hazır tutulması ve evdeki diğer çocukların bakımının planlanması bu hazırlıkların başında gelir. Doğuma hazırlık sürecinde yapılması gerekenleri doğuma hazırlık yazımızda bulabilirsiniz.

Emzirmeye hazırlık da bu son günlerin konularından biridir. Doğumdan sonraki ilk saatlerde başlayan ten tene temas ve erken emzirme, anne sütünün gelmesini destekler; bu konudaki bilgileri başarılı emzirmenin 10 adımı yazımızda bulabilirsiniz.

Günlük hayatta şu önlemler son günleri daha rahat geçirmeye yardımcı olur:

• Az ve sık beslenmek, gün içinde yeterli sıvı almak
• Hekim aksini önermediği sürece kısa yürüyüşleri sürdürmek
• Uzun süre ayakta kalmamak, otururken ayakları yükseltmek
• Gece bölünen uykuyu gün içinde dinlenerek telafi etmek
• Demir ve D vitamini desteğini hekimin önerdiği şekilde kullanmaya devam etmek

Demir ve D vitamini desteği doğumla sona ermez. Sağlık Bakanlığının programına göre demir desteği doğumdan sonraki 3. aya, D vitamini desteği ise 6. aya kadar sürer; dozu ve kullanım süresini hekim belirler.

39 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

39. haftada düzensiz kasılmalar, kasıklarda baskı ve akıntı artışı sık görülür ve çoğu zaman doğuma hazırlığın bir parçasıdır. Doğumun başladığını gösteren ya da bebeğin durumunun değerlendirilmesini gerektiren belirtilerde ise kontrol günü beklenmemelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanına ya da doğum yapılması planlanan hastaneye başvurulmalıdır:

• Düzenli aralıklarla gelen ve beş dakikada bir ya da daha sık tekrarlayan kasılmalar
• Kasılma olmasa da vajinadan berrak sıvı gelmesi
• İdrar yaparken yanma ya da 38 °C ve üzerinde ateş
• Özellikle avuç içlerinde ve ayak tabanlarında yoğunlaşan kaşıntı

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Bebeğin hareketlerinin azalması, alışılmış düzeninin değişmesi ya da hareketlerin hiç hissedilmemesi
• Nişanın ötesine geçen, adet kanaması kadar ya da daha fazla vajinal kanama
• Yeşil, kahverengi ya da kötü kokulu sıvı gelmesi
• Kasılmalar arasında geçmeyen, sürekli ve şiddetli karın ağrısı
• Geçmeyen şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık ya da yüz ve ellerde ani şişlik
• Güçlü bir ıkınma isteği ya da bebeğin gelmekte olduğu hissi

Bu belirtiler bebeğin oksijen almasını etkileyen sorunlar, plasentanın erken ayrılması ya da gebelikte yüksek tansiyonla seyreden preeklampsi gibi hızla değerlendirilmesi gereken durumlarla ilişkili olabilir.