21 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve Anne Adayındaki Değişimler

21 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

21 haftalık gebelik, beş aya yaklaşmış bir gebeliktir ve gebeliğin beşinci ayının son haftasıdır; bir sonraki hafta altıncı aya girilir. Gebelik haftası son adetin ilk günü esas alınarak hesaplandığı ve döllenme bu tarihten yaklaşık iki hafta sonra gerçekleştiği için 21. haftadaki bebeğin döllenmeden bu yana geçen yaşı yaklaşık 19 haftadır. Tahmini doğum tarihine ise 19 hafta kalmıştır.

İkinci trimester 27. haftanın sonuna kadar sürer ve bu dönemin geri kalanında bebeğin kilo alımı belirgin biçimde hızlanır. Gebeliğinizin kaçıncı haftasında olduğunuzu ve doğuma kalan süreyi gebelik hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz.

21. Haftada Bebeğin Gelişimi

21. haftada bebeğin sinir sistemi ile kasları birlikte çalışmayı öğrenir ve hareketler bu nedenle daha uyumlu hâle gelir. Bebek gün içinde dönüp gerinir, tekme atar ve ellerini yüzüne götürür. 21 haftalık bebekte şu gelişmeler dikkat çeker:

• Lanugo adı verilen ince tüyler bütün vücudu kaplar ve cildi örten verniks tabakasının yerinde tutunmasına yardımcı olur.
• Emme refleksi güçlenir; bebek ağzına gelen parmağını giderek daha sık emer.
• Kemik iliği kan hücresi üretmeye başlar; bu görevi o zamana kadar büyük ölçüde karaciğer ve dalak üstlenmiştir.
• Bebeğin yuttuğu amniyon sıvısı, sindirim sisteminin çalışmaya alışmasına yardımcı olur.

Emme refleksinin gelişmesi, bebeğin doğumdan sonra beslenebilmesi için gereken becerilerin anne karnında hazırlanmaya başladığını gösterir. Yutkunma ve emme hareketleri doğuma kadar giderek güçlenir ve bebek doğduğunda memeyi emmeye hazır hâle gelir.

21 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

21 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 27 cm, ağırlığı ise 360 gram civarındadır. Boy 20. haftadan itibaren baştan topuğa ölçülür ve bebek bu haftalarda haftada 1 cm kadar uzar. Ağırlık artışı ise hızlanmaya başlamıştır: bebek bir önceki haftaya göre yaklaşık 60 gram almıştır ve doğuma kadar ağırlığı yaklaşık on katına çıkar.

Ultrason raporunda bebeğin tahmini ağırlığı çoğu zaman persentil denilen bir değerle birlikte verilir. Persentil, bebeğin aynı haftadaki 100 bebek arasında nerede yer aldığını gösterir; örneğin 40. persentildeki bir bebek, aynı haftadaki bebeklerin yüzde 40’ından ağır, yüzde 60’ından hafiftir. Tek bir ölçümde persentilin düşük ya da yüksek çıkması tek başına bir sorun göstermez. Hekim, bebeğin büyümesini haftalar içindeki seyrine bakarak değerlendirir.

21 Haftalık Ultrason Görüntüsü

21 haftalık ultrason görüntüsünde bebek, rahim içinde serbestçe dönebildiği için her muayenede farklı bir pozisyonda görülür. Görüntüde yüz hatları, burun ve dudaklar, omurganın dizilimi ve kalbin dört odacığı seçilir; bebeğin parmağını emdiği, yutkunduğu ya da tekme attığı anlar da sıklıkla yakalanır.

Ayrıntılı ultrason henüz yapılmadıysa 21. hafta bu inceleme için hâlâ uygun bir zamandır. 18 ile 22. haftalar arasında yapılan bu muayenede hekim beyin, yüz, omurga, kalp, böbrekler, karın duvarı ve kemikler başta olmak üzere bebeğin organlarını sırasıyla değerlendirir. Bebeğin büyümesini izlemek için baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğu ölçülür; plasentanın yeri ve amniyon sıvısının miktarı da kaydedilir. Bebek görüntülemeye uygun bir pozisyonda değilse hekim muayeneyi birkaç gün sonra tekrarlar. Ayrıntılı ultrasonun yeri ve diğer tarama testleri hakkında bilgiyi gebelikte tarama testleri yazımızda bulabilirsiniz.

21 Haftalık Gebelikte Annedeki Değişiklikler

21. haftada bebeğin hareketleri pek çok anne adayı için belirgin hâle gelir. İlk haftalardaki hafif kıpırtılar yerini tekme, dürtme ve dönme hissine bırakır; hareketler özellikle anne adayı oturup dinlendiğinde ya da yattığında daha kolay fark edilir. Bu dönemde hareketlerin bazı günler daha sık, bazı günler daha seyrek hissedilmesi olağandır, çünkü bebek henüz küçüktür ve rahim içinde geniş bir alanda hareket eder.

Rahim göbek hizasının üzerine yükseldikçe mide ve bağırsaklar da bu büyümeden etkilenir. 21 haftalık gebelikte anne adaylarında sindirimle ilgili şikâyetler başta olmak üzere şu değişiklikler sık görülür:

• Mide yanması ve hazımsızlık
• Kabızlık ve gaz
• Vajinal akıntıda artış
• Akşamları ayak bileklerinde hafif şişlik
• Bel ve sırt ağrısı

Mide yanması, gebelik hormonlarının mide ile yemek borusu arasındaki kası gevşetmesi ve büyüyen rahmin mideye baskı yapmasıyla ortaya çıkar. Az ve sık yemek, yatmadan önceki üç saat içinde yemek yememek ve yatarken baş ile omuzları yastıkla biraz yükseltmek şikâyeti hafifletir. Mide yanması için kullanılacak ilaçlar hekime danışılarak seçilmelidir; bazı mide ilaçları demir ve folik asidin emilimini azalttığı için bu takviyelerle aynı saatte alınmaz.

Beyaz ya da şeffaf, kokusuz akıntının artması da gebelikte olağandır. Akıntı kötü kokuyorsa, rengi değişmişse ya da kaşıntı ve yanma eşlik ediyorsa bir enfeksiyon söz konusu olabileceğinden hekime başvurulmalıdır.

21. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

21. hafta, Sağlık Bakanlığı’nın programında ikinci kontrolün yapılması öngörülen 18 ile 24. haftalar arasındaki dönemin içindedir. Ayrıntılı ultrason bu kontrolle birlikte planlanmadıysa 22. hafta geçmeden randevu alınması önerilir. Bu kontrolde tansiyon, kilo ve rahim yüksekliği ölçülür; idrar tahlili ve tam kan sayımı yinelenir.

Kan sayımı bu dönemde ayrı bir önem taşır, çünkü bebeğin büyümesiyle birlikte anne adayının demir ihtiyacı artar. Kan sayımında kansızlık saptanırsa hekim, koruyucu dozda kullanılan demir desteğini tedavi dozuna çıkarır. Gebeliğin bir sonraki önemli testi olan şeker yükleme testi ise 24 ile 28. haftalar arasında yapılır ve testin zamanı çoğunlukla bu kontrolde birlikte belirlenir.

21 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Gebeliğin 4. ile 6. ayları, bulantının geride kaldığı ve karnın henüz hareketi kısıtlamadığı bir dönem olduğu için seyahat açısından en rahat zaman olarak kabul edilir. Uzun bir yolculuktan önce hekime danışmak önerilir; gebelik takip belgelerini yanında taşımak da yolda bir sorun yaşandığında sağlık ekibinin hızlı karar vermesine yardımcı olur. Yolculuk sırasında şu önlemler önerilir:

• Dört saatten uzun yolculuklarda bacaklarda pıhtı oluşma riskini azaltmak için yaklaşık yarım saatte bir kalkıp yürümek ya da oturulan yerde ayak bileklerini hareket ettirmek
• Yolculuk boyunca yeterli sıvı almak
• Emniyet kemerinin çapraz bandını göğüslerin arasından, kucak bandını ise karnın üzerinden değil altından geçirmek
• Araç yolculuklarında sık mola vermek

Hava yolu şirketleri 28. haftadan sonra çoğunlukla hekimden alınmış ve tahmini doğum tarihini belirten bir belge ister; doğuma yakın haftalarda ise yolcu kabul etmeyebilir. Uçak yolculuğu planlanırken şirketin gebelikle ilgili kurallarını önceden öğrenmek bu nedenle önemlidir.

Bu haftalar, doğuma ve bebek bakımına hazırlık için bilgi edinmeye başlamak açısından da uygun bir zamandır. Gebelikteki değişiklikleri, doğum sürecini, emzirmeyi ve bebek bakımını konu alan Gebe Okulu eğitimleri, anne ve baba adaylarının sorularına yanıt bulmasına yardımcı olur.

21 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

21. haftada sık görülen mide yanması, hafif ödem ve kasık gerginliği çoğu zaman zararsızdır. Aşağıdaki belirtiler ise kontrol günü beklenmeden bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır:

• Lekelenme ya da hafif kanama
• İdrar yaparken yanma, ani ve sık idrar isteği ya da bulanık idrar
• 38 °C ve üzerinde ateş ya da ateşle birlikte bel ve yan ağrısı
• Akıntının sulu ya da kanlı hâle gelmesi
• Dinlenmeye rağmen geçmeyen karın ya da kasık ağrısı

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Kanamanın artması ya da pıhtı gelmesi
• Vajinadan su gibi berrak sıvı gelmesi
• Düzenli aralıklarla tekrarlayan ve giderek güçlenen kasılmalar
• Şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık ya da yüz ve ellerde ani şişlik
• Nöbet geçirme ya da nefes almada güçlük

Bu belirtiler erken doğum eylemi, plasentayla ilgili sorunlar ya da gebelikte yüksek tansiyonla seyreden preeklampsi gibi hızla değerlendirilmesi gereken durumlarla ilişkili olabilir. Erken başvurulduğunda hekim, hem anne adayını hem de bebeği korumaya yönelik önlemleri zamanında planlar.