40 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve Anne Adayındaki Değişimler

40 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

40 haftalık gebelik, halk arasında “dokuz ay on gün” olarak bilinen 280 günlük gebelik süresinin tamamlandığı haftadır. 40. haftanın ilk günü tahmini doğum tarihidir ve hafta ilerledikçe bu tarih birkaç gün geride kalır. Gebelik haftaları son adetin ilk gününden sayıldığı için bu haftadaki bebek, döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 38 haftalıktır.

Gebeliğin 40 haftalık süresi trimester adı verilen üç aylık üç döneme ayrılır ve 40. hafta üçüncü trimesterin sonuna denk gelir. Tahmini doğum tarihi, son adet tarihine 280 gün eklenerek hesaplanır ve ilk trimesterde yapılan ultrasonla doğrulanır; bir kez belirlendikten sonra sonraki ultrasonlarla değiştirilmez. Gebelik haftanızı ve tahmini doğum tarihinizi son adet tarihinize göre gebelik hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz.

Tahmini doğum tarihi, doğumun gerçekleşeceği günü değil gebeliğin 40 haftayı tamamlayacağı günü gösterir. Bu tarihle gerçek doğum tarihini karşılaştıran bir araştırmada doğumların yalnız yüzde 5’inin tam tahmin edilen günde gerçekleştiği görülmüştür. Yine de 40. hafta, doğumun en sık başladığı haftadır: İngiltere’deki doğum verilerine göre kendiliğinden başlayan doğumların yaklaşık üçte biri bu hafta içinde başlar.

40. Haftada Bebeğin Gelişimi

40. haftada bebeğin gelişimi tamamlanmıştır ve artık yeni bir organ ya da yapı oluşmaz. Anne karnında geçen her gün bebek ağırlık kazanır, beyni olgunlaşmayı sürdürür ve doğumdan sonraki ilk saatlerde ihtiyaç duyacağı refleksleri pekiştirir.

40 haftalık bebekte şu özellikler dikkat çeker:

• Emme ve yutma refleksleri gelişmiştir; bebek anne karnında amniyon sıvısını yutar.
• Avucuna değen bir nesneyi sıkıca kavrar.
• Göz bebekleri ışığa tepki vererek küçülüp büyür.
• Cildi koruyan beyaz, yağlı tabaka (verniks) incelmiştir; doğumda bu tabakanın kalıntıları daha çok cilt kıvrımlarında görülür.
• Anneden plasenta yoluyla geçen antikorlar, bebeği doğumdan sonraki ilk aylarda bazı enfeksiyonlara karşı korumaya yardımcı olur.

Bebeklerin büyük çoğunluğu bu haftada başı aşağıda olacak biçimde doğum pozisyonundadır. Bebeğin kalbi dakikada 110 ile 160 arasında atar; doğum sırasında da bebeğin durumu bu kalp hızının izlenmesiyle takip edilir.

40 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

40 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 51 cm, ağırlığı ise ortalama 3,5 kg’dır. Gebeliğin ikinci yarısında boy, başın tepesinden topuğa kadar olan uzunlukla ifade edilir ve bebek doğduğunda da aynı biçimde ölçülür. Bu ortalamalar her bebek için bir hedef değildir; sağlıklı bebekler farklı boy ve kiloda doğar.

Bebeğin doğum ağırlığını gebelik haftasının yanı sıra anne ve baba adayının boy ve kilosu, anne adayının gebelikte aldığı kilo, gebelik şekeri gibi sağlık sorunları ve bebeğin cinsiyeti de etkiler. Hekim ultrasonda bulunan tahmini ağırlığı bu etkenlerle birlikte değerlendirir; tahmini ağırlığın 4000 gramı aştığı durumlarda doğumun zamanını ve şeklini anne adayıyla birlikte planlar.

40 Haftalık Ultrason Görüntüsü

Tahmini doğum tarihine ulaşıldığında ultrason, bebeğin görüntüsünden çok iyilik hâlini değerlendirmek için kullanılır. Hekim muayenede bebeğin başının aşağıda olup olmadığını, plasentanın yerini ve bebeği çevreleyen amniyon sıvısının miktarını değerlendirir. Sıvı miktarı, rahim içindeki en derin sıvı cebinin ölçülmesiyle ya da rahmin dört bölümünde ölçülen sıvı derinliklerinin toplanmasıyla belirlenir.

40 haftalık bebek görüntüsünde çoğu zaman yüz, eller ya da ayaklar gibi tek bir bölge seçilir. Bebeğin yüzü bazen eli ya da göbek kordonuyla örtülüdür; başı leğen kemiğine inmişse yüz çoğu zaman görüntülenemez. Görüntünün net olmaması bebeğin sağlığıyla ilgili bir sorun olduğunu göstermez. Ultrasonun hangi durumlarda ve nasıl yapıldığı hakkında bilgiyi neden USG istenir yazımızda bulabilirsiniz.

40 Haftalık Gebelikte Anne Adayındaki Değişiklikler

Tahmini doğum tarihine ulaşılan bu haftada anne adayının vücudu doğuma hazırdır ve bu hazırlık bazı belirtilerle kendini gösterir. Bu dönemde şu değişiklikler sık görülür:

• Leğen kemiğinde ve kasıklarda ağırlık hissi
• Sıklaşan ve zaman zaman ağrılı hâle gelen kasılmalar
• Bel ağrısı
• Sık idrara çıkma
• Yorgunluk ve bölünen uyku
• Doğumun ne zaman başlayacağına dair sabırsızlık ve kaygı

Tahmini doğum tarihinin gelip geçmesi pek çok anne adayında sabırsızlık ve kaygıya yol açar; yakınlardan sık sık gelen “doğum oldu mu” soruları da bu duyguyu artırır. Bu tarihin bir tahmin olduğunu bilmek ve tarih geçerse nasıl bir takip yapılacağını hekimle önceden konuşmak, bekleme sürecini daha sakin geçirmeye yardımcı olur.

Doğumun nasıl başlayacağını önceden bilmek de anne adayını rahatlatır. Doğum başladığında ilk evrede rahim ağzı yumuşar, incelir ve açılmaya başlar. Bu evre saatler, bazen de günler sürer; kasılmalar başlangıçta düzensizdir ve zamanla daha uzun, daha güçlü ve daha sık hâle gelir. Anne adayı bu evrenin büyük bölümünü çoğu zaman evde geçirir ve kasılmalar düzenli ve sık hâle geldiğinde hastaneye gider. Doğumun evreleri hakkında bilgiyi normal doğum yazımızda bulabilirsiniz.

40. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

Sağlık Bakanlığının doğum öncesi bakım programında yer alan kontrollerin sonuncusu 38. haftaya kadar yapıldığı için tahmini doğum tarihine ulaşıldığında takip, hekimin belirlediği aralıklarla yapılan muayenelerle sürer. Bu muayenelerde tansiyon ölçülür, bebeğin kalp atımı ve pozisyonu kontrol edilir. Hekim gerekli gördüğünde bebeğin kalp atımını ve rahim kasılmalarını yaklaşık 20 dakika boyunca kaydeden NST (non-stres test) ile bebeğin durumunu değerlendirir.

Doğum kendiliğinden başlamadıysa hekim, 39. haftadan sonraki muayenelerde membran sıyırma işlemini önerebilir. Bu işlemde hekim, vajinal muayene sırasında parmağını rahim ağzının çevresinde dairesel olarak hareket ettirir ve su kesesinin zarlarını rahim ağzından ayırır. Zarların ayrılması, doğumun başlamasına yardımcı olan prostaglandin hormonlarının salgılanmasını sağlar. Bazı anne adayları işlemi rahatsız edici bulur; sonrasında hafif kramp ve lekelenme olması da beklenen bir durumdur. İlk işlemden sonra doğum başlamazsa işlem tekrarlanabilir.

40 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğumun her gün başlayabileceği bu dönemde anne adayının kendi başına yapabileceği en önemli takip, bebeğin hareketlerine dikkat etmektir. Bebeğin her gün belirli sayıda hareket etmesi gerekmez; önemli olan bebeğin alışılmış hareket düzenini tanımaktır. Hareketlerde azalma ya da bu düzende bir değişiklik fark edildiğinde ertesi gün beklenmeden, gece bile olsa doğumhaneye başvurulmalıdır.

Son günlerde şu önlemler de bebeğin sağlığını korumaya ve anne adayının kendini iyi hissetmesine yardımcı olur:

• Uykuya sırtüstü değil, sağ ya da sol yana yatarak dalmak
• Kontrol randevularını aksatmamak
• Hekim aksini önermediği sürece hafif yürüyüşlerle hareketli kalmak
• Sigaradan ve sigara dumanından uzak durmak
• Kafeini sınırlamak ve gün içinde yeterli sıvı almak

Uyku pozisyonuna dikkat edilmesinin nedeni, gebeliğin 28. haftasından sonra sırtüstü uykuya dalmanın bebeğe giden kan ve oksijen akışını azaltabilmesidir. Gece sırtüstü uyanmak endişe gerektirmez; yeniden yan dönerek uyumaya devam etmek yeterlidir.

40 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

Tahmini doğum tarihine ulaşılan bu haftada anne adayının doğumun başladığını fark etmesi ve ne zaman yola çıkacağını bilmesi önem taşır. Doğum belirtilerinin yanında bebeğin ya da anne adayının sağlığıyla ilgili bazı belirtiler de beklemeden değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün takibi yapan hekimle ya da doğum yapılacak hastaneyle iletişime geçilmelidir:

• Düzenli aralıklarla gelen ve beş dakikada bire kadar sıklaşan kasılmalar
• Su gelmesi ya da çamaşırı ıslatan sürekli bir sızıntı
• 38 °C ve üzerinde ateş ya da idrar yaparken yanma
• Avuç içlerinde ve ayak tabanlarında başlayıp tüm vücuda yayılan kaşıntı

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Bebeğin hareketlerinde azalma ya da hareketlerin hiç hissedilmemesi
• Vajinal kanama
• Yeşil ya da kahverengi renkte su gelmesi
• Kasılmalar arasında hiç geçmeyen şiddetli karın ağrısı
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, kaburgaların altında ağrı ya da yüzde ve ellerde ani şişlik
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma

Bu belirtilerde anne adayının ve bebeğin durumu hızla değerlendirilir ve gerektiğinde doğum zaman kaybetmeden gerçekleştirilir.