36 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve Anne Adayındaki Değişimler

36 haftalık gebelik, sekiz ayı geride bırakmış bir gebeliktir ve gebeliğin dokuzuncu ayına, üç aylık dönemlerin sonuncusu olan üçüncü trimesterin son haftalarına denk gelir. Bu hafta bebeğin boyu yaklaşık 47 cm, ağırlığı yaklaşık 2,6 kg’dır ve boyu bir Çin lahanasını andırır. Bebeklerin çoğu bu haftaya kadar doğum için en uygun duruş olan baş aşağı pozisyona geçmiştir ve akciğerleri anne karnı dışında nefes almaya büyük ölçüde hazırdır. Anne adayı için ise doğum planının hekimle konuşulduğu dördüncü gebelik kontrolünün zamanı gelmiştir.

36 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

36 haftalık gebelik, sekiz ayını tamamlamış ve dokuzuncu ayın ikinci haftasına girmiş bir gebeliktir. Bu hafta 36 hafta 0 gün ile 36 hafta 6 gün arasını kapsar. Gebelik haftaları son adetin ilk gününden sayıldığı için bebek, döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 34 haftalıktır.

Tahmini doğum tarihine 4 hafta kalan 36. haftada kontrollerin ve doğum planının zamanlaması da gebelik haftasına göre belirlenir. Son adet tarihinizden yola çıkarak tahmini doğum tarihinizi gebelik hesaplama aracımızla bulabilirsiniz.

36. Haftada Bebeğin Gelişimi

36. hafta, bebeğin doğum için gereken olgunluğa büyük ölçüde ulaştığı haftadır. Bu haftadan sonraki büyüme daha çok kilo alımına ve organların son olgunlaşmasına dayanır.

36 haftalık bebekte şu gelişmeler dikkat çeker:

• Bebeklerin çoğu başı aşağıda olacak şekilde dönmüştür.
• Akciğerler çoğu bebekte anne karnı dışında yardımsız nefes alabilecek kadar olgunlaşmıştır.
• Bebek doğumdan sonra emebilecek ve anne sütünü sindirebilecek düzeye gelmiştir.
• Anneden plasenta yoluyla geçen antikorlar, bebeğin doğumdan sonraki ilk aylarda bazı enfeksiyonlara karşı korunmasına yardımcı olur.

Baş aşağı duruş, doğum kanalından geçiş için en uygun pozisyondur. Bebeğin başının leğen kemiğine yerleşmesi bazı anne adaylarında doğumdan haftalar önce, bazılarında ise doğum başladığında gerçekleşir; başın aşağı inmiş olması doğumun hemen başlayacağı anlamına gelmez.

36 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

36 haftalık bebeğin boyu baştan topuğa yaklaşık 47 cm, ağırlığı ise ortalama 2,6 kg civarındadır. Bebek bu haftadan sonra da her hafta yaklaşık 200 gram almayı sürdürür ve tahmini doğum tarihine kadar geçen dört haftada ağırlığı 800–900 gram kadar artar. 36. haftada ölçülen ağırlık bu nedenle doğum ağırlığının kendisi değil, bebeğin büyümesinin sağlıklı bir çizgide ilerleyip ilerlemediğinin göstergesidir.

Ultrasonda Tahmini Ağırlık Nasıl Hesaplanır?

Anne karnındaki bebeğin ağırlığı ultrasonda yapılan ölçümlerden hesaplanır. Hekim bebeğin baş çevresini, başın iki yanı arasındaki genişliği, karın çevresini ve uyluk kemiğinin uzunluğunu ölçer. Ultrason cihazı bu ölçümleri, çok sayıda bebeğin verisiyle geliştirilmiş formüllerde birleştirerek tahmini ağırlığı gram olarak verir.

Tahmini ağırlık, bebeğin gerçek ağırlığından yüzde 10 civarında farklı çıkabilir. Örneğin 3 kg olarak hesaplanan bir bebeğin gerçek ağırlığının yaklaşık 2,7 ile 3,3 kg arasında olması beklenir. Hekim bu nedenle tek bir ölçümü değil, birkaç hafta arayla yapılan ölçümlerin seyrini değerlendirir.

36 Haftalık Bebek Kaç Kilo Olmalı?

36. haftada her bebek için geçerli tek bir “olması gereken” ağırlık yoktur; sağlıklı bebeklerin ağırlıkları geniş bir aralıkta değişir. Dünya Sağlık Örgütünün fetal büyüme eğrilerine göre bu haftada her 10 bebekten 8’inin tahmini ağırlığı yaklaşık 2,4 ile 3,2 kg arasındadır. Erkek bebekler aynı haftadaki kız bebeklerden ortalama yüzde 4 kadar daha ağırdır; anne adayının boyu, kilosu ve daha önce doğum yapmış olması da bebeğin ağırlığını etkiler.

Persentil Ne Anlama Gelir?

Ultrason raporlarında tahmini ağırlığın yanında yer alan persentil (yüzdelik dilim), bebeğin aynı gebelik haftasındaki diğer bebeklere göre nerede durduğunu gösterir. 50. persentildeki bir bebek aynı haftadaki bebeklerin yarısından ağır, yarısından hafiftir; 10. persentildeki bir bebek ise her 100 bebekten 10’undan ağırdır. 10. ile 90. persentil arası normal aralık olarak kabul edilir.

Tahmini ağırlığın 10. persentilin altında kalması, hekimin bebeğin büyümesini daha yakından takip etmesini gerektirir. Küçük ölçülen bebeklerin çoğu yapısal olarak küçük ama sağlıklıdır; hekim bunu anne karnında büyümenin yavaşlaması anlamına gelen büyüme kısıtlılığından ayırt etmek için ölçümleri tekrarlar, amniyon sıvısını değerlendirir ve göbek kordonundaki kan akımını Doppler ultrasonla inceler. 90. persentilin üzerindeki bebeklerde ise gebelik şekeri gibi bebeğin iri olmasına yol açabilen durumlar göz önünde bulundurulur. Her iki durumda da takip ve doğum planı, gerektiğinde perinatoloji (riskli gebelik) uzmanıyla birlikte yapılır.

36 Haftalık Ultrason Görüntüsü

36 haftalık bebek görüntüsünde yüz, omurga, kollar ve bacaklar ayrı ayrı incelenir; bebek rahimde iyice yer kapladığı için vücudunun tamamı tek bir kesite sığmaz. Bu haftadaki muayenenin en önemli sorularından biri bebeğin hangi pozisyonda durduğudur. Hekim bebeğin geliş şeklini çoğu zaman karnı elle muayene ederek belirler; şüphe olduğunda ultrasonla doğrular.

Ultrasonda bebeğin başı aşağıda ise baş geliş, kalçası ya da ayakları aşağıda ise makat geliş, rahme yan yatmış durumdaysa yan geliş söz konusudur. Aynı muayenede amniyon sıvısının miktarı, plasentanın yeri ve bebeğin tahmini ağırlığı da değerlendirilir.

36 Haftalık Gebelikte Anne Adayındaki Değişiklikler

36. haftada rahim en yüksek noktasına ulaşmıştır. Bebeğin başı leğen kemiğine yerleşmeye başladığında üst karındaki baskı azalırken leğen kemiğine, mesaneye ve bağırsaklara yapılan baskı artar. Bu haftada anne adayında şu değişiklikler sık görülür:

• Gülme, hapşırma ya da öksürme sırasında az miktarda idrar kaçırma
• Leğen kemiğinde ve kasıklarda ağrı
• Sıklaşan hazırlık kasılmaları (Braxton Hicks kasılmaları)
• Vajinal akıntıda artış
• Uykuya dalmakta güçlük ve gün içinde yorgunluk
• Doğum ve bebek bakımıyla ilgili kaygı ya da heyecan

İdrar kaçırma, pelvik taban kaslarının doğuma hazırlanırken gevşemesinden kaynaklanır. Pelvik taban egzersizleri bu şikâyeti azaltmaya yardımcı olur; egzersiz, idrarı tutmaya çalışır gibi bu kasları birkaç saniye sıkıp gevşetmekle yapılır ve gün içinde birkaç kez tekrarlanır.

Doğuma kısa süre kala hissedilen kaygı da bu haftalarda sık görülür. Doğum eyleminin nasıl ilerlediğini, emzirmeyi ve bebek bakımını önceden öğrenmek kaygıyı azaltmaya yardımcı olur; bu konuların ele alındığı Gebe Okulu programlarına anne ve baba adayları birlikte katılabilir.

36. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

36. hafta, Sağlık Bakanlığının doğum öncesi bakım programındaki dördüncü kontrolün yapıldığı 36–38. haftalar aralığının başlangıcıdır. Dördüncü kontrolde yapılan başlıca muayene ve testler şunlardır:

• Tansiyon ve kilo ölçümü, ödem kontrolü
• Rahmin büyüklüğünün gebelik haftasıyla uyumunun değerlendirilmesi
• Bebeğin geliş şeklinin belirlenmesi
• Emzirmeye hazırlık için meme muayenesi
• Tam idrar tahlili ve tam kan sayımı

Bu kontrol aynı zamanda doğum planının konuşulduğu görüşmedir. Doğumun hangi hastanede ve hangi hekim tarafından yapılacağı, doğum eyleminin nasıl ilerlediği, emzirme ve doğum sonrası korunma yöntemleri bu görüşmede ele alınır. Doğumun normal yolla mı sezaryenle mi yapılacağına ise hekim ve anne adayı birlikte karar verir; bu kararda bebeğin pozisyonu, önceki doğumlar, anne adayının ve bebeğin sağlık durumu değerlendirilir. Normal doğumun nasıl ilerlediğini normal doğum yazımızda bulabilirsiniz.

Bazı hekimler bu haftalarda, doğum sırasında bebeğe geçebilen B grubu streptokok bakterisini araştırmak için vajina ve makattan sürüntü örneği de alır. Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği bu taramanın 36. ve 37. haftalarda yapılmasını önerir; bakteri saptanan anne adaylarına doğum sırasında antibiyotik verilerek bebeğe geçiş riski önemli ölçüde azaltılır.

Bebek Ters Duruyorsa

Makat geliş gebeliğin erken dönemlerinde çok sık görülür ve bebeklerin çoğu 36–37. haftaya kadar kendiliğinden döner. Gebeliğin sonunda makat gelişte kalan bebeklerin oranı her 100 bebekte 3–4’tür ve bu durum çoğu zaman anne adayında ya da bebekte bir sorun olduğu anlamına gelmez.

Bebek 36. haftada hâlâ ters duruyorsa hekim, anne adayıyla doğum için uygun seçenekleri değerlendirir. Bu seçenekler genel olarak şunlardır:

• Bebeği karın üzerinden elle baş aşağı çevirmeye yönelik dış çevirme işlemi (eksternal sefalik versiyon)
• Planlı sezaryen doğum
• Uygun koşullarda ve deneyimli bir ekip eşliğinde planlanan makat doğum

Dış çevirme işlemi genellikle 36–37. haftalarda, acil sezaryen yapılabilecek bir hastanede ve bebeğin kalp atımı izlenerek uygulanır; girişimlerin yaklaşık yarısında bebek baş aşağı döner. Plasentanın rahim ağzını örtmesi, yakın zamanda kanama olması ya da suyun gelmiş olması gibi durumlarda bu işlem uygun değildir. Bebeğin pozisyonu, plasentanın yeri ve gebeliğin seyri değerlendirildikten sonra doğum şekline hekim ve anne adayı birlikte karar verir.

36 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğuma dört hafta kala yapılacak hazırlıkların başında doğum planı gelir. Doğum planı, anne adayının doğumla ilgili tercihlerini ve hekimiyle birlikte aldığı kararları önceden belirlemesidir. Bu planda şu konuların netleşmesi yararlıdır:

• Doğumun yapılacağı hastane ve doğum başladığında aranacak numara
• Hastaneye ulaşım ve doğum sırasında anne adayının yanında olacak kişi
• Doğum sırasında ağrıyı azaltma seçenekleri
• Doğumdan hemen sonra ten tene temas ve ilk emzirme
• Hazırlanmış doğum çantasının ve gerekli evrakların yeri

Doğum sırasında ağrıyı azaltmak için nefes ve gevşeme teknikleri, hareket etmek ve epidural gibi yöntemlerden yararlanılır; hangi yöntemin uygun olduğu doğumun seyrine göre belirlenir ve plan doğum sırasında değişebilir. Doğumu beklerken günlük hayatta da hekim aksini önermediği sürece kısa yürüyüşleri sürdürmek, ağır kaldırmamak ve sık sık dinlenmek anne adayının kendini daha iyi hissetmesine yardımcı olur.

36 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

İdrar kaçırma, kasık ağrısı ve sıklaşan yalancı kasılmalar 36. haftada beklenen değişikliklerdir. Miada bir hafta kalmış olsa da gebelik 37 haftayı doldurmadan başlayan doğum belirtileri ve bebeğin pozisyonuyla ilgili bazı durumlar beklemeden değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla görüşülmelidir:

• Göz kapaklarında ya da ellerde yeni başlayan şişlik
• Pembe ya da kahverengimsi, sümüksü bir akıntı gelmesi
• Geceleri artan, avuç içleri ve ayak tabanlarında yoğunlaşan kaşıntı
• Sık ve yanmalı idrara çıkma, böğür ağrısı ya da 38 °C ve üzerinde ateş

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden doğumhaneye ya da acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Düzenli aralıklarla gelen ve giderek sıklaşan kasılmalar
• Vajinadan sıvı gelmesi; bebeğin makat ya da yan gelişte olduğu biliniyorsa bu durum daha da önemlidir
• Göbek kordonunun vajinada görülmesi ya da hissedilmesi
• Vajinal kanama
• Bebeğin hareketlerinde azalma
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu ya da kaburgaların altında ağrı
• Kasılmalar arasında da geçmeyen sürekli ve şiddetli karın ağrısı

Bu belirtiler erken doğum eylemi, suyun erken gelmesi, plasentanın erken ayrılması ya da preeklampsi gibi hemen müdahale gerektiren durumlarla ilişkili olabilir. Preeklampsi, gebeliğin ikinci yarısında tansiyon yüksekliğiyle seyreden bir hastalıktır.