13 Haftalık Gebelik: Bebek Gelişimi ve Annedeki Değişiklikler

13 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

13. hafta, iki farklı hesabın kesiştiği bir haftadır: ay hesabına göre üç ay tamamlanmış ve dördüncü aya girilmiştir, trimester hesabına göre ise birinci trimesterin son haftası yaşanır. Gebeliğin 40 haftalık süresi üç trimestere ayrılır; 14. haftadan itibaren ikinci trimester başlar ve 27. haftanın sonuna kadar sürer.

Gebelik haftaları son adetin ilk gününden sayıldığı için bebek, döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 11 haftalıktır; tahmini doğum tarihine ise yaklaşık 27 hafta vardır. İkinci trimestere hangi tarihte gireceğinizi ve tahmini doğum tarihinizi gebelik hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz.

13. Haftada Bebeğin Gelişimi

Birinci trimesterin son haftasında bebeğin iç organları oluşumunu tamamlamış, büyüme ve olgunlaşma dönemine geçmiştir. Bu hafta özellikle vücut oranları değişir: gebeliğin ilk haftalarında boyunun yarısına yakınını oluşturan baş, artık gövdeyle daha orantılı büyür.

Bu hafta bebeğin gelişiminde öne çıkan değişiklikler şunlardır:

• Ses telleri oluşur.
• İç cinsel organlar, yani yumurtalıklar ya da testisler gelişimini tamamlar; dış cinsel organlarda değişiklikler sürer.
• Hareketler sarsıntılı ve rastgele olmaktan çıkar, daha amaçlı görünmeye başlar.
• Bebek başını, kollarını ve parmaklarını birbirinden bağımsız hareket ettirir.
• Bazı bebekler parmağını emer; bu hareket, doğumdan sonra beslenmede gereken emme refleksinin gelişmesine yardımcı olur.

Bebeğin gelişimini destekleyen plasenta da bu dönemde bebeği besleme ve gebeliği sürdüren hormonları üretme görevini tamamen üstlenmiştir. Kalp ise 9 ile 10. haftalarda ulaştığı en yüksek hızdan sonra biraz daha yavaş atmaya başlamıştır.

13 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

13 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 7,5 cm, ağırlığı ise 23 gram civarındadır. İki hafta önce yaklaşık 4 cm olan bebeğin boyu bu sürede neredeyse iki katına çıkmıştır. Boy bu haftada da başın tepesinden kuyruk sokumuna kadar ölçülür. Baş-popo uzunluğu 84 milimetreyi aştığında, yani genellikle 14. haftadan sonra, gebelik haftası ve büyüme baş çevresi gibi başka ölçümlerle değerlendirilmeye başlanır.

13 Haftalık Ultrason Görüntüsü

13 haftalık ultrason görüntüsünde bebeğin yüz profili, kolları, bacakları ve parmakları net biçimde seçilir ve vücut oranları bir yenidoğanınkine yaklaşır. Muayene sırasında bebeğin elini yüzüne götürdüğü, esnediği ya da parmağını emdiği anlara rastlanabilir. Ultrason bu haftada genellikle karın üzerinden yapılır ve hekim aynı muayenede bebeğin kalp atımını, hareketlerini ve büyümesini değerlendirir.

13. hafta, ikili tarama testinin parçası olan ense kalınlığı ölçümünün yapılabildiği dönemin son haftasıdır. Bebeğin baş-popo uzunluğu 84 milimetreyi aşmadan yapılması gereken bu ölçümde, bebeğin yandan alınan profil görüntüsünde ensedeki deri altı sıvının kalınlığı belirlenir.

13 Haftalık Gebelikte Annedeki Değişiklikler

13. haftada plasentanın hormon üretimini üstlenmesiyle birlikte gebeliğin ilk haftalarındaki yoğun belirtiler çoğu anne adayında azalmaya başlar. Rahim yukarı ve dışa doğru büyüdükçe küçük bir karın belirebilir. Birinci trimesterin son haftasında anne adayında şu değişiklikler sık görülür:

• Bulantının azalması ve enerjinin geri gelmesi
• Sık idrara çıkmanın azalması
• Karnın yanlarında çekilme ve batma
• Diş etlerinde şişlik, hassasiyet ve fırçalarken kanama
• Burun tıkanıklığı ve burun kanaması
• Kabızlık, şişkinlik ve mide yanması
• Göğüslerde hassasiyet

Karnın yanlarında hissedilen ve özellikle ani hareketlerde artan batma hissi, rahmi taşıyan yuvarlak bağların gerilmesinden kaynaklanır. Bu ağrı genellikle kısa sürer ve pozisyon değiştirince ya da dinlenince geçer.

Diş etleri de gebelik hormonlarının etkisiyle daha kolay şişer ve kanar. Yumuşak bir diş fırçasıyla günde iki kez dişleri fırçalamak ve kusma sonrasında ağzı suyla çalkalamak, diş ve diş eti sağlığını korumaya yardımcı olur.

13. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

İkili tarama testi için uygun dönem sona ermek üzeredir. Test henüz yapılmadıysa kan alımı ve ense kalınlığı ölçümünün gecikmeden planlanması gerekir; testin ne amaçla yapıldığını ve sonuçların nasıl değerlendirildiğini gebelikte tarama testleri yazımızda bulabilirsiniz.

İkili taramanın zamanı geçtiğinde de bebeğe yönelik tarama seçenekleri bulunur. Sağlık Bakanlığının rehberine göre ikili tarama yapılmamış anne adaylarına 16 ile 20. haftalar arasında üçlü ya da dörtlü tarama testi önerilir. NIPT testi ise 10. haftadan sonra gebeliğin ilerleyen haftalarında da yapılır; hekim hangi testin uygun olduğunu anne adayının durumuna göre belirler.

Sağlık Bakanlığının programı ilk gebelik kontrolünün 14. haftadan önce yapılmasını önerdiği için bu muayene henüz yapılmadıysa bu hafta için planlanmalıdır. Bir sonraki önemli adım, 18 ile 22. haftalar arasında yapılan ayrıntılı ultrasondur; demir desteği de 16. haftada başlar.

13 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

İkinci trimestere geçişle birlikte bebeğin büyümesi hızlanır ve anne adayının kilo alımı da belirginleşir. Sağlık Bakanlığının rehberi, gebelik boyunca alınması önerilen toplam kiloyu gebelik öncesi vücut kitle indeksine (VKİ) göre şöyle belirler:

• Zayıf (VKİ 18,5’in altında): 12,5–18 kg
• Normal kilolu (VKİ 18,5–24,9): 11,5–16 kg
• Fazla kilolu (VKİ 25–29,9): 7–11,5 kg
• Obez (VKİ 30 ve üzeri): 5–9 kg

Hekim her kontrolde kiloyu izleyerek anne adayına uygun hedefi belirler. Gebelik ilerledikçe artan ağırlık pelvik taban kaslarını da zorlar. İdrar akışını durduruyormuş gibi bu kasları birkaç saniye sıkıp gevşetmeye dayanan pelvik taban egzersizleri, gülerken, hapşırırken ya da öksürürken idrar kaçırmanın önlenmesine yardımcı olur ve bu haftalarda yapılmaya başlanabilir.

Gebelik boyunca bazı enfeksiyonlara karşı da dikkatli olmak gerekir. Kedisi olan anne adayları için kedi kumunun başka biri tarafından temizlenmesi, toksoplazma enfeksiyonundan korunmanın basit ve etkili bir yoludur; enfeksiyonun bulaşma yollarını toksoplazma yazımızda bulabilirsiniz.

Enerjinin geri geldiği bu dönem, doğuma hazırlık için de uygun bir başlangıçtır. Gebelik, doğum, lohusalık, bebek bakımı ve emzirme konularını kapsayan Gebe Okulu eğitimlerine katılmak için programlar hakkında bu haftalarda bilgi alınabilir.

13 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

Birinci trimesterin son haftasında karın yanlarında hissedilen kısa süreli batma ve hafif kabızlık çoğu zaman zararsızdır. Kanama, ateş ve dinlenmekle geçmeyen ağrı ise kontrol günü beklenmeden değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlar aynı gün bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmelidir:

• Lekelenme ya da hafif kanama
• İdrar yaparken yanma, sık idrara çıkma isteğinin yeniden artması ya da bulanık idrar
• Ateşle birlikte bel ya da yan ağrısı ve titreme
• Kötü kokulu, yeşil ya da sarı renkli ya da kaşıntıya yol açan vajinal akıntı
• Kusmanın 13. haftada da beslenmeyi engelleyecek kadar sürmesi

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Pedi kısa sürede ıslatan ya da pıhtılı yoğun kanama
• Şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı
• Vajinadan su gibi sıvı gelmesi
• Bayılma, nefes darlığı ya da bilinç kaybı

Bu belirtilerin nedeni muayene ve ultrasonla kısa sürede anlaşılır ve gereken tedavi gecikmeden planlanır.