20 Haftalık Gebelik: Bebeğin Gelişimi ve Anne Adayındaki Değişimler

20 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

20 haftalık gebelik, dört buçuk ayını doldurmuş ve beşinci ayın son haftalarına girmiş bir gebeliktir. 40 haftalık sürenin yarısı geride kalmıştır ve tahmini doğum tarihine de 20 hafta vardır. Gebelik haftası son adetin ilk gününden hesaplandığı ve döllenme bu tarihten yaklaşık iki hafta sonra gerçekleştiği için bebeğin döllenmeden bu yana geçen yaşı yaklaşık 18 haftadır.

Gebelik, trimester adı verilen üç aylık üç döneme ayrılarak izlenir. 20. hafta, 14. haftada başlayıp 27. haftanın sonuna kadar süren ikinci trimesterin içindedir. Hangi gebelik haftasında olduğunuzu ve doğuma kalan süreyi son adet tarihinize göre gebelik hesaplama aracımızla hesaplayabilirsiniz.

20. Haftada Bebeğin Gelişimi

Gebeliğin yarısına gelindiğinde bebeğin organları büyük ölçüde oluşmuştur ve bundan sonraki 20 hafta daha çok büyüme ve olgunlaşmayla geçer. Bebek artık hem daha hareketli hem de çevresindeki uyaranlara daha duyarlıdır. 20 haftalık bebekte şu gelişmeler dikkat çeker:

• Uyku ve uyanıklık dönemleri düzene girer; ani sesler ya da anne adayının hareketleri bebeği uyandırabilir.
• Beyinde görme, işitme, tat, koku ve dokunma duyularıyla ilgili bölgeler gelişmeye başlar.
• Cildi koruyan verniks tabakası kalınlaşır, lanugo tüyleri vücudun büyük bölümünü kaplar.
• Kol ve bacak hareketleri güçlenir ve bebek rahim içinde sık sık yön değiştirir.

Bu haftalarda bebeğin cildi ince ve yarı saydamdır, çünkü deri altında henüz yağ dokusu birikmemiştir. Yağ birikimi önümüzdeki haftalarda başlar ve üçüncü trimesterde hızlanır; bebeğin cildi de buna bağlı olarak giderek dolgunlaşır ve pürüzsüz bir görünüm kazanır.

20 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

20 haftalık bebeğin boyu yaklaşık 25 cm, ağırlığı ise 300 gram civarındadır. Boyun bir önceki haftaya göre 15 cm’den 25 cm’ye sıçramış gibi görünmesinin nedeni ölçüm yönteminin değişmesidir: 20. haftaya kadar boy, başın tepesinden kuyruk sokumuna kadar olan baş-popo uzunluğuyla verilir, bu haftadan itibaren ise bacaklar da dahil edilerek baştan topuğa ölçülür. Bebek bir haftada 10 cm uzamış değildir; değişen, ölçülen mesafedir.

Ultrasonda ise bebek baştan topuğa ölçülmez, ağırlığı da tartılamaz. Hekim baş çevresini, karın çevresini ve uyluk kemiğinin uzunluğunu ölçer; tahmini ağırlık bu ölçümler bir formüle yerleştirilerek hesaplanır. Bu nedenle ultrason raporundaki ağırlık bir tahmindir ve bebeğin gerçek ağırlığından bir miktar farklı olabilir.

20 Haftalık Ultrason Görüntüsü

20 haftalık ultrason görüntüsü, gebelik boyunca en çok merak edilen görüntülerden biridir, çünkü bu haftalarda bebek hem ayrıntıları seçilecek kadar büyük hem de bütün olarak incelenecek kadar küçüktür. Görüntüde bebeğin yüz profili, burnu ve dudakları, omurgası, kol ve bacakları, hatta el ve ayak parmakları ayırt edilir. Kalbin dört odacığı ve kalp kapakçıklarının hareketi de ekranda izlenir.

Bu haftaların asıl muayenesi, 18 ile 22. haftalar arasında yapılan ayrıntılı ultrasondur. Halk arasında detaylı ultrason olarak da bilinen bu incelemede hekim bebeği baştan aşağı sistemli biçimde tarar ve şu yapıları tek tek değerlendirir:

• Beyin yapıları ve kafatası
• Yüz, dudak ve damak
• Omurga ve omurilik
• Kalbin odacıkları ve büyük damarları
• Mide, böbrekler, mesane ve karın duvarı
• Kol ve bacak kemikleri
• Plasentanın yeri, amniyon sıvısının miktarı ve göbek kordonu

Ayrıntılı ultrason karın üzerinden yapılır, ağrısızdır ve çoğunlukla yarım saat kadar sürer. Bebeğin pozisyonu görüntülemeyi zorlaştırırsa muayene uzar ya da kısa bir süre sonra tekrarlanır. Bu inceleme pek çok yapısal farklılığı ortaya koysa da her durumu saptayamaz. Muayenede bir bulgu görüldüğünde hekim anne ve baba adayını bilgilendirir ve gerekirse ileri tetkikler için riskli gebeliklerle ilgilenen perinatoloji uzmanına yönlendirir. Riskli gebeliklerin nasıl izlendiği hakkında bilgiyi perinatoloji ve riskli gebelik yazımızda bulabilirsiniz.

20 Haftalık Gebelikte Annedeki Değişiklikler ve Bebek Hareketleri

20. haftada rahmin üst sınırı göbek hizasına ulaşır ve karın artık belirgin biçimde öne çıkar. Bebeğin büyümesi hızlandıkça anne adayının kilo alımı da artar. Bu dönemde anne adaylarında şu değişiklikler sık görülür:

• Bebeğin hareketlerinin ilk kez ya da daha belirgin biçimde hissedilmesi
• Akşamları belirginleşen ayak ve ayak bileği şişliği
• Karnın yanlarında ve kasıklarda gerginlik hissi
• Bel ve sırt ağrısı

Bebeğin hareketleri bu haftalarda karında hafif bir kıpırtı, dalgalanma ya da tıklama gibi hissedilir. İlk gebeliğini yaşayan anne adaylarının önemli bir kısmı bu hisleri 20. hafta civarında fark eder. Hareketler başlangıçta düzensizdir; bazı günler sık, bazı günler seyrek hissedilir. Bu düzensizlik, gebeliğin 20. haftasında olağandır.

Ayak ve ayak bileklerindeki şişlik, gebelikte vücudun normalden fazla su tutmasından ve büyüyen rahmin bacaklardaki damarlara baskı yapmasından kaynaklanır. Gün boyu ayakta kalındığında ya da sıcak havalarda artar, gece dinlenmeyle azalır. Yüzde ve ellerde aniden ortaya çıkan şişlik ise bu olağan ödemden farklıdır ve gebelikte yüksek tansiyonla seyreden preeklampsinin belirtisi olabilir.

20. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

20. hafta, Sağlık Bakanlığının doğum öncesi bakım programında 18 ile 24. haftalar arasında planlanan ikinci kontrolün ortasına denk gelir ve ayrıntılı ultrason çoğu zaman bu kontrolle aynı döneme planlanır. Muayenede kilo ölçülür, idrar tahlili ve tam kan sayımı tekrarlanır.

Hekim bu haftadan itibaren rahmin büyümesini mezurayla da izler. Kasık kemiğinden rahmin en üst noktasına kadar ölçülen bu mesafeye fundus yüksekliği denir ve 20. haftadan sonra santimetre cinsinden değeri yaklaşık olarak gebelik haftasına eşittir. Birkaç santimetrelik farklar olağandır; ölçüm beklenenden belirgin biçimde büyük ya da küçük çıkarsa hekim bebeğin büyümesini ultrasonla değerlendirir.

Tansiyon ölçümü ve idrarda protein bakılması da 20. haftadan sonra ayrı bir önem kazanır. Preeklampsi çoğunlukla bu haftadan sonra ortaya çıkar; tansiyon yüksekliği ve idrarda protein kaçağı başlangıçta belirti vermediği için çoğu zaman yalnız kontrollerde fark edilir. Gebelikte 140/90 mmHg ve üzerindeki tansiyon değerleri yüksek kabul edilir. Bir sonraki önemli test, gebelik şekerini araştıran ve 24 ile 28. haftalar arasında yapılan şeker yükleme testidir.

20 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Akşamları artan ayak ve bilek şişliğini azaltmak için şu önlemler yardımcı olur:

• Uzun süre ayakta kalmamak ve otururken ayakları mümkün olduğunca yükseğe almak
• Bileği sıkmayan, rahat ayakkabı ve çorap giymek
• Gün içinde yürüyüş yapmak, otururken ayak bileklerini çevirip ayakları yukarı aşağı hareket ettirmek
• Gün boyu yeterli sıvı almak

Gebeliğin ikinci yarısında bebeğin kilo alımı hızlanır ve beslenmenin niteliği daha da önem kazanır. Öğünlerde sebze, meyve, tam tahıllar, süt ürünleri ve protein kaynaklarının dengeli biçimde yer alması, hem bebeğin büyümesini destekler hem de anne adayının kilo alımının sağlıklı bir aralıkta kalmasına yardımcı olur. Gebelikte hangi besinlerin öne çıktığını gebelikte beslenme yazımızda bulabilirsiniz.

20 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

20. hafta, preeklampsinin görülme olasılığının arttığı dönemin başlangıcıdır. Akşamları artan hafif ödem, bel ağrısı ve kasık gerginliği çoğu zaman zararsızdır; aşağıdaki belirtiler ise kontrol günü beklenmeden değerlendirilmelidir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır:

• Lekelenme ya da hafif kanama
• Akıntının sulu ya da kanlı hâle gelmesi
• İdrar yaparken yanma ya da 38 °C ve üzerinde ateş
• Ateşle birlikte görülen bel ya da yan ağrısı
• Kasıkta sürekli baskı hissi ya da adet sancısına benzer hafif kramplar

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Ağrı kesiciyle geçmeyen şiddetli baş ağrısı
• Bulanık görme ya da gözün önünde ışık çakmaları
• Yüzde, ellerde ya da ayaklarda aniden ortaya çıkan şişlik
• Kaburgaların altında, özellikle sağ tarafta şiddetli ağrı
• Yoğun kanama, vajinadan sıvı gelmesi ya da düzenli tekrarlayan kasılmalar

Baş ağrısı, görme bozukluğu ve ani şişlik preeklampsinin belirtileri arasında yer alır. Hekim bu durumda tansiyonu ölçer, kan ve idrar testleriyle preeklampsiyi araştırır ve bebeğin durumunu ultrasonla değerlendirir. Erken fark edilen preeklampsi yakından izlenir ve gerekli tedavi zamanında planlanır.