41 ve 42 Haftalık Gebelik: Riskler ve Doğumun Başlatılması

41 ve 42 Haftalık Gebelik Kaç Aylık?

41 haftalık gebelik yaklaşık 9,5 aylık, 42 haftalık gebelik ise 10 aya yaklaşmış bir gebeliktir. Her iki durumda da dokuz ay tamamlanmış ve tahmini doğum tarihi geride kalmıştır. Gebelik haftaları son adetin ilk gününden sayıldığı için 41. haftadaki bebek, döllenmeden bu yana geçen süreye göre yaklaşık 39 haftalıktır.

Gebeliğin 40 haftalık süresi trimester adı verilen üç aylık üç döneme ayrılır ve doğum tarihi geçtiğinde de gebelik üçüncü trimesterde sayılır. Zamanında doğum dönemi 37. haftada başlar ve 41. haftanın sonuna kadar sürer. 41. hafta geç term olarak adlandırılır, 42. haftaya giren gebelik ise miadı geçmiş gebelik sayılır; tıbbi kayıtlarda bu durum günaşımı olarak da geçer. Gebelik haftanızı ve tahmini doğum tarihinizi son adet tarihinize göre gebelik hesaplama aracımızla öğrenebilirsiniz.

Doğum tarihinin geçmesi sık karşılaşılan bir durumdur ancak 42. haftaya ulaşan gebelik azdır. İngiltere’deki doğum verilerine göre kendiliğinden başlayan doğumların yaklaşık yüzde 16’sı 41. hafta içinde başlar, yüzde 99’u ise 42. haftaya girmeden gerçekleşir.

41. ve 42. Haftada Bebeğin Gelişimi

Tahmini doğum tarihi geçtiğinde bebeğin gelişimi tamamlanmıştır. Anne karnında geçen ek günlerde bebek yeni bir yapı oluşturmaz ama ağırlık kazanmayı sürdürür; kalbi de dakikada 110 ile 160 arasında atmaya devam eder.

Doğum tarihi geçtikten sonra doğan bebeklerde şu özellikler daha sık görülür:

• Cildi koruyan verniks tabakası büyük ölçüde kaybolduğu için doğumdan sonra kuru ve yer yer soyulan bir cilt
• Parmak uçlarını geçecek kadar uzamış tırnaklar
• Ortalamanın üzerinde bir doğum ağırlığı

Bu özellikler doğumdan sonra fark edilir; bebeğin anne karnındaki iyilik hâli ise hekimin yaptığı kalp atımı ve amniyon sıvısı kontrolleriyle değerlendirilir.

41 ve 42 Haftalık Bebeğin Boyu ve Kilosu

Doğuma yakın bebekler ortalama 51 cm boyunda ve 3,5 kg ağırlığındadır. Tahmini doğum tarihi geçtiğinde bebek büyümeyi sürdürdüğü için 41 ve 42. haftalarda doğan bebekler bu ortalamanın biraz üzerinde olabilir. Doğum ağırlığı 4000 gramı aşan bebekler iri bebek olarak değerlendirilir ve gebelik uzadıkça bebeğin iri olma olasılığı artar.

Hekim ultrasonda bebeğin tahmini ağırlığını hesaplar ve doğum planını yaparken bu bilgiyi rahim ağzının durumu ve anne adayının sağlık öyküsüyle birlikte değerlendirir. Ultrasondaki ağırlık bir tahmin olduğu için doğum şekline yalnız bu ölçüme bakılarak karar verilmez.

41 ve 42 Haftalık Ultrason Görüntüsü

Doğum tarihi geçtiğinde yapılan ultrasonun amacı, bebeğin görüntüsünden çok rahim içindeki iyilik hâlini değerlendirmektir. Bebek rahmi tamamen doldurduğu için görüntüde genellikle yalnız bir bölümü seçilir; bu haftalarda asıl önem taşıyan ölçüm amniyon sıvısının miktarıdır. Hekim rahim içindeki en derin sıvı cebini ölçerek sıvının yeterli olup olmadığını değerlendirir.

Gerekli görüldüğünde ultrason, biyofizik profil adı verilen değerlendirmenin bir parçası olarak yapılır. Biyofizik profilde bebeğin kalp atımının kaydedildiği NST’ye ek olarak nefes alma hareketleri, vücut hareketleri, kas tonusu ve amniyon sıvısının miktarı birlikte incelenir. Bu bulgular, bebeğin anne karnında iyi durumda olup olmadığını gösterir ve doğumun zamanlamasına karar verilirken hekime yol gösterir.

41 ve 42 Haftalık Gebelikte Anne Adayındaki Değişiklikler

Doğum tarihi geçtiğinde anne adayının vücudundaki değişiklikler son haftalardakine benzer ve doğuma hazırlık sürer. Bu dönemde şu şikâyetler sık görülür:

• Leğen kemiğinde, kasıklarda ve belde ağırlık hissi
• Düzensiz kasılmalar ve karında sertleşme
• Yorgunluk ve uykusuzluk
• Ayaklarda ve ayak bileklerinde şişlik
• Sık idrara çıkma
• Uzayan bekleyişe bağlı sabırsızlık, kaygı ve duygusal yorgunluk

Tahmini doğum tarihinin geride kalması pek çok anne adayında “bir sorun mu var” kaygısına yol açar. Doğum tarihi geçen gebeliklerin büyük çoğunluğunda doğum sorunsuz ilerler ve bebekler sağlıklı doğar; bu haftalarda takibin sıklaşması da olası sorunları önceden fark etmeye yöneliktir.

41 Haftalık Gebelikte Doğum Belirtileri

41 haftalık gebelikte doğum belirtileri önceki haftalardakinden farklı değildir. Doğumun başladığını şu belirtiler gösterir:

• Düzenli aralıklarla gelen, giderek sıklaşan ve güçlenen kasılmalar
• Belden başlayıp karnın önüne yayılan ağrı
• Rahim ağzını kapatan mukus tıkacının pembe ya da hafif kanlı bir akıntı olarak gelmesi, yani nişan gelmesi
• Su kesesinin açılmasıyla ani ya da sızıntı şeklinde sıvı gelmesi
• Bebeğin başının bağırsaklara baskısına bağlı tuvalete gitme isteği

Belirtiler her anne adayında aynı sırayla ortaya çıkmaz. Doğum tarihi geçtiği için bu belirtilerden biri fark edildiğinde doğum yapılacak hastaneyle vakit kaybetmeden iletişime geçilmesi önerilir.

41. ve 42. Haftada Yapılan Kontroller ve Testler

Tahmini doğum tarihinin üzerinden bir hafta geçtiğinde, yani 41. haftada, bebeğin iyilik hâlini değerlendiren testler sıklaşır. Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Derneği (ACOG), bu testlerin haftada bir ya da iki kez yapılabileceğini belirtir; takip sıklığını hekim gebeliğin seyrine göre belirler. Testlerin başında NST (non-stres test) gelir: Karna yerleştirilen iki algılayıcıyla bebeğin kalp atımı ve rahim kasılmaları yaklaşık 20 dakika boyunca kaydedilir. Sonuç güven verici değilse hekim testi tekrarlar ya da biyofizik profil gibi ek değerlendirmeler ister.

Muayenede rahim ağzının yumuşaklığı, açıklığı ve bebeğin başının ne kadar indiği de değerlendirilir. Bu bilgiler, doğumun başlatılmasına karar verildiğinde hangi yöntemin uygun olduğunu belirlemeye yardımcı olur.

41 Haftalık Gebelik Riskleri

Gebelik 41. haftayı geçtikçe bazı riskler yavaş yavaş artar. Bu dönemde plasentanın bebeği besleme işlevinin zayıflaması, amniyon sıvısının azalması ve bebeğin ilk dışkısı olan mekonyumun doğumdan önce amniyon sıvısına geçmesi daha sık görülür. Anne adayında da vakum ya da forseps yardımıyla doğum ve sezaryen olasılığı yükselir; bebeğin iri olması bu olasılığı artıran nedenlerden biridir.

Anne karnında bebek kaybı riski de gebelik haftası ilerledikçe artar ancak yine de düşük düzeyde kalır: 15 milyon gebeliğin incelendiği bir araştırmada bu risk 42. haftada bile binde 3 civarında bulunmuştur. Bu haftalarda yapılan yakın takip ve doğumun zamanında başlatılması, söz konusu riskleri azaltmaya yöneliktir.

41 Haftada Doğum Gerçekleşmezse Ne Yapılır?

Doğum 41. haftada kendiliğinden başlamadığında hekim, doğumun başlatılmasını (indüksiyon) anne adayıyla birlikte değerlendirir. İngiltere’de ulusal sağlık kılavuzlarını hazırlayan NICE, sağlıklı seyreden gebeliklerde 41. haftadan itibaren doğumun başlatılmasının önerilmesini ve kararın anne adayının tercihleri göz önünde bulundurularak birlikte verilmesini öngörür. 30’dan fazla araştırmanın değerlendirildiği bir Cochrane derlemesinde de bu dönemde doğumun başlatılmasının, beklemeye göre bebek kaybını azalttığı ve sezaryen olasılığını artırmadığı görülmüştür.

Doğumu başlatmak için kullanılan yöntem, rahim ağzının doğuma ne kadar hazır olduğuna göre seçilir:

• Membran sıyırma: Hekim, muayene sırasında su kesesinin zarlarını parmağıyla rahim ağzından ayırır.
• Rahim ağzını olgunlaştıran ilaçlar: Vajinaya yerleştirilen ya da ağızdan alınan hormon içerikli ilaçlarla rahim ağzı yumuşatılır.
• Mekanik yöntemler: Rahim ağzına yerleştirilen balon kateter gibi araçlarla rahim ağzının açılması sağlanır.
• Suni sancı: Su kesesi açılır ve kasılmaları başlatan oksitosin damar yoluyla verilir.

Doğumun başlatılması hastanede yapılır ve bu süreçte bebeğin kalp atımı düzenli olarak izlenir. Yöntemlerin etkisini göstermesi çoğu zaman saatler sürer; ilk yöntemle doğum başlamazsa hekim başka bir yöntemi, bir süre beklemeyi ya da sezaryeni anne adayıyla birlikte değerlendirir. Doğum başladıktan sonraki aşamalar hakkında bilgiyi normal doğum yazımızda bulabilirsiniz.

41 ve 42 Haftalık Gebelikte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Doğum tarihi geçtiğinde anne adayının yapabileceği en önemli iki şey, kontrol randevularını aksatmamak ve bebeğin hareketlerine dikkat etmektir. Bebeğin hareketleri doğuma kadar sürer; hareketlerin azalması doğum tarihinin geçmesine bağlanmamalı ve böyle bir durumda vakit kaybetmeden doğumhaneye başvurulmalıdır.

Bekleme sürecinde şu öneriler hem hazırlığı tamamlamaya hem de anne adayının kendini iyi hissetmesine yardımcı olur:

• Doğum çantasını ve hastaneye gidiş planını hazır tutmak
• Hekim aksini önermediği sürece kısa yürüyüşlerle hareketli kalmak
• Az ve sık beslenmek, gün içinde yeterli sıvı almak
• Uykuya sırtüstü değil, yan yatarak dalmak
• Doğumun başlatılması gündeme gelmeden önce yöntem, süre ve ağrı kontrolüyle ilgili soruları hekimle konuşmak

Doğumu evde başlatmak için önerilen hint yağı, bitkisel çay ve takviyeler, sıcak banyo ya da lavman gibi yöntemlerin etkisi gösterilmemiştir. Bitkisel ürünlerin gebelikteki güvenliği bilinmediği ve hint yağı ishale yol açtığı için bu yöntemler hekime danışmadan denenmemelidir. Doğuma hazırlık sürecinde yapılması gerekenleri doğuma hazırlık yazımızda bulabilirsiniz.

41 ve 42 Haftalık Gebelikte Hangi Durumlarda Hekime Başvurulmalı?

Doğum tarihi geçtiğinde bazı belirtiler bir sonraki kontrol gününü beklemeden değerlendirilmelidir. Bu belirtilerin bir kısmı doğumun başladığını, bir kısmı ise bebeğin ya da anne adayının durumunun hızla kontrol edilmesi gerektiğini gösterir.

Aynı gün hekime başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki durumlarda aynı gün kadın hastalıkları ve doğum uzmanına ya da doğum yapılacak hastaneye başvurulmalıdır:

• Düzenli aralıklarla gelen ve giderek sıklaşan kasılmalar
• 38 °C ve üzerinde ateş
• Tüm vücuda yayılan ve özellikle geceleri artan kaşıntı

Acil servise başvurulması gereken durumlar

Aşağıdaki belirtilerde vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Bebeğin hareketlerinin azalması, düzeninin değişmesi ya da hiç hissedilmemesi
• Suyun gelmesi ya da sürekli bir sızıntı; özellikle sıvının yeşil, kahverengi ya da kötü kokulu olması
• Vajinal kanama
• Kasılmalar arasında geçmeyen, sürekli karın ağrısı
• Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu ya da yüz ve ellerde ani şişlik
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da bayılma

Doğum tarihi geçen gebeliklerde bu belirtilerle başvuran anne adayında bebeğin kalp atımı ve amniyon sıvısı hemen kontrol edilir; gerekirse doğum zaman kaybetmeden planlanır.